Dự thảo Nghị định xăng dầu 2026: Đề xuất cơ chế giá linh hoạt, nâng tiêu chuẩn hạ tầng củng cố vị thế PLX và OIL

Đề xuất cơ chế định giá linh hoạt, loại bỏ mức lợi nhuận cố định 300 đồng/lít

Theo cấu trúc của dự thảo mới, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động thiết lập giá bán buôn và bán lẻ theo biến động thị trường, thay thế cho cơ chế giá cơ sở do Chính phủ ấn định hiện nay. Cơ quan quản lý sẽ chuyển sang vai trò giám sát quá trình tính toán và công bố giá của các đơn vị. Điểm thay đổi trọng yếu nằm ở việc chi phí kinh doanh định mức dự kiến được điều chỉnh hàng năm theo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tiến hành rà soát định kỳ ba năm một lần. Đồng thời, quy định về mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít hiện hành cũng được bãi bỏ, cho phép các doanh nghiệp chủ động xác định biên lợi nhuận dựa trên tình hình kinh doanh thực tế.

Dữ liệu lịch sử trong giai đoạn 2014–2025 cho thấy biên lợi nhuận của các doanh nghiệp lớn như PLX và OIL liên tục suy giảm do chi phí kinh doanh và lợi nhuận định mức bị neo cố định, không theo kịp đà tăng của chi phí thực tế. KBSV Research đánh giá việc điều chỉnh cơ chế giá linh hoạt hơn sẽ cung cấp cho các doanh nghiệp quyền tự chủ để bảo vệ và cải thiện biên lợi nhuận. Đơn vị phân tích dẫn chứng mô hình cải cách tại Ấn Độ năm 2014, nơi việc chuyển đổi sang định giá thị trường đã giúp các công ty cải thiện hiệu quả tài chính, thu hút thêm dòng vốn tư nhân nhưng vẫn duy trì được vai trò điều tiết nguồn cung ổn định của các tập đoàn nhà nước.

Siết điều kiện sở hữu hạ tầng, củng cố thị phần cho các tập đoàn đầu ngành

Bên cạnh cơ chế giá, điều kiện cấp phép đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu cũng được thiết lập các tiêu chuẩn khắt khe hơn. Quy định mới bắt buộc thương nhân đầu mối phải sở hữu hệ thống bồn, bể chứa với tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m3, loại bỏ hoàn toàn cơ chế cho thuê hoặc đồng sở hữu như trước đây. Doanh nghiệp cũng cần sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ, quản lý 40 cửa hàng thuộc hệ thống phân phối và phải chứng minh có ít nhất 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối. Để bảo đảm tính minh bạch, các cơ sở vật chất đã được tính toán cấp phép cho một đầu mối sẽ không được sử dụng lại để đáp ứng tiêu chuẩn cho một tổ chức khác.

Sự thay đổi này được thiết kế để triệt tiêu tình trạng thuê kho ảo để đối phó quy định, đồng thời tạo rào cản năng lực thực tế để sàng lọc các doanh nghiệp yếu kém. Thống kê thị trường cho thấy số lượng thương nhân phân phối từng đạt đỉnh khoảng 500 doanh nghiệp vào năm 2022 trước khi sụt giảm mạnh do các đợt thanh tra, siết quy định và thu hồi giấy phép. Tính đến năm 2025, thị trường duy trì 26 thương nhân đầu mối, trong đó PLX chiếm lĩnh 47% thị phần, tiếp theo là OIL với 20%, Thanh Lễ (Mã CK: TLP) đạt 8% và Saigon Petrol nắm giữ 6%. KBSV Research nhận định các rào cản từ Dự thảo 12.2 (cập nhật ngày 20/07/2026) sẽ giúp các thương nhân lớn như PLX và OIL gia tăng vị thế thương lượng, giảm áp lực chia sẻ chiết khấu cho hệ thống đại lý và cải thiện trực tiếp chỉ tiêu lợi nhuận trên mỗi lít nhiên liệu bán ra.