Đừng chờ tới lúc con lớn mới đọc sách cho con nghe

Đọc sách cho trẻ nghe mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của trẻ. Ảnh: Pexels.

Đọc sách cho trẻ từ nhỏ thường được xem là cách đơn giản để xây dựng thói quen đọc và chuẩn bị cho quá trình học tập. Tuy nhiên, lợi ích của hoạt động này không dừng ở khả năng đọc viết. Những phút cùng con đọc sách có thể tác động đến nhiều mặt trong quá trình trưởng thành của trẻ.

Lợi ích của việc đọc sách cho con nghe

Ngay từ khi chào đời, trẻ đã có khả năng tiếp nhận và phát triển ngôn ngữ. Việc thường xuyên nghe người lớn nói chuyện, kể chuyện hoặc đọc sách giúp trẻ tiếp xúc với nhiều kiểu câu, từ vựng và cách sử dụng ngôn ngữ khác nhau.

Bàn về chủ đề này, nhà tâm lý học thần kinh Laura Phillips cho rằng chỉ riêng việc được tiếp xúc với từ ngữ đã có vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ hình thành các đường dẫn ngôn ngữ trong não bộ. Khi được đọc sách, trẻ không chỉ nghe những từ quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày mà còn được tiếp cận với nhiều từ và cấu trúc câu mới.

Trong giao tiếp thường nhật, cha mẹ và người chăm sóc thường sử dụng một nhóm từ vựng quen thuộc. Ngược lại, sách mở ra một thế giới ngôn ngữ phong phú hơn. Trẻ có thể gặp những từ mà mình chưa từng nghe, những cách kết hợp từ khác với lời nói thông thường và những câu chuyện về các chủ đề chưa từng trải nghiệm.

Vì thế, việc đọc sách có thể bắt đầu trước cả khi trẻ biết nói. Ở giai đoạn này, mục tiêu không phải là giúp trẻ hiểu nội dung của một cuốn sách mà là để trẻ nghe âm thanh của ngôn ngữ, nhận biết nhịp điệu của câu và dần hình thành nền tảng cho khả năng sử dụng ngôn ngữ sau này.

Một nghiên cứu của Đại học Ohio State (Mỹ) cho thấy trẻ nhỏ được cha mẹ đọc sách hàng ngày có thể tiếp xúc với ít nhất 290.000 từ - nhiều hơn những trẻ không được đọc thường xuyên. Nếu thời gian đọc mỗi ngày nhiều hơn, khoảng cách này có thể vượt một triệu từ.

Lượng ngôn ngữ được tiếp nhận trong những năm đầu đời không chỉ góp phần mở rộng vốn từ mà còn giúp trẻ dễ dàng tiếp cận các dạng văn bản khi bước vào trường học. Khi đã quen với nhiều từ và cấu trúc câu, trẻ có thêm công cụ để hiểu những gì mình đọc, từ sách giáo khoa đến các tài liệu ngoài lớp học.

Đọc sách còn giúp trẻ xây dựng kiến thức nền. Một câu chuyện về động vật có thể giúp trẻ biết thêm về thiên nhiên; một cuốn sách về các phương tiện giao thông có thể mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh. Những kiến thức tưởng như rời rạc này dần trở thành nền tảng để trẻ tiếp nhận thông tin mới.

Lợi ích của việc đọc sách cũng vượt ra ngoài lĩnh vực ngôn ngữ. Khi theo dõi câu chuyện về những nhân vật có cuộc sống, hoàn cảnh hoặc quan điểm khác mình, trẻ có cơ hội nhìn thế giới từ góc nhìn của người khác. Đây là một trong những nền tảng để hình thành sự đồng cảm.

Cùng với đó, những câu chuyện về nhân vật tức giận, buồn bã, sợ hãi hay thất vọng cũng giúp trẻ nhận ra rằng các cảm xúc mạnh là một phần bình thường của cuộc sống. Thay vì chỉ học cách gọi tên cảm xúc, trẻ có thể quan sát cách nhân vật đối diện với chúng và từ đó liên hệ với trải nghiệm của chính mình.

