Đồng Tháp: Nhịp mưu sinh mùa cá ra sông

Gia đình chị Võ Thị Ý tất bật với nghề cá. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Nước rút đón mùa cá ra

Từ trung tâm xã Tràm Chim đến ấp Tân Công Sính, tỉnh Đồng Tháp dài ngót chục km. Qua khỏi chợ Tân Công Sính, chúng tôi đi dọc kênh Cô Đông. Nước trên kênh đã rút nhiều. Xa xa là cánh đồng cũng dần cạn nước. Ở đó những “miệng dớn” cuối mùa nước nổi cũng được di chuyển từ đồng xuống đặt tại các khém, mương… Thoang thoảng trong làn gió nhẹ giữa ban trưa, chúng tôi còn nghe hương vị nước mắm cá linh đang được nông dân nấu dọc bên đường.

Như là đã hẹn trước, ghe của ông Trương Phước Sanh (sinh năm 1963, ngụ ấp Tân Công Sính) vừa tấp vào bờ thì một phụ nữ trạc ngoài 50 tuổi dừng xe máy tìm bụi cây rợp bóng mát đậu chờ sẵn.

“Cá về rồi, bà ơi tiếp tôi rinh cá lên”, giọng ông Sanh cất lên.

Lần đầu trong mùa cá ra, vợ chồng ông Trương Phước Sanh có được nhiều tiền nhất trong một buổi bán cá cho tiểu thương. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Cá chốt được ông Sanh đem về bán cho tiểu thương đến tại chỗ thu mua. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Chị tiểu thương thấy vậy liền cùng vợ ông Sanh chạy xuống bến kênh mang từng thùng cá chốt đến sát mé đường đặt lên chiếc cân đã được chuẩn bị sẵn. Việc cân cá diễn ra rất nhanh và tất bật. Hơn 20kg cá chốt được đánh bắt từ các dớn đặt trên đồng nước mang về đến nhà thì có hơn nửa số lượng cá đã chết nhưng vẫn còn khá tươi.

Sau 4 đợt cân, vợ chồng ông Sanh được chị tiểu thương thu mua cá trả gần 250.000 đồng.

“Từ đầu mùa nước đến giờ, đây là lần đầu tiên tôi kiếm được nhiều tiền nhất sau chuyến cân cá trong ngày. Tiền này tôi để dành, được nhiều chút sẽ chở vợ tôi đi khám do đang mắc bệnh tim”, ông Sanh bộc bạch.

Nửa tháng nay, khi bắt đầu mùa cá ra sông, người dân ở Tân Công Sính tất bật hơn so với những ngày khác. Rạng sáng, anh Ngô Hồng Phong cùng ba đi ra đồng đổ 8 “miệng dớn” trên mảnh ruộng của gia đình cách nhà chừng 2km. Quay trở về, ba con anh Phong đã kiếm được 30kg cá chốt, cá lăng, mè vinh. Mỗi ngày gia đình anh đi thăm dớn 2 chuyến, mang cá về bán cho các tiểu thương đến tận nhà mua, thu nhập từ 600 đến hơn 1 triệu đồng/ngày.

Chồng chị Võ Thị Ý khoe vừa đánh bắt cá tra sông nặng 3kg. Giá 20.000 đồng/kg nhưng gia đình chị để ăn chứ không bán. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

“Năm nay nước dựt sớm, lẽ ra cuối tháng 10 âm lịch mới hết cá, nhưng hiện nay mới đầu tháng 10 đã gần dứt điểm. Lúc chính vụ các loại cá đặc sản như cá khoai, cá heo rất nhiều và giảm dần. Hiện nay cá chốt, cá chạch còn nhiều và đang được thu hoạch rốt ráo để sạ lúa.

Mùa cá ra, gia đình tôi và bà con trong xóm bận rộn hơn do phải đi đồng từ sớm. Có nhiều lúc tôi phải đi 2 chuyến mỗi ngày để cân cho tiểu thương đến tận nhà mua. Nông dân đổ dớn có khi mỗi người làm hàng chục cái dớn thì bán cá kiếm được tiền triệu mỗi ngày là bình thường”, anh Ngô Hồng Phong chia sẻ.

