Đông trùng hạ thảo sấy khô rẻ như rau, công dụng thế nào?

Chỉ cần gõ cụm từ “đông trùng hạ thảo” trên mạng xã hội hoặc các sàn thương mại điện tử, hàng trăm kết quả hiện ra với mức giá khiến nhiều người bất ngờ.

Một hộp đông trùng hạ thảo tươi nặng 185g được rao bán với giá chỉ 35.000 - 50.000 đồng, tương đương khoảng 200.000-300.000 đồng/kg. Loại sấy khô được bán trên mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử với giá 270.000 - 500.000 đồng/kg.

Khi được hỏi về nguồn gốc, người bán chỉ trả lời chung chung như “nuôi cấy trong nước”, “lấy trực tiếp từ trại”, “không qua trung gian nên giá rẻ”. Tuy nhiên, hầu hết sản phẩm đều không có nhãn mác, không ghi cơ sở sản xuất, không công bố hàm lượng hoạt chất hay giấy chứng nhận chất lượng.

Có đơn vị tự nhận nuôi cấy rao bán 1kg đông trùng sấy khô loại tốt nhất giá sỉ 3,2 triệu/kg; loại 2 có giá sỉ 2,6 triệu/kg.

“Đông trùng hạ thảo” chỉ gần 300.000 đồng/kg được rao bán công khai (Ảnh chụp màn hình)

Những sản phẩm “rẻ như rau” này được quảng cáo với những lời có cánh như nấm đông trùng hạ thảo được y học cổ truyền xếp vào hàng cực phẩm với hàm lượng cao các dược chất quý hiếm: chất Cordyceptic Ax, Cordicepin, Adenosine, Hydroxyl Andenosine, HEAA, 6 loại Axt Béo, 16 loại Amino A.x và nhiều loại vi khoáng tốt cho sức khỏe.

Dùng nấm đông trùng hạ thảo thường xuyên giúp tăng cường sức khỏe toàn diện, tăng cường hệ miễn dịch, hệ tiêu hóa, hệ bài tiết, hệ tuần hoàn máu, tim, hệ hô hấp, phổi, giảm cholesterol, chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ...

Trong khi đó, khảo sát tại một số cơ sở kinh doanh dược liệu cho thấy đông trùng hạ thảo nuôi cấy dạng nấm thực phẩm tươi thường có giá khoảng hơn 1 triệu đồng/kg. Các sản phẩm nấm dược liệu nuôi cấy chất lượng cao trong nước có thể lên tới 90 - 100 triệu đồng/kg. Riêng đông trùng hạ thảo tự nhiên khai thác tại Bhutan hay Tây Tạng được bán từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng/kg, thậm chí loại cao cấp lên tới 2-2,5 tỷ đồng/kg.

Khoảng cách giá lên tới hàng chục, thậm chí hàng nghìn lần khiến nhiều người đặt câu hỏi: Đông trùng hạ thảo chỉ vài trăm nghìn đồng một kg liệu còn giá trị dược liệu hay không?

‘Điều không tưởng’ với đông trùng hạ thảo nuôi cấy đúng chuẩn

TS Phạm Văn Nhạ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thảo dược Việt Nam, người nhiều năm nghiên cứu, tìm hiểu và làm chủ nhiều quy trình nhân nuôi Đông trùng hạ thảo cho biết, đông trùng hạ thảo được bán trên thị trường hiện nay rất khó kiểm soát chất lượng.

Thực tế nhiều người chưa hiểu đúng về đông trùng hạ thảo. Ngoài đông trùng hạ thảo tự nhiên ở các nước như Bhutan, Tây Tạng..., ở nhiều nước như Việt Nam đã nuôi cấy Đông trùng hạ thảo nhân tạo thành công. Đông trùng hạ thảo có 2 loại là nấm thực phẩm và nấm dược liệu. Hai chủng nấm này dù cùng có tên khoa học là Cordyceps militaris nhưng thuộc hai dòng khác nhau.

Nấm thực phẩm thực chất là loại rau cao cấp, quy trình nuôi cấy đơn thuần nhưng gần như không có tác dụng bồi bổ sức khỏe. Quy trình để trồng nấm thực phẩm đơn giản hơn, chỉ 30-35 ngày là cho thu nhập, năng suất cao hơn khoảng 2,5 lần so với nấm dược liệu.

