Định vị đúng ngành gỗ và nội thất trong nền kinh tế

Cần coi gỗ và nội thất là ngành kinh tế chủ lực

Theo số liệu năm 2025, các doanh nghiệp thuộc Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (sau sáp nhập) đạt khoảng 8,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, tương đương khoảng 8-9% GRDP của TP.HCM. Đây là con số mà không nhiều ngành nghề có thể đạt được. “Với mức đóng góp như vậy mà chưa được xem là ngành kinh tế chủ lực của thành phố thì thật sự là điều đáng suy nghĩ”, ông Lê Đức Nghĩa - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Gỗ An Cường chia sẻ.

Ở quy mô quốc gia, với kim ngạch khoảng 17,2 tỷ USD năm 2025, ngành gỗ và nội thất tiếp tục nằm trong nhóm 8 ngành hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD của Việt Nam, khẳng định vị thế của một ngành sản xuất có đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và thương mại quốc gia.

Ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) cho rằng, trong khi nhiều ngành xuất khẩu lớn phải phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu, thì ngành gỗ và nội thất hiện đã làm chủ được phần lớn chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp Việt làm chủ phần lớn các khâu từ nguyên liệu, thiết kế, phụ kiện, sơn hoàn thiện cho đến tổ chức sản xuất. Ước tính khoảng 80% giá trị cấu thành sản phẩm được tạo ra trong nước.

Nhờ đó, ngành gỗ duy trì mức xuất siêu rất cao. Nếu tổng xuất siêu của cả nền kinh tế năm 2025 vào khoảng 21 tỷ USD thì riêng ngành gỗ và nội thất đóng góp tới gần 14 tỷ USD, tương đương khoảng 2/3 tổng thặng dư thương mại của cả nước. Đây là một sự đóng góp đặc biệt quan trọng trong việc tạo nguồn ngoại tệ, ổn định cán cân thương mại và bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia.

Không chỉ đóng góp về tăng trưởng kinh tế, ngành gỗ và nội thất còn giữ vai trò lớn trong lĩnh vực đảm bảo an sinh xã hội khi tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân. Hiện cả nước có khoảng 4.600 doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu gỗ, tạo việc làm cho khoảng 2,4 triệu lao động. Cùng với đó là khoảng 1,4 triệu hộ gia đình tham gia trồng và phát triển rừng sản xuất, tạo nên nền tảng nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến gỗ. Đáng chú ý, phần lớn lao động trồng rừng tập trung ở các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa - nơi cơ hội việc làm còn hạn chế. Có thể nói, ngành gỗ và nội thất có nhiều tác động tích cực tới công cuộc giảm nghèo của Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quốc Khanh - Chủ tịch VIFOREST bày tỏ sự quan ngại khi trong xã hội vẫn còn tồn tại định kiến cho rằng những người làm ngành gỗ là những kẻ phá rừng. Trong khi trên thực tế, việc khai thác rừng tự nhiên đã bị kiểm soát chặt chẽ từ nhiều năm nay; nguồn nguyên liệu chủ yếu của ngành đến từ rừng trồng như keo, cao su và nguồn nhập khẩu hợp pháp. Diện tích rừng trồng ngày càng mở rộng còn góp phần hấp thụ carbon, tạo sinh kế xanh và phù hợp với xu thế phát triển xanh - bền vững mà thế giới đang hướng tới.

Ở khía cạnh khác, nhiều người vẫn nhìn ngành gỗ như một ngành sản xuất đơn thuần, song thực tế, ngành đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàm lượng sáng tạo ngày càng lớn.

Trước đây, phần lớn doanh nghiệp hoạt động theo mô hình OEM - gia công theo đơn đặt hàng của khách nước ngoài. Đó là giai đoạn học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng năng lực sản xuất. Sau khi đã làm chủ công nghệ, hiểu thị trường và sở hữu đội ngũ thiết kế, nhiều doanh nghiệp bắt đầu chuyển sang ODM - sản xuất dựa trên thiết kế của chính mình.

