Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Khơi thông 'điểm nghẽn' thể chế, mở đường cho Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên mới

Kiến tạo hành lang "xanh": từ tư duy thụ động sang quyền năng chủ động

Trên cơ sở kế thừa những giá trị cốt lõi của Luật Thủ đô hiện hành, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã định hình tính pháp lý thống nhất, chặt chẽ hơn về quy hoạch và bảo vệ môi trường. Trong nhiều năm qua, bài toán quản lý hoạt động đầu tư xây dựng hay tổ chức không gian phát triển thường bị "vướng" bởi các quy trình phê duyệt đa tầng, chồng chéo. Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đưa ra lời giải bằng cách trao thẩm quyền chủ động cho chính quyền thành phố trong việc phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch, quyết định các chỉ tiêu kiến trúc đặc thù. Sự phân cấp minh bạch này chính là "chìa khóa" để Hà Nội tự tin triển khai các dự án môi trường và hạ tầng quy mô lớn mà không bị bó hẹp bởi những nút thắt hành chính.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng trở thành động lực quan trọng, đưa Hà Nội dần chuyển mình. Ảnh: P.V

Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục khẳng định tính đặc thù của Hà Nội khi cho phép áp dụng các tiêu chuẩn phát thải nghiêm ngặt và chế tài xử phạt hành chính cao hơn mức chung của cả nước. Trong bối cảnh áp lực dân số đang ở mức kỷ lục, hành lang pháp lý này mang ý nghĩa sống còn, giúp thành phố chủ động ngăn chặn các hành vi ô nhiễm môi trường thay vì chỉ chạy theo xử lý hậu quả.

PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhận định rằng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là “chìa khóa vàng” để chuyển đổi tư duy từ xử lý thụ động sang kiến tạo môi trường chủ động. Khát vọng về một Thủ đô xanh, văn hiến và hiện đại đang dần hiện hữu qua hình ảnh những con phố sạch sẽ và những dòng sông đang hồi sinh.

Trong nội dung dự thảo, công tác bảo vệ môi trường Thủ đô và Vùng Thủ đô được thực hiện theo nguyên tắc phát triển bền vững, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tăng cường điều phối liên vùng, kiểm soát phát thải, quản lý chất thải, phát triển khu công nghiệp sinh thái và thành lập Trung tâm Điều phối môi trường vùng Thủ đô nhằm bảo đảm hiệu quả quản lý môi trường liên tỉnh, liên vùng.

Ba nền tảng đột phá và bài toán thực thi: để Luật không chỉ nằm trên giấy

Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng, dự thảo Luật lần này mở ra một mô hình phát triển mới dựa trên ba trụ cột đột phá. Thứ nhất là phân cấp, phân quyền thực chất. Với khoảng 190 nhiệm vụ dự kiến được giao thêm, Hà Nội sẽ thực sự "tự quyết, tự chịu trách nhiệm". Đây là bước chuyển bản chất từ cơ chế "xin – cho" sang cơ chế chủ động điều hành, phù hợp với đặc thù của một đô thị đặc biệt có quy mô và tính chất phức tạp nhất cả nước.

Thứ hai là việc thiết lập các công cụ tài chính đô thị hiện đại, tiêu biểu là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Với kế hoạch phát triển 19 tuyến đường sắt đô thị dài gần 900km và nguồn vốn đầu tư khổng lồ 86 tỷ USD, dự thảo luật cho phép khai thác quỹ đất TOD quy mô khoảng 5.000ha. Đây là tư duy kinh tế đô thị cực kỳ sắc bén: không phải vay tiền để làm metro, mà chính metro tạo ra nguồn lực để phát triển lõi đô thị. Giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh các nhà ga chính là nguồn lực tài chính bền vững nhất.

Thứ ba là chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Lần đầu tiên, Hà Nội được trao đồng bộ các thể chế để bứt phá tăng trưởng hai con số, chuyển dịch từ thâm dụng lao động sang kinh tế tri thức. Việc thu hút các đại học hàng đầu thế giới về Khu công nghệ cao Hòa Lạc hay xây dựng chính quyền số là những bước đi tiên phong, khẳng định vai trò dẫn dắt của Thủ đô.

Tuy nhiên, một đạo luật dù có "hay" đến đâu cũng sẽ vô nghĩa nếu năng lực thực thi không tương xứng. Rút kinh nghiệm từ thực tiễn, lãnh đạo thành phố đã có sự chuẩn bị bài bản: không đợi luật ban hành mới xây dựng văn bản hướng dẫn. Ngay từ khâu thiết kế Luật, 15 sở, ngành đã xây dựng khung chi tiết cho khoảng 150 văn bản quy phạm pháp luật thi hành. Hà Nội đã sẵn sàng một kế hoạch hành động với các cột mốc tiến độ cụ thể, có người theo dõi, kiểm soát gắt gao.

“Luật Thủ đô không phải tạo độc quyền mà là cho Hà Nội được quyết định nhanh chóng nhất. Chúng tôi ý thức được việc này. Do đó, lãnh đạo thành phố và các sở ban ngành xác định trách nhiệm vô cùng lớn trước Đảng, Nhà nước, các Bộ ban ngành… đã hỗ trợ và giúp đỡ Hà Nội, và đặc biệt là trước niềm tin của cả nhân dân cả nước và Thủ đô”, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng cho biết.

Văn Anh