Điện Kính Thiên được phục dựng sẽ như thế nào?

Theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội, ngày 15/4/1428, Bình Định vương Lê Lợi chính thức lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu là Thuận Thiên, quốc hiệu Đại Việt, kinh đô là Đông Kinh (Thăng Long). Tháng 12/1428, hoàng đế Lê Thái Tổ cho xây dựng điện Kính Thiên. Ngày 16/3/1465, vua Lê Thánh Tông xây dựng lại tòa điện Kính Thiên. Tháng 11/1465, điện Kính Thiên hoàn thành.

Ngày 15/8/1467, vua Lê Thánh Tông cho dựng lan can bằng đá ở điện Kính Thiên. Tháng 9/1630, vua Lê Thần Tông cho dựng tam tòa cung điện và 16 gian hành lang. Năm 1816, vua Gia Long phá bỏ điện Kính Thiên để xây dựng tòa điện mới, là Chính điện của hành cung Bắc Thành. Năm 1841, vua Thiệu Trị đổi tên điện Kính Thiên là Long Thiên. Năm 1888 - 1889, quân đội viễn chinh Pháp phá bỏ điện Long Thiên để xây tòa nhà Pháo binh.

Bản đồ Hồng Đức, ký hiệu A2499, ghi rõ vị trí của điện Kính Thiên. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội

Ghi chép về xây dựng điện Kính Thiên trong cuốn biên niên sử Đại Việt sử ký toàn thư, niên đại 1697. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội

Điện Kính Thiên là tòa Chính điện quan trọng nhất của kinh đô Thăng Long nước Đại Việt thời Lê sơ, thời Mạc và thời Lê Trung hưng. Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên là trung tâm quyền lực tối cao, nơi diễn ra các buổi thiết lễ Đại triều định bàn những quyết sách xây dựng đất nước của các Hoàng đế và cũng là nơi cử hành các nghi thức cung đình quan trọng nhất.

Trải qua biến thiên của lịch sử, Chính điện Kính Thiên hiện chỉ còn lại phế tích với nền đài cao gần 3 m cùng hai bộ thành bậc đá chạm rồng của thời Lê đã được công nhận Bảo vật Quốc gia.

Bậc thềm rồng đá còn sót lại của điện Kính Thiên đã được công nhận Bảo vật Quốc gia.

Kết quả nghiên cứu liên ngành trong 15 năm qua đã khẳng định Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long trải qua 4 thế kỷ (từ thế kỷ 15-18) không thay đổi, là sự tiếp nối về vị trí của điện Càn Nguyên, Thiên An thời Lý, Trần.

Móng nền Chính điện Kính Thiên được xây dựng từ thời Lê sơ (thế kỷ 15) trên lớp phế tích thời Lý (thế kỷ 11-12) và thời Trần (thế kỷ 13-14) dày 2.9 m bao gồm 18 lớp đầm nện bằng đất sét, sỏi, gạch ngói và sành sứ vụn. Đến thế kỷ 17, Chính điện Kính Thiên được xây dựng lại.

Mô hình thiết kế điện Kính Thiên chuẩn bị được phục dựng đang trưng bày tại Khu di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Dấu tích của tòa Chính điện này đã được khảo cổ học làm rõ với 20 móng kép và 20 móng đơn (móng cột kép có kích thước 3.1 m x 5.6 m, móng cột đơn có kích thước trung bình 3 m x 3 m, dày 4 m với 81 lớp đầm). Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất trong lịch sử kiến trúc cổ truyền Việt Nam.

Hệ thống móng cột có 10 hàng, mỗi hàng có 6 chân cột, tạo thành mặt bằng hoàn chỉnh 9 gian, sâu 5 gian, hiên rộng 2.76 m, diện tích 1.585 m2. Phía trước Chính điện là sân điện rộng 56.3 m, sâu 19,64 m, có diện tích 1.105 m2, được lát bằng nhiều loại gạch khác nhau là kết quả của một số lần tu sửa, bao xung quanh nền đài là hệ thống lan can đá chạm khắc hoa văn rất tinh xảo, 4 mặt đều có thành bậc chạm rồng, vân mây để đi lên Chính điện.

Mô hình trưng bày thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.

Nền móng điện Kính Thiên thể hiện sự chuẩn mực của truyền thống kiến trúc cung đình Việt Nam và những yếu tố giao lưu khu vực, phản ánh sự tiếp nhận và vận dụng hệ tư tưởng Nho giáo vào xây dựng kiến trúc Chính điện dưới thời Lê.

Bộ khung gỗ của Chính điện được dựng bằng gỗ lim, toàn bộ hệ cột được đặt trên chân tảng đá, liên kết các cột gỗ bằng xà ngang và xà dọc thông qua các mộng gỗ truyền thống tạo thành hệ khung vô cùng vững chắc giúp công trình hấp thụ tải trọng từ hệ mái và chuyển hóa chịu tải động của gió lớn hay tác động của địa chấn.

Cận cảnh góc mô hình thiết kế đang được trưng bày.

Bộ vì sáu hàng cột sử dụng kết cấu vì truyền thống “chồng rường - giá chiêng”, trong đó vì nóc là kiểu giá chiêng, vì nách là bán giá chiêng kết hợp giữa các con rường và trụ ngắn tạo ra một kết cấu chịu lực vững chắc, có giá trị thẩm mỹ cao cho kiến trúc Chính điện.

Liên kết hiên sử dụng hệ thống “đấu củng mang đặc trưng yếu tố Việt” được nghiên cứu từ những di vật khảo cổ (hiện vật gỗ, mô hình kiến trúc tráng men) phát hiện tại khu vực điện Kính Thiên. Cụ thể, đấu củng được đặt ở vị trí đầu cột, gian và góc có chức năng tăng độ cao, vươn xa của mái hiên để đón ánh sáng, tạo dáng vẻ uy nghi khi vua ngự hiên điện thị triều.

Bộ mái Chính điện Kính Thiên gồm hai tầng mái, có góc đao cong được lợp bằng ngói rồng hoàng lưu ly, đầu bờ nóc, bờ chảy và bờ guột đặt tượng đầu rồng tạo nên vẻ đẹp lộng lẫy, uy nghiêm cho hệ mái Chính điện.

Theo tư liệu nghiên cứu được công bố, mặt bằng hoàn chỉnh của điện Kính Thiên có diện tích lên tới 1.585 m2.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội, kiến trúc điện Kính Thiên là sự hội tụ tinh hoa của nghệ thuật kiến trúc truyền thống và chứa đựng những giá trị giao lưu tiếp biến văn hóa của khu vực, tạo ra nét đặc trưng của kiến trúc Chính điện.

Chính điện Kính Thiên cùng sân Đan Trì, Ngự Đạo và hành lang tạo thành một không gian chỉnh thể quan trọng nhất của Cấm thành Thăng Long thời Lê, được tổ chức theo một trật tự nghiêm ngặt, đáp ứng hai chức năng chính là chính trị tối cao và vận hành hệ thống nghi lễ cung đình. Khôi phục Chính điện Kính Thiên nhằm tái hiện các không gian thực hành nghi lễ cung đình, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản phi vật thể Hoàng thành Thăng Long.