Định hướng đô thị xoay quanh nhà ga tuyến Bến Thành - Cần Giờ

Nhà ga, hạt nhân phát triển đô thị TOD

Trong bối cảnh TP.HCM định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ không chỉ là một dự án hạ tầng đơn thuần mà còn mở ra tầm nhìn mới về mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD (Transit-Oriented Development).

Với chiều dài hơn 50km, kết nối từ trung tâm đến khu vực ven biển, tuyến đường sắt này được kỳ vọng trở thành trục xương sống dẫn dắt sự hình thành các đô thị xoay quanh nhà ga, tạo động lực phát triển bền vững cho toàn khu Nam.

Dự án đường sắt tốc độ cao nối Trung tâm TP.HCM- Cần Giờ được xác định phát triển mô hình đô thị quanh nhà ga.

Theo tờ trình của Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM số 2695/ TTr-SQHKT, dự án do Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed đề xuất, với mục tiêu xây dựng tuyến đường sắt hiện đại kết nối từ ga Bến Thành đến Cần Giờ, phù hợp với các quy hoạch chiến lược đã được phê duyệt.

Tuyến có điểm đầu tại Công viên 23/9 và điểm cuối tại khu đất 39ha thuộc xã Cần Giờ, đi qua nhiều khu vực đô thị và vùng phát triển tiềm năng như Quận 4, Quận 7, Nhà Bè và toàn bộ trục Rừng Sác.

Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở quy mô hay tốc độ thiết kế lên đến 350km/h, mà còn ở cách tiếp cận phát triển không gian đô thị dọc tuyến. Theo đó, hệ thống nhà ga được xem là hạt nhân để hình thành các khu đô thị TOD - nơi tích hợp chức năng ở, thương mại, dịch vụ và giao thông công cộng trong bán kính đi bộ.

Giai đoạn đầu, tuyến dự kiến có 2 ga chính là Bến Thành và Cần Giờ, cùng với 4 ga trung gian ở các khu vực Tân Thuận, Tân Mỹ, Nhà Bè và Bình Khánh trong giai đoạn sau.

Việc bố trí các nhà ga tại những vị trí chiến lược cho thấy định hướng rõ ràng trong việc tái cấu trúc không gian đô thị. Từ khu vực trung tâm hiện hữu đến các đô thị mới phía Nam, mỗi nhà ga không chỉ đóng vai trò điểm dừng giao thông mà còn trở thành trung tâm phát triển, thu hút dân cư và hoạt động kinh tế.

Đặc biệt, khu vực Cần Giờ nơi đặt depot và trung tâm điều hành, được kỳ vọng sẽ hình thành một cực tăng trưởng mới gắn với đô thị du lịch sinh thái.

Hướng tuyến được thiết kế bám theo các trục giao thông hiện hữu như Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Văn Linh và đặc biệt là hành lang Rừng Sác, qua đó tối ưu hóa quỹ đất và tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các khu đô thị dọc tuyến.

Đồng thời, phương án tuyến cũng được nghiên cứu nhằm hạn chế tối đa tác động đến khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ khi chỉ đi qua vùng đệm.

Hoàn thiện quy hoạch, tạo nền tảng phát triển

Quá trình xây dựng phương án tuyến cho thấy sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ các sở ngành đến chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư. Các ý kiến đóng góp đã được tiếp thu, điều chỉnh nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích, đặc biệt là trong các khu vực dân cư hiện hữu. Một số vướng mắc liên quan đến hướng tuyến, vị trí nhà ga hay ảnh hưởng đến các dự án lân cận cũng đang được tiếp tục rà soát và hoàn thiện.

Việc phát triển TOD dọc tuyến đòi hỏi sự đồng bộ về quy hoạch.

Đáng chú ý, việc phát triển TOD dọc tuyến đòi hỏi sự đồng bộ về quy hoạch. Hiện nay, do dự án được chấp thuận sau khi nhiều quy hoạch phân khu đã được phê duyệt, nên phương án tuyến chưa được tích hợp trong các đồ án hiện hữu. Theo quy định, các quy hoạch này sẽ được cập nhật, điều chỉnh sau khi phương án tuyến chính thức được phê duyệt, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai các khu đô thị TOD.

Bên cạnh đó, việc xác định “tâm quy ước” của các nhà ga và depot cũng được đặt ra như một yêu cầu quan trọng, nhằm làm cơ sở phát triển các khu vực TOD theo quy định của Thành phố. Đây sẽ là yếu tố then chốt để định hình bán kính phát triển, phân bổ chức năng và kiểm soát mật độ xây dựng quanh các nhà ga.

Ở góc độ triển khai, Sở Quy hoạch - Kiến trúc kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, đồng thời giao các đơn vị liên quan phối hợp rà soát quỹ đất, chuẩn bị điều kiện để phát triển các khu đô thị dọc tuyến. Đồng thời, Sở cũng tham mưu UBND TP.HCM giao Sở Xây dựng nghiên cứu, trình Hội đồng nhân dân Thành phố trong kỳ họp tới về chủ trương đầu tư dự án mở rộng đường Nguyễn Tất Thành, đảm bảo triển khai đồng bộ với tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ.

Với tầm nhìn TOD, tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý giữa trung tâm và vùng ven biển, mà còn góp phần tái định hình cấu trúc đô thị TP.HCM theo hướng hiện đại, bền vững. Khi các đô thị được tổ chức xoay quanh nhà ga, giao thông công cộng sẽ trở thành trục chính, giảm áp lực cho hạ tầng đường bộ và mở ra một chương mới cho phát triển đô thị tích hợp tại khu vực phía Nam thành phố.