Đội ngũ nhà giáo: Trọng tâm của mọi chiến lược đổi mới và phát triển

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chụp ảnh cùng cô và trò Trường Trung học cơ sở Ngô Sỹ Liên, Hà Nội. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN

Tạo nền tảng bền vững trong đổi mới và phát triển

Trong lịch sử phát triển của bất kỳ nền giáo dục nào, công nghệ, cơ sở vật chất hay chương trình giảng dạy dù tiên tiến đến đâu cũng chỉ đóng vai trò là phương tiện và công cụ hỗ trợ. Nhân tố quyết định trực tiếp chất lượng, truyền cảm hứng và thổi hồn vào từng bài học chính là đội ngũ nhà giáo.

Bước vào năm học 2026-2027, thời điểm then chốt trong việc tăng tốc thực hiện các mục tiêu chiến lược giáo dục theo Nghị quyết 71-NQ/TW, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đứng trước những thời cơ lớn, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức nội tại. Không còn dừng lại ở các khẩu hiệu chung chung, yêu cầu đặt ra cho năm học mới là phải tập trung tháo gỡ thực chất những điểm nghẽn: Từ áp lực thiếu hụt nhân sự, gánh nặng sổ sách hành chính hình thức, nạn dạy thêm học thêm biến tướng, cho đến yêu cầu bảo vệ danh dự, uy tín nghề nghiệp và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho học sinh. Đặt nhà giáo vào vị trí trung tâm của mọi chính sách đổi mới để tôn vinh và kiến tạo nền giáo dục phát triển bền vững, nhân văn, hiện đại.

Thống kê trước thềm năm học mới 2026-2027, ngành Giáo dục vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng hơn 43.000 chỉ tiêu giáo viên. Tình trạng này diễn ra đặc biệt gay gắt ở các môn học mới theo Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 như Tin học, Công nghệ, Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật), Tự nhiên và Xã hội tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hải đảo. Ở chiều ngược lại, tại các đô thị lớn và các khu công nghiệp tập trung, áp lực tăng dân số cơ học đột biến đang tạo nên những "cơn sốt" về quy mô lớp học và sĩ số học sinh.

Điển hình như tại Hà Nội, năm học 2026-2027 ghi nhận mức tăng kỷ lục khi đón thêm 37.800 học sinh ở các cấp học. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống trường lớp phải gánh thêm áp lực mở mới hơn 1.000 lớp học. Nếu không có những giải pháp căn cơ, linh hoạt và mang tính đột phá, nguy cơ quá tải hạ tầng, vỡ sĩ số và suy giảm chất lượng dạy-học là điều khó tránh khỏi.

Nhận diện rõ thách thức này, Bộ GD&ĐT phối hợp cùng chính quyền các địa phương triển khai đồng bộ, quyết liệt các nhóm giải pháp linh hoạt nhằm tháo gỡ điểm nghẽn nhân sự: Sáp nhập tinh gọn bộ máy và tái cấu trúc đội ngũ: Một trong những bước đi mang tính đột phá là việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục có quy mô nhỏ lẻ, mầm non và tiểu học trên cùng địa bàn.

Nhờ thực hiện tinh gọn bộ máy, toàn quốc đã cắt giảm được khoảng 32.000 vị trí cán bộ quản lý dôi dư (bao gồm Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng). Đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư sau sáp nhập đã được phân loại, tổ chức bồi dưỡng, cập nhật phương pháp giảng dạy hiện đại để quay trở lại làm công tác giảng dạy trực tiếp. Giải pháp này không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí vận hành hành chính mà còn ngay lập tức bổ sung hàng chục nghìn giáo viên có kinh nghiệm, trình độ chuyên môn cao cho các nhà trường.

Tại các tỉnh miền núi, địa hình chia cắt mạnh như Lâm Đồng, Điện Biên, Lào Cai, mô hình biệt phái giáo viên, "dạy liên trường" và chia sẻ học liệu số dùng chung đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Những giáo viên thuộc các môn năng khiếu, ngoại ngữ, tin học được phân công đảm nhiệm giảng dạy tại 2 đến 3 điểm trường lân cận với sự hỗ trợ tích cực của các thiết bị giảng dạy thông minh và hệ thống bài giảng điện tử. Phương thức này vừa đảm bảo học sinh vùng khó khăn được tiếp cận đầy đủ các môn học theo Chương trình GDPT 2018, vừa tối ưu hóa năng suất lao động của đội ngũ hiện có.

