Đồng bộ giải pháp nâng cao năng lực thoát nước

Thi công Dự án cải tạo tuyến kênh Thụy Phương nhằm bổ cập nước cho sông Tô Lịch và giải quyết tình trạng úng ngập khu vực Tây Hồ Tây. Ảnh: Nguyễn Quang

Đẩy nhanh tiến độ thi công

Những ngày cuối tháng 5-2026, trên tuyến phố Quang Trung (phường Cửa Nam), không khí thi công Dự án xử lý úng ngập cục bộ khu vực nội đô diễn ra khẩn trương cả ngày lẫn đêm. Trong điều kiện sắp bước vào cao điểm mùa mưa, các mũi thi công được tổ chức liên tục, bám sát từng đoạn tuyến, từng hạng mục lắp đặt cống thoát nước dưới lòng đường, tạo nên nhịp độ triển khai dồn dập dưới ánh đèn công trường.

Phó Trưởng phòng Công nghệ và Quản lý hệ thống (Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội, Sở Xây dựng Hà Nội) Võ Quỳnh Nam khẳng định, tuyến phố Quang Trung được xác định là hạng mục có vai trò quan trọng xử lý úng ngập cục bộ khu vực nội đô. Đây là khu vực có vai trò đặc biệt trong cấu trúc thoát nước, khi toàn bộ hệ thống cống trong khu vực đều có hội tụ về tuyến này trước khi dẫn ra hồ Bảy Mẫu.

Từ ngày 23-5, thành phố đã điều chỉnh phương án tổ chức giao thông, cho phép thi công cả ngày và đêm trên nhiều tuyến phố, trong đó có phố Quang Trung, nhằm bù lại thời gian bị ảnh hưởng bởi thời tiết và các yếu tố khách quan. Việc tổ chức thi công liên tục được xem là giải pháp then chốt để bảo đảm tiến độ hoàn thành trước mùa mưa.

Ông Mai Văn Quý, cán bộ điều hành dự án, Công ty cổ phần Xây dựng dịch vụ và Thương mại 68 cho biết, trước đây, tuyến phố Quang Trung chỉ được phép thi công ban đêm từ 22h đến 5h sáng hôm sau với khoảng 4 mũi thi công. Tuy nhiên, sau ngày 23-5, thành phố và Sở Xây dựng đã cho phép thi công cả ngày lẫn đêm. Nhà thầu đã tổ chức khoảng 10 mũi thi công đồng thời, nhằm đẩy nhanh tiến độ toàn tuyến.

Đến nay, khối lượng lắp đặt cống trên tuyến phố Quang Trung đã đạt khoảng 95%. Một số hạng mục thuộc Dự án xử lý úng ngập cục bộ khu vực nội đô như tuyến phố Lý Thái Tổ, Trần Nguyên Hãn, Lê Lai và khu vực Quảng trường Ngân hàng Nhà nước cũng đã hoàn thành thảm mặt đường hoặc đang bước vào giai đoạn hoàn thiện. Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, Dự án xử lý úng ngập cục bộ khu vực nội đô cơ bản đáp ứng tiến độ đề ra, phấn đấu hoàn thành lắp đặt cống và hoàn trả mặt đường đúng tiến độ.

Hình thành cấu trúc hạ tầng chống ngập đồng bộ

Trên phạm vi toàn thành phố, Hà Nội đang triển khai đồng thời 10 dự án chống ngập khẩn cấp với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng, tập trung xử lý các điểm úng ngập nghiêm trọng trong khu vực nội đô. Bên cạnh đó, thành phố tiếp tục bổ sung 3 dự án mới với tổng mức đầu tư gần 1.400 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027.

Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) Lê Văn Du thông tin, sau các đợt mưa lớn năm 2025, toàn thành phố ghi nhận khoảng 200 điểm úng ngập. Qua rà soát, nguyên nhân chính xuất phát từ sự chênh lệch giữa tiêu chuẩn thiết kế cũ và thực tế mưa cực đoan ngày càng gia tăng.

Quy hoạch thoát nước hiện hành được xây dựng trên cơ sở lượng mưa thiết kế 310mm trong 2 ngày. Tuy nhiên, thực tế đã xuất hiện những trận mưa đạt 500-600mm, vượt xa năng lực tính toán của hệ thống hiện có, gây quá tải cục bộ tại nhiều khu vực. Bên cạnh nguyên nhân khí hậu, tiến độ đầu tư theo quy hoạch còn hạn chế. Toàn bộ hệ thống thoát nước mới đạt khoảng 20% so với quy hoạch, trong đó nhiều lưu vực chưa được đầu tư đồng bộ. Hệ thống hồ điều hòa và trạm bơm còn thiếu, dẫn đến phụ thuộc lớn vào khả năng tiêu thoát tự nhiên và hệ thống ngoại thành.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng, việc triển khai đồng loạt các dự án khẩn cấp là cần thiết trong bối cảnh hiện nay, song hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào khả năng kết nối hệ thống.

Cùng với các giải pháp trước mắt, Hà Nội đang từng bước chuyển đổi tư duy trong quy hoạch thoát nước theo hướng bền vững hơn. Thay vì chỉ tập trung vào tiêu thoát nhanh, hệ thống hạ tầng được định hướng theo nguyên tắc giữ nước, trữ nước và điều tiết nước trong đô thị. Theo ông Lê Văn Du, nước mưa không chỉ là yếu tố gây úng ngập cần tiêu thoát mà còn là nguồn tài nguyên cần được khai thác, lưu giữ và tái sử dụng trong điều kiện phù hợp. Vì vậy, các công trình hồ điều hòa, bể chứa ngầm và hệ thống kênh dẫn đang được triển khai theo hướng đa chức năng.

Hồ điều hòa Phú Đô là một trong những công trình trọng điểm, vừa góp phần giảm ngập khu vực phía Tây nội đô, vừa hoàn thiện cấu trúc điều tiết nước theo quy hoạch dài hạn đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Cùng với đó, các dự án bổ cập nước cho sông Tô Lịch và hệ thống tiêu thoát khu vực Tây Hồ Tây đang được triển khai, hướng tới cân bằng giữa mùa mưa và mùa khô, giữa tiêu thoát và tích trữ.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, xu hướng này đang tiệm cận mô hình “thành phố bọt biển”, trong đó đô thị không chỉ thoát nước mà còn giữ nước, thấm nước và tái sử dụng có kiểm soát. Đây là hướng tiếp cận đã được nhiều quốc gia áp dụng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan. Để mô hình này phát huy hiệu quả, cần đồng bộ ba yếu tố gồm: Hạ tầng cứng, không gian chứa nước và công nghệ quản lý vận hành. Thiếu một trong ba yếu tố sẽ làm giảm hiệu quả tổng thể của hệ thống.

Trong định hướng giai đoạn 2026-2030, Hà Nội đang xây dựng đề án tổng thể xử lý úng ngập nội đô, đồng bộ giữa hệ thống hiện hữu và các công trình mới, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong mô hình hóa, dự báo và vận hành hệ thống thoát nước.

Từ những công trình đang được thành phố đẩy nhanh tiến độ, chúng ta có thể thấy, chống ngập không còn chỉ là giải pháp tình huống, mà đang trở thành cấu phần của chiến lược quy hoạch dài hạn, hướng tới tầm nhìn phát triển bền vững và thích ứng của Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.