Đưa di sản vào trường học từ góc nhìn… nghệ nhân

Vừa qua, Trường THPT Lê Quý Đôn (xã Bố Trạch) đã chính thức ra mắt CLB Tuồng bội do chính các em học sinh làm thành viên. Thành quả này là “quả ngọt” của cả một hành trình nỗ lực của thầy trò và các “diễn viên nghiệp dư” đến từ CLB Tuồng bội Khương Hà (xã Bố Trạch).

Ông Trần Xuân Định, Chủ nhiệm CLB Tuồng bội Khương Hà cho biết, với mục tiêu bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tuồng bội Khương Hà trong thế hệ trẻ, CLB luôn nỗ lực, vượt qua khó khăn để hỗ trợ thầy trò nhà trường. Các em học sinh rất đam mê và tiếp thu nhanh, có thể biểu diễn thành thục sau khi được kèm cặp kỹ lưỡng. Mới đây, CLB cùng một số em học sinh đã tham gia biểu diễn cho khách du lịch và rất được yêu thích.

Đưa di sản vào trường học là cách làm hay để bảo tồn và phát huy giá trị di sản - Ảnh: NVCC

Trước đó, CLB cũng đã phối hợp với một trường THCS và trường mầm non trên địa bàn xã để giới thiệu, truyền đạt cho các em một số vở tuồng cổ và một vài kỹ thuật hát múa cơ bản. Tuy nhiên, không phải trường học nào cũng tổ chức thành công CLB, mà chủ yếu các trường thường đến tìm hiểu hoặc tập luyện một vài tiết mục để tham gia các liên hoan, hội diễn.

“Mặc dù sau sáp nhập, CLB Tuồng bội Khương Hà nhận được sự hỗ trợ tích cực từ UBND xã Bố Trạch và các trường có mong muốn đưa di sản vào trường học, nhưng trên thực tế, khó khăn về kinh phí là điều thường gặp ở bất kỳ một CLB VHVNDG nào. Trước hết là kinh phí để mua sắm thêm trang thiết bị, máy móc âm thanh phục vụ cho việc tập luyện, ngoài ra cần bổ sung thêm trang phục, đạo cụ và quan trọng nhất chính là nhạc cụ.

Thời gian qua, dù vất vả, nhưng với niềm đam mê và nỗi lo lắng về sự mai một của di sản, CLB vẫn luôn miệt mài trao truyền cho thế hệ trẻ và mong muốn thời gian tới, sẽ có nhiều trường học tìm đến để CLB tiếp tục 'thắp lửa' tình yêu di sản cho thế hệ trẻ”, ông Trần Xuân Định chia sẻ thêm.

Từng tham gia nhiều lớp bồi dưỡng đưa di sản vào trường học, nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Nguyễn Thanh Hồng, Chủ nhiệm CLB Dân ca Sông Hiền cho rằng, khó khăn lớn nhất không phải đến từ các em học sinh, bởi các em có tinh thần học hỏi tốt, luôn có tình yêu với di sản văn hóa địa phương và không ngại khó, ngại vất vả.

Thách thức ở đây chính là thời gian dành cho VHVNDG còn ít ỏi bởi kế hoạch học tập dày đặc của các em. Do đó, việc sắp xếp các buổi sinh hoạt cùng CLB với tất cả học sinh là điều không hề dễ dàng.

Nhiều học sinh đam mê và mong muốn tìm hiểu các di sản văn hóa phi vật thể của địa phương - Ảnh: NVCC

Thêm nữa, hầu hết các nhà trường thường kết nối với CLB khi có dịp liên hoan, chương trình biểu diễn hoặc giờ ngoại khóa…, chưa có sự liên tục và xây dựng kế hoạch dài hơi. Vậy nên, việc thành lập các CLB VHVNDG và duy trì sinh hoạt đều đặn tại các nhà trường là điều rất khó khăn.

“Ngành Giáo dục và Đào tạo hiện đang chú trọng việc đào tạo toàn diện đức-trí-thể-mỹ cho các em học sinh thuộc mọi cấp học. Kỳ vọng rằng theo đó, VHVNDG sẽ có chỗ đứng vững chắc trong các nhà trường để tiếp tục “gieo mầm” đam mê cho các cháu”, NNƯT Nguyễn Thanh Hồng chia sẻ thêm.

Trước đây, để bảo tồn và phát huy di sản hò khoan Lệ Thủy trước nguy cơ mai một, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cũ đã mạnh dạn triển khai nhiều giải pháp, đưa hẳn vào nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ huyện. Trong đó, việc đưa hò khoan vào giảng dạy tại các trường học được xem là một trong những cách làm hiệu quả và sáng tạo. NNƯT Nguyễn Thị Lý, Chủ nhiệm CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy bồi hồi nhớ lại giai đoạn “đánh thức” di sản đầy sôi động này.

Nhiều trường tổ chức các lớp học hò khoan, không chỉ trò mà cả các cô thầy cũng nô nức học cách hò, cách hát. Các CLB về hò khoan, về dân ca được nhiều trường thành lập. Hàng loạt liên hoan, chương trình biểu diễn về hò khoan được huyện Lệ Thủy cũ tổ chức thường xuyên, bài bản, thu hút sự tham gia đông đảo của các em học sinh.

Không ít em từ bậc học mầm non cũng đã có thể biểu diễn hò khoan thành thục. Thời điểm đó, CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy bận rộn với nhiều lớp học, tập luyện tiết mục cho các CLB dự thi…

“Mệt nhưng vui, vất vả nhưng đam mê, đã lâu lắm rồi, sức sống hò khoan mới được khơi dậy mạnh mẽ đến như thế”, NNƯT Nguyễn Thị Lý tâm sự. Với bao nỗ lực, hò khoan Lệ Thủy đã được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017.

Cứ như thế, di sản tiếp tục được bảo tồn và phát huy trong chính cộng đồng sản sinh ra di sản. Hiện CLB vẫn phối hợp với một số trường trên địa bàn để thành lập các CLB hò khoan. Tại nhà của NNƯT Nguyễn Thị Lý, gần 10 em học sinh có năng khiếu cũng thường xuyên sinh hoạt và biểu diễn cùng với CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy.

Câu lạc bộ Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy miệt mài trao truyền hò khoan tại các trường học - Ảnh: NVCC

Dù vậy, nghệ nhân vẫn rất mong các liên hoan hay chương trình biểu diễn về hò khoan trong trường học được tổ chức thường xuyên hơn. Bởi đây chính là sân chơi, là “điểm hẹn” để các cháu có cơ hội giao lưu, chia sẻ kỹ năng về hò khoan; đồng thời, động viên, khích lệ và phát hiện các tài năng về VHVNDG trên địa bàn.

NNƯT Nguyễn Thị Lý chia sẻ thêm, đưa hò khoan cũng như các di sản văn hóa phi vật thể khác vào trường học là cách làm hay để trao truyền di sản. Tuy nhiên, các nghệ nhân rồi cũng sẽ già đi, sức khỏe yếu, năng lực truyền thụ giảm, chính vì vậy, việc tập huấn, bồi dưỡng các giáo viên âm nhạc hiểu rõ về các di sản văn hóa phi vật thể của quê hương đóng vai trò quan trọng. Tại CLB Nghệ nhân hò khoan Lệ Thủy, một số giáo viên âm nhạc của các trường cũng đang tích cực tham gia sinh hoạt và học hỏi các làn điệu, kỹ năng biểu diễn hò khoan.

Theo nhà nghiên cứu VHVNDG Đặng Thị Kim Liên, Chi hội trưởng Chi hội VNDG Việt Nam tỉnh Quảng Trị, việc nhiều nhà trường chủ động đưa di sản vào giảng dạy là “tín hiệu vui” và rất cần được nhân rộng trong thời gian tới. Di sản chỉ có thể được bảo tồn và phát huy hiệu quả nếu được trao truyền theo cách thức phù hợp.

Thời gian tới, rất mong nỗ lực này sẽ được triển khai bài bản, khoa học và mang tính lâu dài với kế hoạch cụ thể từ ngành Giáo dục và Đào tạo, thay vì các trường chủ động như hiện nay. Đồng thời, các giải pháp cần linh hoạt hơn, như: Lồng ghép vào các môn học, tổ chức hoạt động ngoại khóa, thành lập các CLB VHVNDG, tăng cường phối hợp giữa nhà trường và các CLB, nghệ nhân; tổ chức liên hoan, hội thi, hội diễn VHVNDG dành cho lứa tuổi học sinh...