Điều hành chi chặt chẽ, bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp. Ảnh: Hồ Long

Quyết tâm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công đã giao

Báo cáo về tình hình thực hiện ngân sách năm 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thu ngân sách nhà nước ước đạt hơn 3,05 triệu tỷ đồng, vượt 20,8% so với dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025. Tỷ lệ huy động vào ngân sách nhà nước đạt khoảng 20,8% GDP. Đã thực hiện các chính sách miễn, giảm, gia hạn các khoản thuế khoảng 360 ngàn tỷ đồng để hỗ trợ cho nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến và các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Chi ước đạt gần 3,68 triệu tỷ đồng, bằng 116,4% dự toán, bảo đảm thực hiện các chủ trương của Đảng, các nhiệm vụ quan trọng, chi trả nợ, viện trợ... Đối với kế hoạch đầu tư công, đến hết tháng 9/2026 đã giải ngân 62,9%, cao hơn cùng kỳ các năm trước cả về số tuyệt đối và tỷ lệ phần trăm. Chính phủ quyết tâm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công đã giao.

Bội chi ngân sách nhà nước ước khoảng 598,3 ngàn tỷ đồng, khoảng 4,1% GDP, giảm hơn 7,5 nghìn tỷ đồng so với dự toán. Dự kiến hết năm 2026, nợ công khoảng từ 33 đến 34% GDP, trong giới hạn Quốc hội cho phép.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo về tình hình thực hiện ngân sách năm 2026. Ảnh: Hồ Long

Đánh giá chung, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, công tác điều hành ngân sách nhà nước thực hiện chính sách tài khóa năm 2026 chủ động, linh hoạt, kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp, người dân, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Dù vậy, một số vấn đề cũng đặt ra như: tiến độ thu ở các tháng cuối năm có xu hướng chậm lại, tình hình giải ngân vốn đầu tư công còn chưa đáp ứng được yêu cầu và tiến độ do vẫn còn vướng mắc về thủ tục, giải phóng mặt bằng, giá nguyên vật liệu tăng và khâu tổ chức thực hiện.

Về dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương và kế hoạch đầu tư công năm 2027, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, dự toán thu khoảng 3,33 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Tỷ lệ huy động thu ngân sách nhà nước khoảng 20,2% GDP, là mức phấn đấu cao so với các năm gần đây trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực còn tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức.

Chính phủ cũng trình Quốc hội phương án phân chia 4 khoản thuế gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường theo 4 nhóm các địa phương để thực hiện phân cấp đầy đủ theo Kết luận số 18 của Trung ương và Luật Ngân sách nhà nước.

Tạo nguồn lực để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số

Về dự toán chi năm 2027, Bộ trưởng cho biết, tổng chi ngân sách nhà nước khoảng 4,07 triệu tỷ đồng, tăng 915,2 nghìn tỷ đồng so với dự toán năm 2026. Trong đó, dự toán chi đầu tư phát triển khoảng 757,2 nghìn tỷ đồng, tăng 287,2 nghìn tỷ đồng so với dự toán năm 2026, tập trung nguồn lực để thực hiện các công trình, dự án nhiệm vụ quan trọng quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, bố trí 67,2 ngàn tỷ đồng chi đầu tư phát triển khác để thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ đầu tư, bù giá dự án Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, bổ sung vốn điều lệ cho một số doanh nghiệp, ngân hàng...

Chi thường xuyên trong năm 2027 ước khoảng 980,9 nghìn tỷ đồng, tăng 120,5 nghìn tỷ đồng so với năm 2026, ưu tiên thực hiện các nghị quyết, kết luận của Đảng, nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, cải cách tiền lương, dành 30.000 tỷ đồng dự phòng đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia. Chi thường xuyên được bố trí tiết kiệm theo đúng Kết luận 18 của Trung ương.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh Hồ Long

Trong năm 2027, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự toán chi ngân sách địa phương khoảng 2,11 triệu tỷ đồng, tăng 476,6 nghìn tỷ đồng so với dự toán năm 2026, bảo đảm đủ kinh phí thực hiện các chính sách, chế độ theo phân cấp và nhiệm vụ quản lý, phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.