Còn nấm dược liệu thì mới chứa nhiều hoạt chất bổ cho ngũ tạng, nhất là tạng phế. Tuy nhiên yêu cầu về điều kiện tự nhiên để duy trì sự phát triển ổn định của nấm là rất khắt khe, vì thế việc đầu tư công nghệ, nhà xưởng, điện năng khá tốn kém.

Nhà xưởng phải đảm bảo tuyệt đối sạch, không được để vi sinh vật xâm nhập vào khu nuôi trồng bởi nấm mốc, bào tử trong không khí rất dễ làm hỏng nấm đông trùng hạ thảo nuôi. Chế độ chăm sóc hoàn toàn tự động, phải trang bị hệ thống lọc không khí hiện đại, tối ưu, không khí bên ngoài không thể xâm nhập được khu nuôi trồng.

Thời gian nuôi cấy cũng lên tới 90 - 100 ngày, nếu chẳng may gặp sự cố về điện hay kỹ thuật nào đó có lỗi, cả một mẻ nuôi lớn có thể bị hủy ngay lập tức nên năng suất nuôi cấy nấm dược liệu thấp hơn nhiều so với nấm thực phẩm.

TS Phạm Văn Nhạ cho biết đông trùng hạ thảo được bán trên thị trường hiện nay rất khó kiểm soát được chất lượng (Ảnh: Viện Nghiên cứu Thảo dược Việt Nam)

TS Nhạ cũng cho biết, chi phí sản xuất ra 1kg nấm dược liệu ít nhất phải 20 triệu đồng trở lên. Trong các chi phí để nuôi cấy, chi phí về điện năng là tốn kém nhất bởi phải duy trì nhiệt độ lạnh liên tục trong suốt thời gian trồng nấm, nguyên chi phí điện để sấy 1kg đông trùng hạ thảo dược liệu từ 500.000 - 600.000 đồng. Chi phí bán ra thị trường sẽ cao hơn vì kèm theo nhiều chi phí khác như chi phí bao bì, vận chuyển.

Do đó thị trường bán những loại Đông trùng hạ thảo khô có giá rẻ chỉ vài trăm ngàn đồng tới vài triệu đồng một cân là điều không tưởng.

Người tiêu dùng cần hiểu rõ về nấm thực phẩm và nấm dược liệu để không bị nhầm lẫn khi muốn mua đông trùng hạ thảo. Trên thị trường hiện nay có hiện tượng nấm đông trùng hạ thảo sản xuất cho mục đích thực phẩm (có giá trị như nấm ăn) lại được trà trộn bán như nấm dược liệu (làm thuốc, có hoạt chất cao).

Hoặc có tình trạng đông trùng hạ thảo được quảng cáo quá rẻ thì sẽ phải tỉnh táo đặt câu hỏi vì sao lại rẻ như thế. Với những loại nấm đông trùng hạ thảo được bán quá rẻ như vậy thực chất không có tác dụng gì với sức khỏe, không giống như những lời quảng cáo có cánh trên mạng.

Người tiêu dùng gần như không thể phân biệt đông trùng hạ thảo chất lượng chỉ bằng mắt thường. (Ảnh chụp màn hình)

Lương y Nguyễn Biên Thùy cho biết, đông trùng hạ thảo vốn được nhiều người sử dụng để bồi bổ sức khỏe, hỗ trợ điều trị bệnh, đặc biệt là người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Vì vậy với những sản phẩm giá rẻ bất thường, điều đáng lo nhất là không thể kiểm chứng thành phần cũng như độ an toàn.

“Người dùng không chỉ không nhận được giá trị dinh dưỡng hay dược lý như kỳ vọng mà còn có thể gặp các phản ứng bất lợi như rối loạn tiêu hóa, dị ứng, thậm chí ảnh hưởng đến chức năng gan, thận nếu sử dụng trong thời gian dài”, lương y Nguyễn Biên Thùy cảnh báo.

Các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng không nên lựa chọn đông trùng hạ thảo chỉ vì mức giá quá rẻ hoặc những lời quảng cáo trên mạng. Khi mua sản phẩm, cần ưu tiên các đơn vị có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, công bố chất lượng đầy đủ và được cơ quan chức năng kiểm định, bởi với loại dược liệu có giá trị cao này, mức giá quá thấp thường đi kèm những dấu hỏi lớn về chất lượng và độ an toàn.