Dự án Đại lộ cảnh quan sông Hồng: Người dân phản đối 'giải tỏa trắng', tước đoạt môi trường sống và sinh kế

UBND TP Hà Nội vừa trình Hội đồng nhân dân Thành phố thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Tuy nhiên, nội dung gây tranh cãi nhất chính là trục cảnh quan sông Hồng, khi kết quả lấy ý kiến cho thấy đại đa số người dân kịch liệt phản đối phương án "giải tỏa trắng" để nhường chỗ cho các tổ hợp thương mại cao tầng.

Người dân cho rằng việc phá bỏ khu dân cư hiện hữu để xây tổ hợp thương mại, chung cư là "tước đoạt môi trường sống và sinh kế" - Ảnh phối cảnh một phần dự án

Kỳ vọng siêu đô thị và những bản vẽ tỉ đô

Theo báo cáo thuyết minh Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (lập năm 2026), Hà Nội xác lập tầm nhìn trở thành thành phố "Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Kết nối toàn cầu".

Trong cấu trúc đô thị đa cực, sông Hồng được định vị là "trục xương sống", trung tâm hội tụ của Thủ đô. Liên danh tư vấn gồm các đơn vị danh tiếng như Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, BCG (Boston Consulting Group), enCity và DHI đã vẽ nên một "Đại lộ cảnh quan sông Hồng" đầy hào nhoáng với các tổ hợp cao ốc đa năng, trung tâm tài chính và công viên di sản.

Mục tiêu của quy hoạch là chuyển dịch từ tư duy tăng trưởng chiều rộng sang phát triển bền vững, lấy giao thông công cộng (TOD) làm hạt nhân. Thành phố kỳ vọng việc khai thác quỹ đất bãi bồi sẽ tạo ra nguồn lực tài chính khổng lồ để tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị. Bản quy hoạch dự báo đến sau năm 2065, Hà Nội sẽ trở thành thành phố toàn cầu với quy mô dân số tối đa khoảng 20-25 triệu người.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa bản vẽ này, một diện tích khổng lồ đất bãi bồi hiện hữu đang nằm trong diện phải thay đổi, kéo theo số phận của hàng trăm nghìn con người vốn đã gắn bó với dòng sông qua nhiều thế hệ.

Làn sóng phản đối phương án "Giải tỏa trắng" 2.100 ha

Báo cáo tổng hợp của UBND TP. Hà Nội cho thấy, về tổng hợp ý kiến cộng đồng thể hiện một thực trạng bất an đang lan rộng.

Tính đến hết ngày 24.3.2026, cơ quan chức năng đã nhận được ý kiến của 06 Bộ ngành và 8.303 phiếu ý kiến từ cộng đồng dân cư. Kết quả cho thấy đại đa số ý kiến kịch liệt phản đối "Phương án 2" của dự án đại lộ sông Hồng.

Nội dung phản đối tập trung vào việc giải tỏa trắng khoảng 2.100 ha đất cư dân hiện hữu để xây dựng tổ hợp thương mại và chung cư.

Báo cáo của UBND TP. Hà Nội nêu rõ: "Phản đối giải tỏa trắng: Đại đa số ý kiến kịch liệt phản đối "Phương án 2" của dự án đại lộ sông Hồng (giải tỏa 2.100 ha, di dời hàng trăm nghìn dân). Người dân cho rằng việc phá bỏ khu dân cư hiện hữu để xây tổ hợp thương mại, chung cư là tước đoạt môi trường sống và sinh kế".

Về đề xuất giải pháp thay thế: Người dân ủng hộ "Phương án 1", tức là xây dựng đường bám sát mép sông, kết hợp cải tạo, chỉnh trang tại chỗ các khu dân cư hiện hữu để vừa có cảnh quan đẹp vừa an dân.

Người dân yêu cầu giữ nguyên các di tích lịch sử cách mạng như Đình Cả, Đình Nhị, khu ATK và bảo tồn các làng nghề truyền thống như quất Tứ Liên, đào Nhật Tân nhằm duy trì triết lý "làng trong phố, phố trong làng". Họ cho rằng đây mới chính là cách phát triển bền vững, giữ gìn được mạch văn hóa lịch sử lâu đời của Thủ đô.

Về tác động cộng đồng: Các khu vực lên tiếng mạnh mẽ nhất bao gồm phường Hồng Hà, Tứ Liên, Nhật Tân, Bồ Đề (Phú Viên), Hải Bối, Bắc Cầu, Đông Cao. Người dân khẳng định nhà cửa của họ được xây dựng hợp pháp, kiên cố, việc dồn họ vào các khu tái định cư hoặc chung cư chật hẹp là không thể chấp nhận.

Người dân ủng hộ "Phương án 1", tức là xây dựng đường bám sát mép sông, kết hợp cải tạo, chỉnh trang tại chỗ các khu dân cư hiện hữu để vừa có cảnh quan đẹp vừa an dân - Ảnh: NP

Theo khảo sát được ghi nhận, mức bồi thường theo khung giá Nhà nước thường chỉ dao động từ 15-20% giá thị trường, khiến người dân không thể tái lập cuộc sống. Nỗi sợ về việc "bần cùng hóa" và đứt gãy xã hội được thể hiện rõ qua các biên bản góp ý.

Người dân khẳng định nhà cửa của họ được xây dựng hợp pháp, kiên cố và có giấy tờ sử dụng đất ổn định từ lâu đời. Họ kiên quyết yêu cầu áp dụng chính sách "Tái định cư tại chỗ" hoặc cơ chế "đất đổi đất, nhà đổi nhà" để đảm bảo an dân thay vì bị đẩy ra các khu tái định cư xa xôi.

Cảnh báo về "Vạn lý trường thành" bê tông và rủi ro thủy văn

Không chỉ dừng lại ở vấn đề an sinh, bản quy hoạch còn đối mặt với những cảnh báo kỹ thuật nghiêm trọng từ các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại văn bản số 2564/BNNMT-KHTC ngày 19.3.2026, đã nhấn mạnh rủi ro về thủy văn khi thu hẹp hành lang thoát lũ. Các mô hình tính toán chỉ ra rằng, việc xây dựng mật độ cao trên bãi bồi có thể khiến mực nước lũ sông Hồng dâng thêm từ 20-40cm, đe dọa sự an toàn của toàn bộ khu vực nội đô phía trong đê.

Bên cạnh đó, giới chuyên gia và người dân phản bác việc dựng lên một dải cao ốc dày đặc dọc bờ sông – vốn bị ví như một "Vạn lý trường thành bằng cao ốc bê tông". Những bức tường kiến trúc này sẽ chặn đứng luồng gió tự nhiên từ sông thổi vào nội đô, làm suy yếu khả năng "lọc không khí" của thành phố và gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt. Khu vực ven sông với nền đất yếu và các đới đứt gãy địa chất cũng được cảnh báo là không phù hợp để chịu tải các công trình siêu cao tầng.

Quy hoạch Thủ đô 100 năm là một bản đồ hướng tới tương lai, nhưng tương lai đó không thể được xây dựng trên sự tổn thương của cộng đồng dân cư hiện hữu.

Việc lắng nghe tiếng nói "bất an từ đời thực" và ưu tiên bảo tồn di sản sinh kế chính là bước đi cần thiết để bản quy hoạch thực sự trở thành niềm tự hào của mọi tầng lớp nhân dân Thủ đô.

Nam Phong