Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Chuyển từ cơ chế 'phối hợp, xin ý kiến' sang 'tự chủ, tự quyết' của chính quyền TP

Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô

Theo đó, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội nhấn mạnh, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng dựa trên những cơ sở chính trị bao gồm văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV; các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị; Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025 - 2030).

Các chủ trương, định hướng, chỉ đạo về việc phát triển Thủ đô Hà Nội, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, trong đó, đề ra các nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá, ưu tiên hàng đầu là việc “hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế” và đúng định hướng chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư “Hà Nội cần khai mở những động lực mới, quyết tâm kiên định mục tiêu tăng trưởng liên tục 2 con số”; tinh thần “trao quyền mạnh mẽ - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”, đúng với yêu cầu “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động phức tạp, khó lường, khó đoán định, tác động tới sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và Thủ đô, cùng với sự phát triển rất nhanh chóng của khoa học, công nghệ, các mô hình kinh tế mới thì không thể dự liệu tất cả các nội dung cần quy định ngay trong Luật để phục vụ phát triển Thủ đô.

Do vậy, cần đổi mới tư duy xây dựng Luật Thủ đô theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô, đồng thời tạo lập hành lang pháp lý để triển khai thí điểm, đánh giá và hoàn thiện các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng thể chế, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô, tạo nền tảng vững chắc và tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức “hai con số”.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15).

Thông tin về các nội dung cơ bản của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu cho biết, với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, quan điểm, mục tiêu xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới theo Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo mới tập trung phân quyền cho TP quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Dự thảo Luật gồm 9 nhóm nội dung chủ yếu. Trong đó, về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô; giá trị của Luật Thủ đô, dự thảo Luật tiếp tục khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô: Là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế.

Khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. TP được quyết định lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô khi có quy định khác về cùng một vấn đề.

Về ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL), dự thảo Luật quy định HĐND, UBND TP Hà Nội, khi ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô và các văn bản ban hành để thực hiện thẩm quyền được phân quyền trong Luật Thủ đô, được quy định khác với VBQPPL do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành.

Hai là, khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật, HĐND, UBND TP được ban hành các VBQPPL để quy định, điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong VBQPPL của cơ quan nhà nước cấp trên; quy định biện pháp đặc thù để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ;

Ba là, HĐND, UBND TP được quy định về thí điểm cơ chế, chính sách xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng, phát triển Thủ đô và vùng Thủ đô.

Về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ, thu hút nguồn nhân lực, dự thảo Luật quy định về đơn vị hành chính của TP Hà Nội bao gồm xã, phường và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; bên cạnh đó, quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn về tổ chức bộ máy và chế độ công vụ.

Quy định cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền TP Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, chuyển từ cơ chế “phối hợp, xin ý kiến” sang “tự chủ, tự quyết” của chính quyền TP như trao quyền cho HĐND TP quyết định số lượng, chức năng, nhiệm vụ các Ban HĐND TP, cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính của UBND các cấp TP; quyết định biên chế; tiêu chí số lượng đại biểu HĐND các cấp.

Quy định người đứng đầu cơ quan trực tiếp sử dụng công chức thực hiện tuyển dụng và đánh giá; TP quyết định thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động; thuê, bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp nhà nước; thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập.

TP được ban hành chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Lập Tổ công tác chỉ đạo, giám sát tổ chức triển khai thi hành Luật

Về quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô, về quy hoạch Thủ đô, dự thảo Luật quy định TP chỉ lập 1 Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị thay thế quy hoạch tỉnh, quy hoạch chung đô thị; trao quyền cho TP được phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô và quy định chặt chẽ trong việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô. TP được trao quyền chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ trụ sở các cơ quan Trung ương).

Dự thảo Luật đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;

Về phát triển đô thị và nhà ở, dự thảo Luật quy định, phát triển đô thị và nhà ở được thực hiện theo dự án, bảo đảm phù hợp quy hoạch, bảo vệ di sản, phát triển không gian xanh, không gian mặt nước, nâng cao chất lượng sống và hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; ưu tiên tái định cư tại chỗ, khuyến khích cộng đồng dân cư tham gia đề xuất và thực hiện dự án.

Phát triển đô thị theo mô hình đa trung tâm, đô thị xanh, thông minh, gắn với phát triển nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Quy định TP có thẩm quyền chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và mục tiêu an sinh xã hội.

Về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường, TP được ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực đầu tư phát triển, quản lý và khai thác hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; ưu tiên phát triển vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế phương tiện cá nhân, áp dụng các biện pháp giảm ùn tắc và phát thải; thúc đẩy phát triển hệ thống logistics, kết nối vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý giao thông.

TP được ban hành cơ chế, chính sách bảo vệ môi trường, bao gồm: xác định và áp dụng vùng phát thải thấp; hỗ trợ phát triển giao thông xanh, chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch; di dời cơ sở sản xuất gây ô nhiễm; thúc đẩy giảm thiểu chất thải, tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Dự thảo Luật cũng quy định về phát triển văn hóa-xã hội, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển Vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu thông tin, dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp Luật và Tư pháp của Quốc hội và đang trình xin ý kiến Chính phủ để tiếp tục hoàn thiện trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất tháng 4/2026.

Song song với việc xây dựng, hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô, TP Hà Nội đã chỉ đạo các Sở, ban, ngành chủ động xây dựng đề cương chi tiết thi hành Luật Thủ đô. Theo dự thảo Luật, có tổng số 149 nội dung quy phạm pháp luật, trong đó 115 nội dung thuộc thẩm quyền ban hành của HĐND TP và 34 nội dung thuộc thẩm quyền ban hành của UBND TP. Các sở, ban, ngành TP đã xây dựng đề cương chi tiết 108/149 nội dung.

Để việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được đồng bộ, thống nhất và đảm bảo yêu cầu chất lượng và tiến độ của Luật Thủ đô, UBND TP đã tổ chức Hội nghị tập huấn về công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; đã bố trí kinh phí năm 2026 cho các sở, ban, ngành để thực hiện nhiệm vụ xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, chính sách.

Đồng thời, TP sẽ thành lập Tổ công tác TP chỉ đạo, theo dõi, đôn đốc và giám sát công tác tổ chức triển khai thi hành Luật.

Tường Minh