Cha mẹ có thể tận dụng những tình huống này để trò chuyện với trẻ. Một nhân vật đang tức giận có thể trở thành cơ hội để hỏi trẻ từng cảm thấy như vậy chưa, điều gì khiến trẻ tức giận và trẻ thường làm gì khi gặp cảm xúc đó. Nhờ vậy, giờ đọc sách không chỉ cung cấp kiến thức mà còn tạo không gian để trẻ học cách nhận diện và xử lý cảm xúc của riêng mình.

Tương tác giữa cha mẹ và con cái giúp trẻ hình thành nhiều kỹ năng xã hội. Ảnh: Pexels.

Đọc với con thế nào cho đúng cách?

Với trẻ nhỏ, những trải nghiệm tưởng như đơn giản như được ngồi cạnh cha mẹ, nghe giọng nói quen thuộc, được ôm và cầm một cuốn sách đều có ý nghĩa đối với sự phát triển nhận thức. Vì vậy, đọc sách trực tiếp cùng con mang lại trải nghiệm toàn diện hơn so với việc chỉ bật thiết bị cho trẻ nghe sách.

Sự tiếp xúc về mặt thể chất cũng khiến quá trình tiếp nhận ngôn ngữ trở nên hiệu quả hơn. Khi được cha mẹ ôm hoặc ngồi gần trong lúc nghe đọc, trẻ đồng thời tiếp nhận âm thanh, hình ảnh, sự tiếp xúc và tương tác xã hội. Những yếu tố này cùng tạo nên trải nghiệm giàu kích thích đối với não bộ đang phát triển.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cha mẹ cũng cần lựa chọn những cuốn sách đúng với độ tuổi theo nghĩa cứng nhắc. Với trẻ sơ sinh, nội dung có thể chưa phải yếu tố quan trọng nhất. Điều quan trọng là trẻ được nghe từ ngữ và câu nói. Vì vậy, cha mẹ có thể đọc bất cứ thứ gì mình muốn, miễn là phù hợp với hoàn cảnh.

Khi trẻ lớn hơn, nội dung của sách bắt đầu đóng vai trò quan trọng hơn. Những câu chuyện có chủ đề gần gũi với cuộc sống của trẻ có thể trở thành cầu nối để cha mẹ đề cập đến những vấn đề khó nói. Thay vì trực tiếp hỏi trẻ về một trải nghiệm nhạy cảm, cha mẹ có thể bắt đầu từ tình huống của một nhân vật trong sách và để trẻ tự chia sẻ suy nghĩ.

Dù vậy, sở thích của trẻ vẫn nên được tôn trọng. Cho phép trẻ chọn những cuốn sách mình yêu thích giúp các em hình thành cảm giác rằng đọc sách là một hoạt động thú vị chứ không phải nhiệm vụ bắt buộc.

Ngay cả khi trẻ chỉ muốn đọc đi đọc lại một cuốn sách, cha mẹ cũng không nhất thiết phải ngăn cản. Thực tế, việc lặp lại có vai trò trong quá trình học ngôn ngữ. Mỗi lần nghe lại một câu chuyện, trẻ có thể nhận ra thêm một từ, một cấu trúc câu hoặc một chi tiết mà lần trước chưa chú ý.

Nhìn chung, mục tiêu của việc đọc sách cho con không chỉ là tạo ra một đứa trẻ đọc giỏi. Những trang sách đầu đời còn giúp trẻ làm quen với ngôn ngữ, tích lũy kiến thức, hiểu cảm xúc, hình thành sự đồng cảm và có thêm thời gian gắn kết với cha mẹ.

Điều quan trọng không phải là gia đình đọc được bao nhiêu cuốn sách hay duy trì một lịch đọc hoàn hảo đến mức nào, mà là trẻ cảm nhận được rằng đọc sách là một trải nghiệm thú vị và có ý nghĩa.