Chắt chiu sinh kế

Hôm chúng tôi đang đi dọc trên tuyến đường ĐT 855 cách trung tâm xã Tràm Chim chừng 5km thì gặp nhiều xe máy ra vào hướng Tân Công Sính, Hòa Bình của xã Tràm Chim.

Chị Trương Thị Đen đi mua cá ở ấp Tân Công Sính. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Chúng tôi tình cờ gặp chị Trương Thị Đen, ngụ ấp 3, xã Thanh Bình. Cả tuần nay, mỗi ngày chị Đen đi 2 chuyến từ nhà vào tận Tân Công Sính để thu mua cá. Dưới tiết trời nắng gắt, chị Đen dừng xe nghỉ tạm trong bóng cây chờ cá về. Ly tàu hủ nóng vừa mua 10.000 đồng, chị đã ăn hết sạch trong phút chốc.

Chị Trương Thị Đen lấy tay áo quệt mồ hôi trên trán, nuốt vội chút tàu hủ còn lại trong ly rồi nói: “Trưa nay chị đi mua cá gấp quá, chưa kịp ăn, ngồi nghỉ ngơi hồi chờ lấy cá thì may gặp xe bán tàu hủ ngang qua. Xe chở 4 can nhựa, rổ, vợt đựng cá đó là của chị. Hôm qua chị đi mua cá lúc 2 giờ sáng. Những ngày này tranh thủ cá ra sông mình mua kiếm được đồng nào hay đồng đó”.

Đối với những người mưu sinh như chị Đen, mỗi chuyến đi và về hàng chục km, thức khuya dậy sớm, không có giờ ngủ trưa đã là chuyện bình thường trong những ngày này. Bù lại, mỗi ngày chị kiếm được đôi ba trăm nghìn mà theo chị đó là số tiền lớn để chắt chiu dành dụm trong mùa nước nổi.

Chị Trương Thị Đen vui mừng khi đi mua được nhiều cá đồng. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

“Tuyến kênh Cô Đông này nhiều nhà dân làm nghề cá lắm. Nhà nào có đi đồng bắt cá tôi đều quen hết. Đầu tháng 7 âm lịch, khi nước vào đồng là tôi đã đi vào đây mua cá, nhưng cá khi ấy ít lắm.

Giờ đang vào thời điểm nước trên đồng rút cạn dần, cá bắt đầu ra sông, kênh mương nên tôi tận dụng từng giờ kiếm tiền. Khuya tôi đi mua các mặt hàng cá trắng như: cá linh, cá rô, cá chạch, cá lóc... Đến buổi trưa, cá chốt, cá lăng nhỏ, cá dảnh thu được nhiều”, chị Trương Thị Đen nói.

Vừa dứt lời, chị Đen quay sang nhìn giờ trên điện thoại rồi bảo: “Thôi chị đi gấp, tới giờ rồi. Đi trễ là cá chết, rồi các bạn hàng khác mua hết”. Tiếng xe máy của chị Đen hòa lẫn vào tiếng xuồng máy trên sông, tạo nên thanh âm cuộc sống miền quê rất đặc trưng của mùa nước nổi. Theo xe chị chưa đầy 2km, chị đã ghé từng nhà, bến kênh mua đủ cá chất đầy các can, rổ trên xe.

Trên đường đi mua cá, các hộ tiểu thương còn chào hỏi thăm nhau. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

“Thôi chị về nghe. Giờ chị mang cá ra xã Thanh Bình bỏ mối. Hôm nay chị mua gần 50kg. Chị sẽ chừa chút ít ngồi chợ bán và để dành ăn. Chuyến này có mấy em phóng viên theo, chị thấy vui quá.

Vài ngày nữa hết mùa cá ra rồi, chắc mấy chị em mình có duyên năm sau gặp lại”, chị Đen vừa nói tươi cười, vừa vẫy tay chào chúng tôi. Chợt chúng tôi cảm thấy mùa nước nổi năm nay qua nhanh, nhưng tình cảm con người gắn liền với nhịp sống vùng quê luôn là điều gì đó bất tận.