Ưu tiên chỉ tiêu tuyển dụng và cơ chế đặc thù cho vùng khó, Bộ GD&ĐT đã thúc đẩy các địa phương khẩn trương tuyển dụng hết chỉ tiêu biên chế được giao; đồng thời áp dụng cơ chế hợp đồng lao động linh hoạt theo Nghị định mới của Chính phủ.

Đối với giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và hải đảo, các địa phương triển khai chính sách hỗ trợ phụ cấp thu hút, phụ cấp đặc thù, hỗ trợ nhà công vụ và chi phí đào tạo nâng chuẩn trình độ. Những chính sách này bước đầu tạo sự yên tâm công tác, thu hút người tài và giữ chân giáo viên giỏi gắn bó lâu dài với sự nghiệp "gieo chữ" nơi gian khó.

Ngành Giáo dục cũng rà soát, sáp nhập trường điểm lẻ; chuyển đổi cán bộ quản lý dôi dư sang giảng dạy; giảm 32.000 vị trí Hiệu trưởng/Phó Hiệu trưởng; bổ sung lực lượng giảng dạy trực tiếp; biệt phái và liên trường phân công giáo viên dạy nhiều trường; kết hợp bài giảng số dùng chung; khắc phục thiếu giáo viên môn đặc thù tại Lâm Đồng, Điện Biên, Lào Cai...

Tại nhiều địa phương cũng đưa chính sách đặc thù như: Tuyển hết biên chế; áp dụng hợp đồng linh hoạt; tăng phụ cấp và nhà công vụ; thu hút và giữ chân nhà giáo tại các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc.

Trường trung học cơ sở Lê Qúy Đôn (phường Long Khánh, tỉnh Đồng Nai) Ảnh: Lê Xuân/TTXVN.

Trả lại không gian sáng tạo cho người thầy

Một trong những thông điệp mạnh mẽ nhất, thể hiện tư duy quản trị hiện đại và nhân văn của Chính phủ trong năm học 2026 - 2027 là quyết tâm trả lại không gian sáng tạo và thời gian chuyên môn cho người thầy.

Theo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, trong năm học 2025-2026, ngành Giáo dục đã nỗ lực duy trì ổn định hoạt động dạy và học, tích cực hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, ban hành nhiều chính sách đối với nhà giáo và người học, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, duy trì chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn, đẩy mạnh chuyển đổi số, tự chủ và đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Những kết quả đạt được tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển mới.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng lưu ý, sau một năm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi hiệu quả, từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ đổi mới cơ chế, tổ chức sang tạo chuyển biến thực chất trong từng nhà trường, từng lớp học. Mỗi chủ trương, chính sách phải được đo bằng sự tiến bộ của người học, sự yên tâm của nhà giáo và chất lượng của nguồn nhân lực.

Cùng với việc giải phóng sức lao động thông qua học bạ số, sổ đầu bài số và nền tảng quản trị nhà trường thống nhất, Chính phủ chỉ đạo ngành Giáo dục chấn chỉnh nghiêm ngặt 4 trọng tâm kéo dài nhiều năm: Kiên quyết xóa bỏ tư duy chạy theo chỉ tiêu thi đua ảo, tuyệt đối không sử dụng tỷ lệ học sinh giỏi, tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp hay tỷ lệ trúng tuyển đại học làm tiêu chí duy nhất hoặc tiêu chí quyết định để đánh giá, xếp loại thi đua đối với tập thể nhà trường và cá nhân giáo viên.

Việc đánh giá chất lượng giáo dục phải dựa trên sự tiến bộ thực chất của học sinh, năng lực tự học và sự phát triển nhân cách toàn diện. Tăng cường ứng dụng công nghệ, giám sát độc lập và công khai minh bạch trong mọi khâu của các kỳ thi.

Chống triệt để các hành vi gian lận, nâng điểm, làm sai lệch kết quả học tập. Đảm bảo tính trung thực, khách quan tuyệt đối, tạo dựng niềm tin vững chắc trong nhân dân và toàn xã hội. Ngăn chặn tận gốc tình trạng gợi mở, ép buộc học sinh học thêm dưới mọi hình thức, đặc biệt là việc giáo viên bớt xé kiến thức trên lớp để đưa vào lớp dạy thêm ban đêm.

