Điều gì xảy ra khi kiến ăn thực phẩm rơi xuống đất?

Những mẩu thức ăn tưởng chừng vô hại bị làm rơi xuống đất có thể khiến loài kiến sao nhãng nhiệm vụ vận chuyển hạt giống. Theo các nhà khoa học, điều này có thể tạo ra những tác động lâu dài đối với sự phát triển và phân bố của thực vật trong tự nhiên.

Nhiều người cho rằng việc làm rơi vài mẩu khoai tây chiên hay bánh quy khi đi dã ngoại trong công viên hoặc giữa rừng là điều không đáng bận tâm. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy những mẩu thức ăn tưởng chừng vô hại này có thể tạo ra những tác động bất ngờ đối với hệ sinh thái.

Theo báo cáo được đăng tải trên tạp chí Smithsonian, nghiên cứu công bố trên tạp chí Biology cho thấy thực phẩm chế biến sẵn do con người bỏ lại, chẳng hạn như khoai tây chiên hay bánh quy, có thể ảnh hưởng đến một vai trò sinh thái quan trọng của loài kiến: hỗ trợ thực vật phát tán hạt giống.

Trong tự nhiên, nhiều loài kiến có nhiệm vụ vận chuyển hạt giống của thực vật, đặc biệt là những loại hạt có cấu trúc giàu chất béo và protein. Chúng mang các hạt này về tổ, tiêu thụ phần vỏ ngoài giàu dinh dưỡng rồi thải bỏ phần hạt còn nguyên vẹn ở những vị trí khác. Nhờ đó, hạt giống có cơ hội nảy mầm và phát triển thành cây mới tại những khu vực phù hợp.

Quá trình này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học cũng như hỗ trợ sự phân bố của nhiều loài thực vật trong tự nhiên.

Đồ ăn vặt của con người khiến kiến bị “phân tâm”

Để đánh giá tác động của thực phẩm chế biến sẵn đối với hành vi của kiến, các nhà khoa học đã tiến hành thí nghiệm tại khuôn viên trường đại học và các khu rừng ở Panama.

Tại các điểm quan sát, nhóm nghiên cứu đặt hạt giống ở nhiều vị trí khác nhau, đồng thời bổ sung khoai tây chiên hoặc vụn bánh quy Oreo bên cạnh một số hạt giống để theo dõi phản ứng của đàn kiến.

Đằng sau những vụn thức ăn tưởng như vô hại là nguy cơ làm thay đổi hành vi của loài kiến

Kết quả cho thấy sự hiện diện của thực phẩm chế biến sẵn làm giảm đáng kể mức độ tương tác giữa kiến và hạt giống. Nói cách khác, kiến dễ dàng bị thu hút bởi những món ăn giàu năng lượng do con người để lại hơn là thực hiện hoạt động vận chuyển hạt giống vốn có của chúng.

Hiện tượng này được ghi nhận ở cả môi trường đô thị lẫn khu vực rừng tự nhiên, cho thấy tác động của rác thải thực phẩm không chỉ giới hạn ở những nơi có mật độ dân cư cao.

Một trong những nhà nghiên cứu cho biết đàn kiến phản ứng rất nhanh với vụn khoai tây chiên. Trong nhiều trường hợp, chỉ chưa đầy 30 giây sau khi thức ăn được đặt xuống đất, một lượng lớn kiến đã xuất hiện xung quanh. Trong khi đó, chúng không thể hiện mức độ quan tâm tương tự đối với hạt giống.

Khoảng cách quyết định mức độ ảnh hưởng

Nghiên cứu cũng phát hiện khoảng cách giữa thức ăn và hạt giống là yếu tố quan trọng quyết định mức độ gây xao nhãng đối với loài kiến.

Khi vụn khoai tây chiên được đặt sát cạnh hạt giống hoặc cách khoảng 30 cm, hành vi vận chuyển hạt giống của kiến bị ảnh hưởng rõ rệt. Tuy nhiên, khi khoảng cách được tăng lên khoảng 60 cm, tác động này bắt đầu giảm đáng kể.

Điều đó cho thấy chỉ cần một lượng nhỏ thức ăn thừa xuất hiện gần nơi có hạt giống, hoạt động phát tán hạt của kiến cũng có thể bị gián đoạn.

Tác động lâu dài đến hệ sinh thái

Theo các nhà khoa học, những gì thoạt nhìn chỉ là vài mẩu thức ăn rơi vãi thực chất có thể tạo ra những hệ lụy lâu dài đối với môi trường tự nhiên.

Thực vật không thể tự di chuyển và thường phải phụ thuộc vào động vật để vận chuyển hạt giống đến những địa điểm thích hợp cho quá trình sinh trưởng. Đối với nhiều loài cây, kiến chính là một trong những “người vận chuyển” quan trọng nhất.

Nếu hoạt động mang hạt giống của kiến bị suy giảm do sự xuất hiện thường xuyên của rác thải thực phẩm, quá trình phát tán hạt có thể bị gián đoạn. Về lâu dài, điều này có khả năng làm thay đổi sự phân bố của các loài thực vật tại những khu vực có lượng khách tham quan lớn và thường xuyên xuất hiện thức ăn thừa.

Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là minh chứng rõ ràng cho việc ngay cả những tác động rất nhỏ từ con người cũng có thể làm thay đổi hành vi của động vật và ảnh hưởng đến những dịch vụ sinh thái mà chúng đang cung cấp.

Nói một cách đơn giản, những mẩu vụn thức ăn rơi xuống đất không chỉ là rác thải. Chúng còn có thể khiến loài kiến tạm thời “quên mất công việc của mình”, từ đó tạo ra những ảnh hưởng dây chuyền đối với hệ sinh thái tự nhiên mà chúng ta ít khi nhận ra.