E-magazine Khi người trẻ kể chuyện di sản bằng denim

“Threads of Life - Chỉ thêu di sản, chỉ thùa sự sống” bắt đầu từ chuyến tham quan Vườn tái chế NNC (phường Quy Nhơn Tây, tỉnh Gia Lai) của YCHI vào năm 2024. Chứng kiến những người khuyết tật làm việc với vật liệu tái chế, nhóm nghĩ đến một sản phẩm vừa mang giá trị văn hóa, vừa tạo thêm thu nhập cho họ.

Sau quá trình tìm hiểu, nhóm chọn miếng lót ly - vật dụng quen thuộc để giới thiệu về bài chòi. Phan Trương Ngọc Linh (SN 2010, Trường Phổ thông Liên cấp Olympia, đồng sáng lập nhóm) chia sẻ: “Chúng em muốn bài chòi có thể đi vào những không gian quen thuộc với người trẻ. Giới trẻ Việt Nam gắn với văn hóa cà phê và check-in. Khi đưa hình ảnh bài chòi lên miếng lót ly, người dùng có thể nhìn thấy, tò mò, tìm hiểu thêm về di sản và lan tỏa nó trên mạng xã hội”.

Ngọc Linh (trái) và Bảo Anh bắt đầu triển khai dự án từ khi còn là những học sinh bậc THCS. Ảnh: NVCC

Để chọn được những hình ảnh phù hợp, nhóm đã đọc tài liệu để tìm hiểu về hệ thống thẻ bài, câu thai. “Chúng em chỉ có thể đưa hình họa của các thẻ bài lên chiếc lót ly nên đây cũng là một khâu khá thách thức. Có những câu thai hoặc chi tiết chúng em thích nhưng lại không phù hợp với thẻ bài muốn thể hiện, nên phải cân nhắc kỹ lưỡng” - Vũ Bảo Anh (SN 2010, Trường song ngữ Delta Global School, thành viên đồng sáng lập YCHI) thông tin thêm.

YCHI ra mắt sản phẩm lần đầu tại Gia Lai dịp Giáng sinh năm 2025, thu về hơn 10 triệu đồng cho người khuyết tật của Vườn tái chế. Ảnh: ĐVCC

Năm 2026, trong bối cảnh Gia Lai đăng cai Năm Du lịch Quốc gia, dự án “Threads of Life” tiếp tục phát triển và ra mắt lô sản phẩm thứ hai vào tháng 8, trên cơ sở những phản hồi của khách hàng và chuyên gia.

Theo đó, mỗi chiếc lót ly gồm hai mặt: Một mặt may ghép hình ảnh các lá bài chòi; mặt còn lại tận dụng những mảnh denim nhỏ với màu sắc, sắc độ và bề mặt khác nhau, được cắt, ghép tỉ mỉ. Nhờ vậy, mỗi chiếc lót ly có cách phối riêng, gần như không có hai sản phẩm hoàn toàn giống nhau.

Thiết kế hai mặt cũng thể hiện hai câu chuyện mà YCHI muốn gửi gắm: đưa bài chòi đến gần người trẻ và nâng cao ý thức về môi trường. Theo Trần Thái Sơn (SN 2010, Trường song ngữ Delta Global School, thành viên phụ trách khía cạnh môi trường của YCHI), denim được giới trẻ sử dụng phổ biến nhưng sản xuất loại vải này tiêu tốn nhiều nước, trong khi quần áo cũ dễ trở thành rác thải. Vì vậy, nhóm tận dụng denim đã qua sử dụng để kéo dài vòng đời chất liệu. Đến nay, số lót ly được nhóm bán ra tương đương khoảng 20 kg denim được tái chế.

Nếu những chiếc lót ly là nơi các mảnh denim được nối lại thì dự án “Chỉ thêu di sản” cũng đang trở thành điểm nối những người trẻ có chung mối quan tâm với di sản văn hóa.

