Đưa văn hóa dân gian trở lại với đời sống trẻ em

Để tuổi thơ gặp lại những giá trị truyền thống…

Trong thời đại số, trẻ em có vô vàn lựa chọn giải trí. Chỉ với một chiếc điện thoại hay máy tính bảng, các em có thể tiếp cận hàng nghìn bộ phim hoạt hình, trò chơi điện tử hay nội dung trực tuyến từ khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy cũng đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để những câu chuyện dân gian, những làn điệu nghệ thuật truyền thống có chỗ đứng trong đời sống tinh thần của trẻ nhỏ?

Một trong những câu trả lời đang được nhiều người trẻ tìm kiếm chính là làm mới cách kể chuyện về văn hóa dân tộc.

Các em nhỏ trải nghiệm tại không gian “Hội sân đình”. Ảnh: BTC

Những ngày cuối tháng 5, tại Rạp Đại Nam (Hà Nội), đêm diễn chèo thiếu nhi “Nắm xôi kỳ diệu” cùng chuỗi hoạt động văn hóa dân gian thuộc dự án “Ngân điệu Chèo” đã thu hút đông đảo khán giả nhí và các gia đình tham dự.

Khác với hình dung quen thuộc về sân khấu chèo vốn dành cho người lớn, chương trình được thiết kế như một ngày hội văn hóa. Ngay từ trước giờ diễn, các em nhỏ đã được hòa mình vào không gian “Hội sân đình” lấy cảm hứng từ bài ca dao “Thằng Bờm” và hình ảnh làng quê Bắc Bộ.

Những trò chơi dân gian mang tên “Quạt mo”, “Ba bò chín trâu”, “Ao sâu cá mè”, “Gỗ lim”, “Chim đồi mồi”, “Nắm xôi” không chỉ tạo sự thích thú mà còn giúp trẻ em tiếp cận văn hóa truyền thống bằng trải nghiệm trực tiếp. Những câu ca dao, tích truyện vốn xa lạ với nhiều em nhỏ bỗng trở nên gần gũi thông qua hoạt động vui chơi, tương tác.

Phạm Trà My, Phó ban Tổ chức sự kiện dự án, cho biết: “Thông qua những trò chơi dân gian quen thuộc, chúng mình mong muốn tạo nên một không gian gần gũi để khán giả, nhất là trẻ em hiểu thêm về các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc”.

Một cảnh trong vở diễn "Nắm xôi kỳ diệu". Ảnh: BTC

Sau phần trải nghiệm, sân khấu sáng đèn với vở chèo “Nắm xôi kỳ diệu”, tác phẩm từng giành Huy chương Vàng tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu toàn quốc dành cho thiếu niên, nhi đồng năm 2024.

Câu chuyện về Thằng Bờm, Phú Ông, Phú Bà được kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu sinh động, hài hước nhưng vẫn gửi gắm những bài học về lòng tốt, tình bạn và sự chân thành. Điều đáng chú ý là nhiều em nhỏ theo dõi chăm chú, hào hứng tương tác với các nhân vật trên sân khấu.

Hình ảnh ấy cho thấy trẻ em không hề quay lưng với văn hóa truyền thống. Điều các em cần là một cách tiếp cận phù hợp hơn với tâm lý và nhu cầu của thế hệ mới.

Sự thành công của “Ngân điệu Chèo” còn mang ý nghĩa đặc biệt khi dự án được thực hiện bởi nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền phối hợp cùng Nhà hát Chèo Hà Nội. Những người trẻ không chỉ là đối tượng tiếp nhận văn hóa mà đang từng bước trở thành lực lượng sáng tạo, chủ động đưa di sản đến với cộng đồng.

Khán giả thích thú khi được thưởng thức vở diễn "Nắm xôi kỳ diệu". Ảnh: BTC

Khi công nghệ trở thành cầu nối

Nếu “Ngân điệu Chèo” lựa chọn sân khấu nghệ thuật truyền thống làm điểm tựa thì dự án “Kỳ mộng dân gian” lại mở ra một hướng đi khác: Đưa văn hóa dân gian vào không gian công nghệ.

Chương trình tái hiện các tích truyện quen thuộc như “Con Rồng cháu Tiên”, “Sự tích Dưa hấu”, “Thánh Gióng”, “Sơn Tinh - Thủy Tinh” hay “Sự tích trầu cau” bằng công nghệ LED Mapping và trình chiếu 360 độ.

Thay vì ngồi đọc sách hay nghe kể chuyện, người xem được bước vào một không gian đa giác quan nơi ánh sáng, âm thanh và chuyển động hòa quyện để tái hiện thế giới cổ tích.

Trong không gian ấy, những truyền thuyết từng gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ được “đánh thức” bằng ngôn ngữ nghệ thuật mới. Hình tượng Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt ra trận, cuộc chiến giữa Sơn Tinh và Thủy Tinh hay hành trình mở cõi của Lạc Long Quân - Âu Cơ hiện lên sống động qua hiệu ứng thị giác hiện đại.

Các em nhỏ trải nghiệm vẽ tranh trong dự án "Kỳ mộng dân gian". Ảnh: BTC

Điều đáng nói là công nghệ ở đây không nhằm thay thế nội dung truyền thống mà đóng vai trò cầu nối. Những người thực hiện dự án xác định rõ thách thức lớn nhất là làm sao để hiệu ứng hình ảnh không lấn át giá trị cốt lõi của các câu chuyện dân gian.

Chính vì vậy, đội ngũ nội dung và thiết kế đã phối hợp chặt chẽ để mọi chi tiết công nghệ đều phục vụ cho việc kể chuyện. Ánh sáng trở thành chất liệu sáng tạo giúp khơi gợi cảm xúc, trong khi văn hóa dân gian là trung tâm của trải nghiệm.

PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, Phó Trưởng bộ môn Văn học Việt Nam 1, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhận định, sự kết hợp giữa công nghệ, truyền thông và văn hóa dân gian không chỉ góp phần bảo tồn giá trị truyền thống mà còn tạo ra diện mạo mới cho di sản. Nó khơi gợi ký ức văn hóa và mở ra những cuộc đối thoại mới giữa truyền thống với hiện đại.

Thực tế cho thấy, bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ nguyên những gì đã có mà còn là tìm cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Nếu trẻ em hôm nay có thể hiểu về Thánh Gióng qua không gian trình diễn ánh sáng, hay yêu thích chèo thông qua một vở diễn tương tác, thì đó cũng là một thành công của công tác bảo tồn.

Khi những làn điệu chèo, những câu chuyện cổ tích và trò chơi dân gian được làm mới bằng sự sáng tạo của người trẻ, khoảng cách giữa truyền thống và thế hệ mới dường như được thu hẹp. Di sản không còn nằm yên trong bảo tàng hay trên trang sách mà bước vào đời sống bằng những hình thức gần gũi, hấp dẫn hơn.