Xứ Tân Công Sính này từ xa xưa được ví như một trong những “vùng cá” có tiếng của Đồng Tháp Mười. Theo kinh nghiệm của người dân nơi đây, sản lượng cá phụ thuộc rất nhiều vào lượng nước lớn hay nhỏ.

Nông dân thu hoạch đón mùa cá ra. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Thời điểm cá bắt đầu di chuyển ra sông thường được nhận biết qua những đặc điểm như thời gian, hoặc khi bắt được những loài cá trắng, quan sát thấy mắt cá liếc nhiều, hoặc quan sát trên cánh đồng thấy nước rút nhanh... Dù thời tiết và lượng nước mỗi năm có nhiều biến động, nghề đánh bắt cá đồng trong mùa nước nổi vẫn là sinh kế quan trọng, giúp người dân có thêm thu nhập, cải thiện cuộc sống.

Mùa cá ra thường bắt đầu vào tháng 9 âm lịch, khi nước trên đồng từ từ rút. Lúc này, cá phai, cá heo, cá lóc, cá rô, cá lăng, cá chạch xuất hiện nhiều. Vào mùa cá ra, có gia đình 2, 3 thế hệ cùng đi đánh bắt cá. Vợ chồng chị Võ Thị Ý (53 tuổi) gắn bó gần cả cuộc đời mình với mùa cá. Mùa nước nổi năm nay, tất cả thành viên trong gia đình chị Ý cùng tham gia đánh bắt, làm khô cá. Ai cũng bận rộn từ sáng sớm đến chiều tối.

Chồng chị Võ Thị Ý phơi cá khô trong sân nhà. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

“Năm nay rất kỳ lạ là nước dựt sớm, khoảng 1 tuần nữa là hết mùa cá ra. Dù nước rút nhanh hơn năm rồi nhưng lượng cá đánh bắt ngoài đồng được nhiều hơn. Các loại cá chốt, mè vinh, cá lăng tôi bán 20.000 đồng/kg. Cá lóc tùy loại nhỏ lớn có giá từ 70.0000-100.000 đồng/kg”. Nói xong, chị Ý chỉ tay về phía những người thân đang ngồi lựa cá sống để riêng, cá chết thì cho vào thùng đá. Tận dụng lượng cá nhiều vào thời điểm này, vợ chồng chị còn làm khô cá chốt, cá lăng, cá chạch bán với giá từ 200.000-400.000 đồng. Thời điểm cá chạch ít thì giá sẽ cao hơn.

“Tôi sống nhờ mùa nước nổi nhiều năm qua. Từ khi lấy chồng đến nay, con gái lớn của tôi đã hơn 30 tuổi nên cũng chứng kiến nhiều mùa nước nổi, nhiều mùa cá ra khác nhau. Bà con ở đây ai nấy đều vui mừng và bất ngờ vì năm nay có nguồn thu nhập tốt từ nghề cá. Công việc làm cá khô của gia đình tôi thường tập trung vào mùa nước nổi, từ tháng 7 đến 10 âm lịch, vì những tháng khác trong năm không có nhiều cá”, chị Võ Thị Ý chia sẻ.

Chị Võ Thị Ý khoe cá khô chuẩn bị giao cho khách. (Ảnh: HỮU NGHĨA)

Chiều buông, chúng tôi rời khỏi dòng kênh Cô Đông. Trên đường về, những chiếc xe chở cá nối nhau ra hướng Thanh Bình, Phú Cường, Cao Lãnh. Còn dưới các bến kênh, những chiếc xuồng chở cá từ đồng về luôn nhộn nhịp cả một khúc sông quê.

Trên những hành trình mưu sinh ấy, mùa cá ra được bà con tính từng ngày. Sự chắt chiu hay nỗi vất vả của bà con còn ám ảnh chúng tôi trong từng cử chỉ, thanh âm làm cá, mua bán cá. Sự ám ảnh ấy không chỉ là nỗi cơ cực của người làm nghề cá, mà ở đó còn có những nhịp mưu sinh và vùng quê còn đậm chất văn hóa miền sông nước rất đặc trưng của xứ sở đất và người Đồng Tháp.