Đua tiến độ tái định cư, bàn giao mặt bằng cho đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) đang được nhiều địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuẩn bị triển khai Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Cùng với việc rà soát hướng tuyến, xác định phạm vi ảnh hưởng, các địa phương đồng thời đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư, kiểm đếm hiện trạng, chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực để sẵn sàng bàn giao mặt bằng khi dự án được triển khai.

Mặt bằng ga đường sắt kết nối tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam tại khu vực sân bay Long Thành cần được chuẩn bị trước (Ảnh: Minh Tuệ).

Theo ghi nhận, nhiều địa phương đã chủ động đi trước một bước trong công tác tái định cư và chuẩn bị hạ tầng, coi đây là yếu tố quyết định tiến độ của dự án.

Tại Đồng Nai, địa phương đang tập trung rà soát mốc giới, lập phương án GPMB, bố trí tái định cư và chuẩn bị các điều kiện kỹ thuật phục vụ dự án. Theo lãnh đạo địa phương, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam khi đi qua địa bàn được kỳ vọng sẽ tạo động lực phát triển mới, không chỉ về giao thông mà còn mở ra cơ hội hình thành các đô thị vệ tinh, trung tâm dịch vụ, logistics và mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội.

Theo quy hoạch, đoạn tuyến qua Đồng Nai dài khoảng 81km, đi qua 12 xã, phường; dự kiến bố trí một ga tại khu vực Cảng hàng không quốc tế Long Thành và một trạm bảo dưỡng kỹ thuật tại xã Xuân Đường. Địa phương cũng đề xuất nghiên cứu bổ sung ga hành khách tại xã Xuân Hòa để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân.

Dự kiến Đồng Nai phải thu hồi khoảng 536ha đất, ảnh hưởng gần 500 hộ dân; trong đó khoảng 496 hộ phải bố trí tái định cư. Địa phương đã chủ động chuẩn bị 232 lô đất tái định cư, đồng thời triển khai thêm các khu tái định cư mới tại Xuân Hiệp và Xuân Quế với tổng quy mô gần 60ha, dự kiến hoàn thành trong năm 2027. Song song đó, công tác đo đạc, lập bản đồ thu hồi đất và chuẩn bị phương án di dời hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống điện từ cấp điện áp 110kV trở lên, cũng đang được triển khai.

Tỉnh Thanh Hóa đang khẩn trương triển khai các khu tái định cư (Ảnh: Trần Cường).

Ở khu vực Bắc Trung Bộ, Thanh Hóa đang khẩn trương đầu tư xây dựng 39 khu tái định cư tại 14 xã, phường để phục vụ công tác GPMB. Các khu tái định cư có tổng diện tích hơn 135ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1.683 tỷ đồng. Đến nay, một khu đã hoàn thành, 20 khu đang thi công với khối lượng đạt trên 20%, đồng thời 23/39 khu đã hoàn tất công tác GPMB.

Theo kế hoạch, toàn bộ các khu tái định cư sẽ hoàn thành trước ngày 30/9/2026. Riêng tại xã Thắng Lợi, hai khu tái định cư với diện tích 9,5ha phục vụ 284 hộ dân bị ảnh hưởng hiện đã đạt khoảng 70% khối lượng thi công và đang được đẩy nhanh tiến độ để hoàn thành trong thời gian tới.

Thống kê cho thấy, đoạn tuyến đi qua Thanh Hóa dài khoảng 95,3km, đi qua 19 xã, phường; diện tích đất phải thu hồi gần 573ha và khoảng 2.363 hộ dân cần bố trí tái định cư.

Tại Hà Tĩnh, toàn bộ 23 xã, phường có tuyến đi qua đã thành lập ban chỉ đạo và hội đồng bồi thường, GPMB. Trên cơ sở hồ sơ thiết kế tiền khả thi, các địa phương đã tiến hành kiểm đếm bước đầu để xác định nhu cầu tái định cư, khối lượng công việc và nguồn kinh phí thực hiện.

Theo tính toán sơ bộ, kinh phí bồi thường, hỗ trợ và GPMB đoạn qua Hà Tĩnh ước hơn 8.400 tỷ đồng. Ngoài xây dựng các khu tái định cư, tỉnh còn dự kiến quy hoạch mới và mở rộng 9 khu nghĩa trang với diện tích khoảng 17ha để phục vụ công tác di dời mồ mả.

Nhiều khu tái định cư đang được đẩy nhanh tiến độ. Tại khu tái định cư thôn Liên Vinh, phường Hà Huy Tập, các hạng mục san nền, giao thông nội bộ, hệ thống thoát nước và hạ tầng kỹ thuật đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng. Tuy nhiên, theo Sở Xây dựng Hà Tĩnh, một số hạng mục bồi thường, hỗ trợ và di dời hạ tầng kỹ thuật chưa thể triển khai đồng bộ do hướng tuyến và vị trí một số công trình vẫn đang được các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, điều chỉnh.

Hạ tầng khu tái định cư Song Sơn ở xã Tân Châu, tỉnh Nghệ An đã cơ bản hoàn thành (Ảnh: Sỹ Hòa).

Trong khi đó, Nghệ An là một trong những địa phương có khối lượng GPMB lớn. Dự án ảnh hưởng khoảng 519ha đất, kinh phí GPMB dự kiến hơn 6.397 tỷ đồng; khoảng 2.150 hộ dân bị tác động, trong đó gần 1.800 hộ phải tái định cư.

Để phục vụ dự án, Nghệ An dự kiến xây dựng 41 khu tái định cư với tổng diện tích hơn 102ha, tổng vốn đầu tư khoảng 1.450 tỷ đồng. Đến nay, toàn bộ 41 khu đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết; nhiều dự án đã hoàn tất các thủ tục đầu tư và bước vào giai đoạn thi công. Một số khu đạt tiến độ nổi bật như khu tái định cư Song Sơn - Diễn Phú đạt trên 80% khối lượng, cơ bản hoàn thiện hệ thống hạ tầng. Tại xã Lam Thành, 5 khu tái định cư với tổng diện tích hơn 113ha hiện đạt khối lượng từ 70-80%.

Theo Bộ Xây dựng, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đã được bàn giao cho 15 địa phương và ngành điện để triển khai các công việc chuẩn bị GPMB, xây dựng khu tái định cư và di dời công trình điện từ cấp điện áp 110kV trở lên. Đến nay, toàn bộ 15 địa phương cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã thành lập ban chỉ đạo và đang tổ chức rà soát, kiểm đếm khối lượng GPMB.

Thực hiện các nghị quyết của Quốc hội và Chính phủ, dự án được tách thành 17 dự án độc lập, trong đó có 15 dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật do địa phương quyết định đầu tư. Theo kế hoạch, công tác giải phóng mặt bằng toàn tuyến sẽ hoàn thành trong quý IV/2028. Riêng năm 2026, hơn 56.800 tỷ đồng đã được bố trí cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuẩn bị đầu tư, tạo nguồn lực quan trọng để các địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện.