Đưa hoa sen thành sản phẩm công nghệ cao

Khởi nghiệp từ cây sen

Sinh ra và lớn lên tại thôn Pháp Kệ, xã Quảng Trạch, anh Phan Thanh Sơn thấu hiểu những khó khăn của người nông dân trong sản xuất nông nghiệp. Ở quê anh, phần lớn người dân sống dựa vào trồng lúa, năng suất thấp, nhiều lao động không có việc làm phải tha hương. Khí hậu khắc nghiệt, chi phí đầu vào tăng, đầu ra nông sản của bà con thiếu ổn định...

Anh Phan Thanh Sơn khởi nghiệp từ những ao sen quê nhà - Ảnh: X.V

Từ trăn trở đó, anh Sơn quyết định chọn cây sen làm hướng khởi nghiệp. Năm 2017, sau khi sản phẩm sen hạt của gia đình bị thương lái ép giá, anh bắt đầu tìm hiểu máy móc, kỹ thuật chế biến để chủ động hơn trong tiêu thụ nông sản. Năm 2018, anh thành lập cơ sở sản xuất hạt sen Thanh Sơn, từng bước chuyển từ bán nguyên liệu thô sang chế biến các sản phẩm có giá trị cao hơn.

Anh Sơn chia sẻ: “Ngày đầu khởi nghiệp, tôi gặp không ít khó khăn do thiếu kinh nghiệm, lũ trái mùa nên có năm sen mất trắng. Không nản lòng, tôi tìm đến các mô hình trồng sen hiệu quả để học hỏi, cải tạo ao trồng, lựa chọn giống phù hợp và điều chỉnh quy trình chăm sóc. Từ thực tiễn sản xuất, tôi dần tích lũy kinh nghiệm, tìm ra hướng phát triển phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương.

Năm 2020, anh Sơn phối hợp với một số hộ dân thành lập tổ hợp tác sản xuất sen thương phẩm. Năm 2023, anh tiếp tục liên kết với 8 thành viên thành lập HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn, từng bước hình thành mô hình sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Đến nay, HTX đã có 5ha đất trồng sen và liên kết với hàng chục hộ dân trồng 10ha sen nguyên liệu. Theo anh Sơn, muốn cây sen mang lại hiệu quả kinh tế cao, lâu dài thì không thể chỉ trông chờ vào việc bán hạt, hoa tươi mà phải chủ động chế biến, đa dạng hóa sản phẩm và tìm kiếm thị trường.

Anh Phan Thanh Sơn đã tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng cao từ hoa, củ, lá, hạt sen - Ảnh: X.V

Từ suy nghĩ đó, HTX đã đầu tư khoảng 300 triệu đồng mua sắm máy móc, thiết bị phục vụ chế biến. Hiện, HTX đã tạo ra 7 sản phẩm từ sen, gồm: Hạt sen khô, tim sen, trà lá sen túi lọc, hoa sen sấy khô, trà ướp hoa sen, tinh bột củ sen, tinh dầu sen và nước cất hoa sen.

Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất

Khi quy mô sản xuất dần mở rộng, năm 2025, thông qua một dự án của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Hàn Quốc (KOICA), anh Sơn được hỗ trợ hệ thống chưng cất tinh dầu hoa sen. Từ nền tảng thiết bị này, dự án “Sen Biotech-ứng dụng công nghệ trong chế biến tinh dầu và nước cất hoa sen” được hình thành, hướng đến khai thác những giá trị mới từ nguồn nguyên liệu sẵn có.

Dự án đã ứng dụng công nghệ vào quá trình chưng cất, kiểm soát và vận hành thiết bị. Theo đó, hệ thống được trang bị tủ điều khiển thông minh, hỗ trợ kiểm soát nhiệt độ, thời gian và tăng tính tự động hóa. Quy trình xử lý nguyên liệu, gia nhiệt, ngưng tụ, tách tinh dầu được tổ chức theo từng công đoạn nhằm nâng cao khả năng kiểm soát quá trình sản xuất, tạo tiền đề hoàn thiện chất lượng sản phẩm.

Các sản phẩm từ sen của anh Phan Thanh Sơn được giới thiệu tại buổi triển lãm “Sắc màu khởi nghiệp Việt Nam” do Trung ương Đoàn tổ chức - Ảnh: NVCC

“Trước đây, chúng tôi chủ yếu tập trung vào các sản phẩm chế biến từ hạt, lá, củ, hoa và hạt sen tươi. Tuy nhiên, lượng hoa sen thu hoạch ngày càng tăng trong khi thị trường hoa tươi có giới hạn. Vì vậy, tôi muốn tìm cách tận dụng nguồn nguyên liệu này để tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, tạo việc làm quanh năm cho lao động. Sen Biotech là hướng đi mới, giúp HTX từng bước tiếp cận công nghệ chế biến sâu, thay vì chỉ bán nông sản theo mùa vụ”, anh Sơn chia sẻ.

Theo anh Sơn, phát triển sản phẩm công nghệ cao không chỉ dừng ở việc đầu tư máy móc mà còn đòi hỏi quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện quy trình và xây dựng thị trường. Với tinh dầu và nước cất hoa sen, HTX cần tiếp tục đánh giá chất lượng, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng tiêu chuẩn phù hợp và phát triển phương án thương mại hóa.

Năm 2026, dự án Sen Biotech được Ban Bí thư Trung ương Đoàn lựa chọn vào top 30 dự án tham gia vòng chung kết toàn quốc cuộc thi dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn. Dịp này, anh cũng được nhận giải thưởng Lương Định Của và tham gia chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026 với chủ đề “Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm”… Kết quả này ghi nhận tinh thần chủ động đổi mới sáng tạo của thanh niên nông thôn, mở ra cơ hội để HTX kết nối với chuyên gia, doanh nghiệp và các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp.

Không chỉ chú trọng công nghệ trong chế biến, HTX còn chủ động ứng dụng các nền tảng số để quảng bá, giới thiệu sản phẩm và tiếp cận khách hàng. Thông qua các trang mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, các sản phẩm được chế biến từ sen của HTX có thêm cơ hội tiếp cận thị trường ngoài tỉnh.

Anh Phan Thanh Sơn (ngoài cùng bên trái) tham gia chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026 - Ảnh: NVCC

Với cách làm trên, HTX Nông nghiệp hữu cơ Thanh Sơn đạt doanh thu bình quân khoảng 1,5 tỉ đồng/năm, tạo việc làm cho khoảng 30 lao động địa phương. Vào mùa sen, HTX còn thu hút học sinh, sinh viên tham gia các công việc chế biến phù hợp, giúp các em có thêm trải nghiệm thực tế và thu nhập.

Bí thư Đoàn xã Quảng Trạch Phạm Anh Dũng đánh giá: “Việc anh Phan Thanh Sơn mạnh dạn khởi nghiệp từ cây sen, chủ động liên kết với người dân và đầu tư chế biến sâu là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế nông thôn hiện nay. Mô hình không chỉ khai thác tiềm năng đất đai, nguồn nguyên liệu bản địa mà còn thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm, chủ động ứng dụng khoa học công nghệ của thanh niên”…