Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường: Chuyển mạnh sang hậu kiểm

Bổ sung đối tượng miễn đánh giá tác động môi trường

Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là quá trình phân tích, đánh giá, nhận dạng, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư và đưa ra biện pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. Hiện nay, việc quy định tổ hợp 3 nhóm tiêu chí về môi trường để phân loại dự án đầu tư đã bước đầu phát huy hiệu quả, xác định và phân loại đúng, trúng các dự án theo mức độ nguy cơ tác động xấu đến môi trường để có công cụ quản lý phù hợp.

Tuy nhiên, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vẫn còn một số trường hợp chủ dự án lúng túng trong việc phân loại dự án, đề nghị được hướng dẫn. Một số tiêu chí được dẫn chiếu xác định theo quy định của pháp luật khác (như pháp luật về đầu tư công, đầu tư, xây dựng) trong khi các văn bản này thường xuyên có điều chỉnh, thay đổi đã kéo theo thay đổi thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính về môi trường của dự án.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi phát biểu tại cuộc làm việc với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam) về góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường sáng 7/5/2026. Ảnh: Khánh Duy

Nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, liên quan đến thủ tục đánh giá tác động môi trường, dự thảo Luật đã đơn giản hóa tiêu chí môi trường để phân loại dự án đầu tư. Theo đó, chỉ quy định 2 nhóm tiêu chí thay vì 3 nhóm tiêu chí như quy định hiện hành, đồng thời có tính đến quy mô phát thải chất thải ra môi trường; tập trung kiểm soát đối tượng chiếm dụng khu vực nhạy cảm về môi trường và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Cùng với đó, đơn giản hóa việc phân loại dự án thành 3 nhóm thay vì 4 nhóm như quy định hiện hành, bao gồm: Nhóm I - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao (trường hợp thuộc đối tượng phải ĐTM thì được thẩm định theo quy trình đầy đủ và thẩm quyền thẩm định là Bộ Nông nghiệp và Môi trường); Nhóm II - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường (trường hợp thuộc đối tượng phải ĐTM thì được thẩm định theo quy trình đơn giản và thẩm quyền thẩm định là UBND cấp tỉnh); Nhóm III - ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường (không phải thực hiện ĐTM, không phải có giấy phép môi trường mà chỉ thực hiện đăng ký môi trường).

Dự thảo Luật đã cắt giảm mạnh đối tượng phải thực hiện ĐTM, bổ sung nhiều đối tượng miễn ĐTM. Theo đó, cắt giảm đối tượng phải thực hiện ĐTM đối với các dự án trong khu, cụm công nghiệp, dự án không thuộc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, dự án có quy mô, công suất nhỏ và không có yếu tố nhạy cảm môi trường bảo đảm phù hợp với mức độ tác động môi trường và chủ trương cải cách thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng phân quyền mạnh cho địa phương thẩm định báo cáo ĐTM.

Bãi bỏ thủ tục “cấp lại giấy phép môi trường”

Giấy phép môi trường (GPMT) là văn bản do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ được phép xả chất thải ra môi trường, quản lý chất thải, nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất kèm theo yêu cầu, điều kiện về bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật. Đây là công cụ quản lý môi trường thống nhất và xuyên suốt.

Việc triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã hợp nhất nhiều loại giấy phép, xác nhận môi trường trước đây vào một giấy phép duy nhất, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chồng chéo và nâng cao tính đồng bộ trong quản lý các nguồn thải. Công tác phân cấp, phân quyền trong cấp giấy phép môi trường được phân định rõ trung ương và địa phương, các địa phương đã chủ động hơn trong thẩm định, cấp phép cho các dự án, cơ sở thuộc thẩm quyền. Giấy phép môi trường đã phát huy vai trò là căn cứ pháp lý quan trọng cho công tác kiểm tra, giám sát, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cả trung ương và địa phương.

Để tạo điều kiện hơn nữa cho các tổ chức, cá nhân, giảm chi phí tuân thủ trong thực hiện thủ tục giấy phép môi trường, dự thảo Luật đã kế thừa các nghị quyết của Chính phủ về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, cắt giảm mạnh đối tượng phải có giấy phép môi trường theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” và giao Chính phủ quy định chi tiết. Đồng thời, đơn giản hóa nội dung cấp phép, kéo dài thời hạn giấy phép môi trường đối với một số đối tượng.

Đặc biệt, dự thảo Luật đã thể hiện sự phân quyền triệt để cho địa phương theo hướng: Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ cấp phép đối với 2 đối tượng (thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại liên tỉnh, nhập khẩu phế liệu) do thực hiện theo điều ước quốc tế. Ngoài ra, dự thảo Luật cũng sửa đổi căn cứ cấp giấy phép môi trường để đơn giản hóa hồ sơ; bãi bỏ thủ tục “cấp lại giấy phép môi trường”.

Liên quan đến quy định về đăng ký môi trường, dự thảo Luật cũng thể hiện tinh thần đổi mới, chuyển mạnh các đối tượng phải ĐTM, phải có giấy phép môi trường sang đăng ký môi trường (không phải thủ tục hành chính); đồng thời bổ sung thẩm quyền tiếp nhận đăng ký môi trường cho UBND cấp tỉnh để bảo đảm năng lực thực hiện và phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp.

Đơn giản hóa thủ tục hành chính là cần thiết nhằm tạo điều kiện thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhưng vẫn phải bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường. Tại cuộc làm việc với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PetroVietnam) về góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường mới, các thành viên Đoàn khảo sát của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường không chỉ nhằm giảm thủ tục hành chính liên quan đến môi trường mà còn phải thiết kế được cơ chế quản lý môi trường hiện đại, dựa trên rủi ro, dựa trên dữ liệu, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, đồng thời, không hạ thấp tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.