Việc bù đắp kiến thức hay bồi dưỡng học sinh giỏi phải được tích hợp vào hệ thống AI Nền tảng Giáo dục thông minh Quốc gia hoàn toàn miễn phí và các hoạt động phụ đạo chính thức của nhà trường. Minh bạch hóa toàn bộ các khoản thu, quỹ ban đại diện cha mẹ học sinh. Bắt buộc công khai thu - chi theo quy định pháp luật. Xử lý nghiêm minh, cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu để xảy ra tình trạng lạm thu, thu sai quy định hoặc biến tướng quỹ phụ huynh thành "khoản thu thỏa thuận".

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển phức tạp, nhiều góc nhìn phiến diện dễ làm tổn thương hình ảnh người thầy, việc tôn vinh kịp thời những tấm gương thầy cô cắm bản, những người thầy tận tụy vượt khó giữ trò trở thành nhiệm vụ truyền thông trọng tâm, lan tỏa năng lượng tích cực đến cộng đồng. Song song với việc bảo vệ nhà giáo, ngành Giáo dục phối hợp chặt chẽ với ngành Y tế, Công an và các tổ chức đoàn thể để xử lý tận gốc các vấn đề nóng về môi trường học đường. Các nhà trường đồng loạt kiện toàn phòng tư vấn tâm lý học đường, đưa công tác quản trị đạo đức, ngăn chặn bạo lực học đường và chăm sóc dinh dưỡng y tế học đường vào chỉ tiêu vận hành bắt buộc.

Giáo viên là lực lượng nòng cốt trong đổi mới giáo dục. Ảnh: TTXVN

Nhìn nhận về sứ mệnh của đội ngũ nhà giáo trong thời kỳ mới, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đã nhấn mạnh những góc nhìn sâu sắc và tầm nhìn chiến lược: “Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra những mục tiêu rất lớn cho giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, mọi đổi mới, mọi chiến lược dù tầm vóc đến đâu cuối cùng đều phải được thể hiện cụ thể trong từng lớp học, từng nhà trường và thông qua những con người cụ thể  đó chính là các thầy cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục”.

Nhân dịp đầu năm học mới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn bày tỏ sự trân trọng và biết ơn sâu sắc đối với toàn thể đội ngũ nhà giáo trên mọi miền Tổ quốc. Trong bối cảnh ngành giáo dục trải qua nhiều chuyển đổi lớn, đối mặt với không ít áp lực từ dư luận và thực tiễn, đại đa số thầy cô vẫn luôn giữ vững ngọn lửa nghề, sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó khăn, chia sẻ vất vả với nhà trường và luôn đặt lợi ích, sự phát triển của học sinh lên trên hết. Tinh thần trách nhiệm, sự hy sinh thầm lặng ấy chính là tài sản vô giá của ngành giáo dục, cần được toàn xã hội ghi nhận, tôn vinh và bảo vệ.

Bộ trưởng khẳng định, ngành Giáo dục xác định rõ trách nhiệm tiếp tục hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách đối với nhà giáo, trọng tâm là Luật Nhà giáo và các văn bản hướng dẫn. Ngành sẽ không ngừng cải thiện điều kiện làm việc, môi trường sư phạm để mỗi thầy cô đều có cơ hội phát triển nghề nghiệp bình đẳng, được xã hội tôn trọng và yên tâm cống hiến lâu dài với nghề.

Tuy nhiên, đi đôi với quyền lợi và sự tôn trọng của xã hội, Bộ GD&ĐT cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với đội ngũ. Mỗi nhà giáo phải không ngừng tự học, nâng cao năng lực chuyên môn, chuẩn hóa kỹ năng số, đồng thời giữ vững chuẩn mực đạo đức, sự trung thực và trách nhiệm nghề nghiệp. Chỉ khi người thầy vừa có tâm, vừa có tầm, vừa được giải phóng khỏi gánh nặng hành chính, giáo dục Việt Nam mới thực sự tạo nên những bước bứt phá chất lượng, đáp ứng kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong kỷ nguyên mới.