Từ 6 thành viên nòng cốt ở Hà Nội, YCHI vừa kết nạp thêm 7 bạn trẻ 14 - 18 tuổi tại Gia Lai, trực tiếp tham gia triển khai hoạt động ở địa phương; trong khi nhóm nòng cốt tiếp tục hỗ trợ về ý tưởng, thiết kế và phát triển dự án.

Nguyễn Phương Thảo (SN 2011, Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn) là một trong những thành viên mới. Biết đến YCHI từ năm 2025, từ ấn tượng với thiết kế sản phẩm và cách các thành viên truyền tải câu chuyện văn hóa, Thảo dần quan tâm hơn đến chính văn hóa nơi mình sinh ra.

Những thành viên mới tại Gia Lai gia nhập YCHI, cùng tiếp nối câu chuyện di sản theo cách của người trẻ. Ảnh: ĐVCC

“Sinh ra ở Quy Nhơn nhưng em nhận ra mình vẫn chưa tìm hiểu nhiều về văn hóa quê hương. Qua cách các anh chị giới thiệu về bài chòi, em muốn tìm hiểu thêm về văn hóa quê mình. Em cũng thích việc dự án gắn với yếu tố bảo vệ môi trường nên muốn tham gia để lan tỏa những điều này” - Thảo nói.

Cùng với mở rộng mạng lưới, YCHI cũng hướng đến việc tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Dương Bảo Nam (SN 2010, Trường song ngữ Delta Global School, thành viên phụ trách khía cạnh kinh doanh của dự án) - cho biết: “Thời gian tới, nhóm sẽ tiếp cận các điểm du lịch ở Gia Lai và Hà Nội để đưa sản phẩm đến với khách du lịch trong và ngoài nước. Chúng em nghĩ rằng cần tìm được đầu ra cho sản phẩm thì mới có thể cải thiện thu nhập cho các chị, các cô thợ may của Vườn”.

Người khuyết tật tại Vườn tái chế NNC đang hoàn thiện các miếng lót ly. Ảnh: D.L

Bà Nguyễn Thị Thanh Nga - người sáng lập Vườn tái chế - cho biết: “Điều tôi quý nhất là các bạn nhỏ rất trân trọng bài chòi, đồng thời sáng tạo và tâm huyết khi tìm cách đưa di sản vào một sản phẩm gần gũi. Với Vườn tái chế, việc được đồng hành cùng các bạn để tạo thêm việc làm cho người khuyết tật là một niềm vui”.

Theo TS. Phan Phương Anh (giảng viên Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) - người tư vấn và trực tiếp đồng hành với YCHI, đây là điểm đáng chú ý trong cách người trẻ tiếp cận di sản.

“Truyền thụ di sản hay giáo dục về di sản cần đi từ hai chiều. Người lớn cần cung cấp kiến thức và đồng hành nhưng đồng thời nên lắng nghe sáng kiến của người trẻ, để các bạn có không gian sáng tạo. Di sản không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà cần được tiếp nối qua hiện tại để đi tới tương lai. Khi người trẻ tự tìm được cách kể câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ của mình, các bạn không chỉ học về di sản mà còn trở thành những người tiếp tục đưa di sản đến với cộng đồng” - TS. Phan Phương Anh nhận định.

Các bạn trẻ nhóm YCHI cùng tìm hiểu, lan tỏa giá trị văn hóa theo cách riêng của thế hệ mình. Ảnh: D.L

Từ những mảnh denim cũ, dự án “Chỉ thêu di sản” nối lại nhiều câu chuyện: một giá trị văn hóa được người trẻ tìm cách kể theo ngôn ngữ của mình, vật liệu cũ được trao thêm một vòng đời và người khuyết tật có thêm cơ hội việc làm. Quan trọng hơn, từ Hà Nội đến Gia Lai, những “sợi chỉ” ấy đang nối những người trẻ lại với di sản - gần gũi hơn, chủ động hơn và bằng chính cách kể của thế hệ mình.

Các bạn trẻ nhóm YCHI giới thiệu sản phẩm đến người dân Gia Lai vào ngày 8-8. Ảnh: D.L