Bộ trưởng Bộ Tài chính nhấn mạnh, dự toán ngân sách nhà nước đã bám sát các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm 2026 - 2030. Dự toán thu, chi ngân sách nhà nước ở mức cao nhất từ trước đến nay, tiếp tục cơ cấu lại ngân sách nhà nước.

Tỷ trọng chi đầu tư phát triển đạt khoảng 43% tổng chi, dự toán 2026 là 35,5%, tạo nguồn lực quan trọng để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Tỷ trọng chi thường xuyên còn 50,6%, dự toán 2026 là 57,3%, đồng thời yêu cầu bố trí chi thường xuyên hợp lý, triệt để tiết kiệm, bảo đảm tiến độ thực hiện kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm.

Số kinh phí còn lại cần phải giải ngân trong các tháng cuối năm là rất lớn

Trình bày Báo cáo thẩm tra về các nội dung nêu trên, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho rằng, tổng thu ngân sách nhà nước ước vượt 20,8% so với dự toán, cho thấy sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ trong điều hành ngân sách nhà nước, cơ cấu thu ngân sách nhà nước chuyển biến tích cực và bền vững hơn. Tuy nhiên, thu ngân sách trung ương vẫn chiếm dưới 50% tổng thu ngân sách nhà nước, chưa cải thiện so với giai đoạn 2021-2025.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Hồ Long

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng nêu rõ, năm 2026 vẫn là năm kéo dài thời kỳ ổn định ngân sách giai đoạn 2021-2025, chưa tính lại phân chia thuế giá trị gia tăng và bốn khoản thu thuế gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường.

Đồng thời, lưu ý thu tiền sử dụng đất ước cả năm tăng khoảng 35% so với dự toán, góp phần quan trọng bảo đảm nhiệm vụ chi của các địa phương. Do đó, khi thị trường bất động sản đang có dấu hiệu trầm lắng nên đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát kỹ ước thực hiện khoản thu này cho phù hợp với tình hình thực tiễn.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với việc tổng chi ngân sách nhà nước tăng 16,4% so với dự toán, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, Chính phủ đã nỗ lực trong việc bảo đảm các nhiệm vụ chi theo dự toán đã được Quốc hội quyết định. Song, kinh phí ngân sách trung ương chưa phân bổ chi tiết và chưa giao còn khá lớn, đề nghị làm rõ nguyên nhân và có giải pháp khắc phục. Chi ngân sách nhà nước 9 tháng thực hiện đạt 59,3% dự toán, cả năm ước sẽ thực hiện vượt 16,4% cho thấy số kinh phí còn lại cần phải giải ngân trong các tháng cuối năm là rất lớn.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh sử dụng kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57 -NQ/TW của Bộ Chính trị, rà soát nhu cầu duy tu, bảo trì quốc lộ để bảo đảm nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được phân cấp.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Về dự toán ngân sách nhà nước năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, tính toán phương án xây dựng dự toán thu ngân sách nhà nước năm 2027 sát thực tế, phù hợp với dự báo tình hình phát triển kinh tế và bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước.

Mặt khác, dự toán chi ngân sách nhà nước, chi đầu tư phát triển tăng khá lớn so với dự toán năm 2026 nhưng số vốn chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết là khá lớn, cho thấy tình trạng vốn chờ dự án tiếp diễn, phản ánh hạn chế trong khâu chuẩn bị đầu tư làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và kéo dài thời gian thực hiện dự án.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, địa phương triệt để tiết kiệm các khoản chi thường xuyên, điều hành chi chặt chẽ trong phạm vi dự toán và khả năng thu ngân sách nhà nước, bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.