Trong mỗi sản phẩm nội thất ngày nay như một chiếc bàn, một tủ bếp hay một bộ sofa… không chỉ có gỗ mà còn có cả câu chuyện văn hóa, gu thẩm mỹ và phong cách sống của người Việt. Bởi thế, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) Phùng Quốc Mẫn cho rằng “ngành gỗ cần được nhìn nhận như một ngành kinh tế sáng tạo thay vì chỉ là ngành sản xuất truyền thống”. Khi giá trị sáng tạo ngày càng tăng, ngành gỗ Việt Nam cũng đang tiến gần hơn đến vị thế của những cường quốc nội thất trên thế giới.

Đánh thức tiềm năng của thị trường nội địa

Nghịch lý của ngành gỗ Việt là rất mạnh ở thị trường quốc tế nhưng lại chưa xây dựng được một hệ sinh thái tiêu dùng nội địa đủ lớn cho chính mình. Phần lớn doanh nghiệp hiện vẫn tập trung vào xuất khẩu và chưa dành sự quan tâm tương xứng cho thị trường trong nước.

Nguyên nhân không khó lý giải. Xuất khẩu có quy trình thanh toán rõ ràng, đơn hàng lớn và ổn định. Trong khi đó, thị trường nội địa thường chỉ có đơn hàng nhỏ, thời gian thanh toán kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, muốn phát triển bền vững, bên cạnh việc duy trì hoạt động xuất khẩu, ngành gỗ cần gây dựng cả thị trường nội địa.

Việt Nam hiện có hơn 100 triệu dân với tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu nhà ở ngày càng tăng và tầng lớp trung lưu liên tục mở rộng. Đây là thị trường có sức mua rất lớn đối với các sản phẩm nội thất và đồ gỗ.

Và nếu nhìn rộng hơn trong không gian ASEAN, doanh nghiệp gỗ Việt đang đứng trước cơ hội tiếp cận thị trường hàng trăm triệu dân với nhiều nét tương đồng về văn hóa và nhu cầu tiêu dùng.

Trước thực tế không ít người tiêu dùng vẫn mặc định hàng ngoại mới là lựa chọn cao cấp hơn, để ngành gỗ và nội thất Việt khai thác hiệu quả thị trường nội địa, nhiều chuyên gia, doanh nghiệp cho rằng cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ phía Nhà nước.

HAWA mạnh dạn đề xuất giải pháp ưu tiên sử dụng sản phẩm nội thất Việt Nam trong các công trình đầu tư công, cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện và các dự án sử dụng ngân sách nhà nước.

“Mặt khác, cơ quan quản lý cần nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ thanh toán, bảo lãnh tín dụng và kích cầu tiêu dùng để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp gỗ và nội thất Việt phát triển hệ thống phân phối trong nước.

Đặc biệt, các cơ quan hữu quan cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu ngành gỗ và nội thất. Thị trường Việt đang thiếu một hệ thống thông tin đủ tin cậy để kết nối giữa nhà sản xuất, nhà thiết kế, chủ đầu tư với người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp gỗ và nội thất có uy tín, năng lực, vẫn khó tiếp cận khách hàng; trong khi khách hàng lại không biết tìm kiếm đơn vị phù hợp ở đâu.

Từ một ngành chủ yếu gia công cho thế giới, ngành gỗ và nội thất Việt Nam đang từng bước chuyển mình sang giai đoạn phát triển dựa trên thiết kế, sáng tạo, với giá trị gia tăng cao hơn. Những thành tựu về xuất khẩu, xuất siêu, việc làm và khả năng tự chủ chuỗi cung ứng đã cho thấy đây không còn là một ngành sản xuất đơn thuần.

Đã đến lúc Việt Nam không chấp nhận dừng chân ở mức “công xưởng sản xuất nội thất” cho thế giới mà tự tin hướng tới vai trò “trung tâm nội thất và không gian sống của châu Á”, tạo dựng giá trị quốc gia trong thời đại mới.