Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi): Trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng

Phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện kèm theo cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Thủ đô, ĐBQH Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) nêu rõ, Hà Nội là trung tâm chính trị hành chính quốc gia, là trái tim của cả nước, “trái tim có khỏe, mạnh thì cơ thể mới khỏe và mạnh được”. Hà Nội không chỉ là đầu tàu, là động lực dẫn dắt quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, khoa học và đổi mới sáng tạo của quốc gia, mà còn là nơi phát kiến, thử nghiệm những chính sách mới, kể cả những chính sách chưa có trong pháp luật hiện hành.

ĐBQH Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Do đó, “sửa đổi Luật Thủ đô là Quốc hội đã trao cho Thủ đô sứ mệnh, cơ hội lịch sử để Hà Nội hiện thực hóa khát vọng phát triển vươn mình trong kỷ nguyên mới”, đại biểu nhấn mạnh.

Trong lần sửa đổi này, các đại biểu Tạ Văn Hạ, Nguyễn Thị Thủy (Thái Nguyên)... đánh giá cao dự thảo luật đã có những quy định phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội. Theo thống kê, chúng ta trao cho Hà Nội 192 thẩm quyền, trong đó có những thẩm quyền được phân cấp rất mạnh, như tổ chức bộ máy, biên chế, ban hành văn bản quy phạm pháp luật...

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy nêu rõ, cách tiếp cận này không phải vì Quốc hội ưu tiên cho Thủ đô, mà vì Đảng, Nhà nước giao mục tiêu rất cao cho Thủ đô, nên cần có những cơ chế, chính sách đặc biệt, đặc cách, đặc thù để giúp Thủ đô hoàn thành mục tiêu được giao. Gần đây nhất, Nghị quyết số 02 - NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã quy định: “Hướng tới 100 năm giải phóng Thủ đô năm 2054 và đến năm 2065, Thủ đô Hà Nội là thành phố toàn cầu có trình độ phát triển cao, bền vững; thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và hạnh phúc cao trên thế giới”.

ĐBQH Nguyễn Thị Thủy (Thái Nguyên) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Tuy nhiên, đi đôi với phân quyền mạnh, thì phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Nhấn mạnh yêu cầu này, đại biểu Tạ Văn Hạ đề nghị đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của bộ máy, cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách, pháp luật, đòi hỏi đội ngũ này phải có kinh nghiệm, trình độ và tư duy tương xứng.

Đại biểu Tạ Văn Hạ cũng cho rằng, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, bảo đảm công khai, minh bạch gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Làm rõ cơ chế đánh giá, tổng kết thí điểm, các chính sách được triển khai phải có kiểm soát, có sơ kết, tổng kết kịp thời, hoàn thiện và nhân rộng mô hình phù hợp.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Thủy đề nghị, phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện cho Hà Nội, nhưng kèm theo đó phải là cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình.

Bổ sung hệ quả của trách nhiệm giải trình

Dự thảo Luật cũng phân quyền rất mạnh mẽ trong công tác phê duyệt quy hoạch. Theo ĐBQH Trần Việt Anh (TP. Hà Nội), dự thảo luật quy định, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội được phép phê duyệt quy hoạch tổng thể Thủ đô, điều chỉnh quy hoạch… Đây là điểm mới mang tính đột phá, phân quyền triệt để. Việc giao trực tiếp thẩm quyền này cho người đứng đầu UBND TP. Hà Nội sẽ rút ngắn đáng kể thủ tục hành chính, tăng tính chủ động, linh hoạt, gắn với trách nhiệm trực tiếp cho chính quyền địa phương.

ĐBQH Trần Việt Anh (TP. Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu cho biết, phân quyền, phân cấp mạnh mẽ nhưng không có nghĩa là không có kiểm soát, giám sát hoặc thiếu đi những cơ chế tham vấn ý kiến chuyên gia, sự tham gia của các cơ quan Trung ương.

Cụ thể, dù Chủ tịch UBND TP. Hà Nội có thẩm quyền phê duyệt nhưng việc điều chỉnh quy hoạch bắt buộc phải tham vấn ý kiến chuyên môn từ các cơ quan trung ương trọng yếu như Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cũng như các cơ quan ngang bộ liên quan. Đặc biệt, phải thông qua HĐND Thành phố là cơ quan đại diện cho ý kiến và nguyện vọng của nhân dân Thủ đô.

Đáng lưu ý, tại điểm b, khoản 3, Điều 10, dự thảo luật cũng trao quyền cho HĐND TP. Hà Nội ban hành các quy định về hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, hoạt động kiến trúc. Như vậy, Hà Nội có đầy đủ năng lực pháp lý để tự chủ toàn diện trong chu trình hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn từ khâu lập, thẩm định, phê duyệt, rà soát đến điều chỉnh và tổ chức quản lý.

Đại biểu tin tưởng, với những quy định phân quyền mạnh mẽ, rõ ràng đi kèm cơ chế kiểm soát minh bạch, dự thảo luật sẽ tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế quy hoạch, từ đó kiến tạo không gian phát triển mới, vươn mình trở thành đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại, xứng tầm là trái tim của cả nước.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình trước Quốc hội. Ảnh: Quang Khánh

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, quan điểm xuyên suốt xây dựng luật là trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để và trách nhiệm giải trình rõ ràng gắn với phương châm "Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm".

Về yêu cầu giao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, dự thảo luật đã thiết kế các cơ chế kiểm tra, giám sát công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình một cách có hệ thống, đủ mạnh để tương xứng với việc phân quyền rất mạnh mẽ cho Thành phố.

Theo đó, dự thảo luật quy định cơ chế "giám sát đa tầng" và thẩm quyền giám sát, kiểm tra của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ của Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Quốc hội, của Chính phủ, các Bộ.

Dự thảo luật áp dụng tư duy quản trị hiện đại thông qua nguyên tắc 6 rõ: "rõ người, rõ việc, rõ quy trình trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả và rõ hiệu quả". Việc cụ thể hóa trách nhiệm sẽ giúp chuyển từ "trao việc" sang "trao trách nhiệm" gắn với kết quả, khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc lạm quyền trong bộ máy.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Quang Khánh

Bộ trưởng khẳng định, trách nhiệm giải trình trong dự thảo luật ở mức cao và tăng tính minh bạch thông qua cơ chế báo cáo tức thời, giải trình bắt buộc và công khai để nhân dân giám sát. Đồng thời, ngăn chặn nguy cơ buông lỏng quản lý thông qua quy định cấm phân cấp, ủy quyền trực tiếp đối với những thẩm quyền đặc biệt vượt trội được Quốc hội giao. Điều này bảo đảm trách nhiệm giải trình luôn tập trung ở cấp được giao thẩm quyền gốc.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ nghiên cứu để làm rõ các tiêu chí phân quyền, quy định rõ khi nào thì quyền được giao cho HĐND, tập thể UBND, khi nào giao cho cá nhân Chủ tịch UBND.

Dự thảo Luật sẽ bổ sung hệ quả của trách nhiệm giải trình, bổ sung quy định về hệ quả pháp lý nếu kết quả giải trình không đạt yêu cầu hoặc việc thực hiện quyền hạn không hiệu quả, để có căn cứ kịp thời điều chỉnh nội dung phân quyền như quy định tại Điều 4. Nghiên cứu quy định cụ thể về hình thức và thời điểm thực hiện giải trình trước, trong hay sau thực hiện nhiệm vụ, để tăng tính chủ động cho Thành phố.