[eMagazine] - Phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững từ rừng gỗ lớn

ĐNO - Với định hướng phát triển lâm nghiệp bền vững và đa giá trị, Đà Nẵng đang từng bước đổi mới phương thức quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, gắn với phát triển kinh tế xanh, thích ứng biến đổi khí hậu. Thúc đẩy phát triển rừng trồng gỗ lớn, nâng cao giá trị tài nguyên rừng và tạo sinh kế bền vững cho người dân là con đường ngắn nhất để thực hiện mục tiêu đó.

Những cánh rừng đang dần hồi sinh nhờ chính sách phát triển rừng gỗ lớn của thành phố.

Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng gỗ lớn giai đoạn 2026 - 2030 được thành phố xác định thực hiện nhất quán theo phương châm “dân là gốc - rừng là nền tảng - an ninh là trụ cột”, gắn liền trách nhiệm với quyền lợi, sinh kế bền vững và nâng cao đời sống nhân dân.

Nhiều khu vực trên địa bàn phường Hải Vân đang dần khép tán thành rừng. Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Hồi sinh những cánh rừng

Vượt qua con đường đất dốc, quanh co giữa núi rừng tại tiểu khu 22 (phường Hải Vân), chúng tôi gặp ông Nguyễn Hữu Hoàng, một trong những người tiên phong thực hiện chủ trương trồng rừng gỗ lớn trên địa bàn Đà Nẵng.

Ông Hoàng chia sẻ, sau nhiều năm kinh doanh và tiếp xúc với ngành lâm sản, ông nhận ra giá trị lâu dài của những cánh rừng, đặc biệt là về môi trường sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.

Từ trăn trở ấy, cách đây khoảng 9 năm, với gần 200ha đất lâm nghiệp do gia đình quản lý, ông mạnh dạn chuyển hướng sang trồng rừng gỗ lớn.

Quyết định này đồng nghĩa với việc chấp nhận một hành trình dài hơi, đòi hỏi nhiều vốn, công sức và sự kiên trì. Bởi lẽ, để rừng gỗ lớn mang lại giá trị kinh tế tối ưu cần khoảng thời gian tối thiểu từ 15 đến 20 năm.

Người dân "vượt đồi, cõng cây" để hồi sinh những cánh rừng tại phường Hải Vân. Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Ông Hoàng quyết tâm đăng ký thực hiện dự án trồng rừng gỗ lớn với diện tích ban đầu 79ha rồi từng bước mở rộng. Đến nay, hơn 100ha được phủ xanh bằng các loại cây gỗ lớn và cây bản địa có giá trị kinh tế cao.

Những năm đầu, do chưa có nhiều kinh nghiệm, gia đình ông trồng thử nghiệm khá nhiều loại cây. Song, không phải loài nào cũng phù hợp và phát triển như kỳ vọng. Có giai đoạn, trên cùng một diện tích, ông phải trồng dặm đến 3-4 lần, khiến chi phí bị đội lên đáng kể.

Bên cạnh đó, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng cũng là một bài toán nan giải khi nguồn kinh phí hạn hẹp, việc di chuyển giữa các khu vực rừng lại khó khăn. Gia đình ông phải chủ động mở đường ranh cản lửa theo hướng dẫn, cấp phép của ngành chức năng.

Chính quá trình “vừa làm, vừa học” ấy đã giúp ông Hoàng đúc kết được những kinh nghiệm quý báu trong việc lựa chọn giống cây phù hợp với thổ nhưỡng, duy trì trồng rừng và phát triển kinh tế dưới tán rừng.

Năm 2026, ông Nguyễn Hữu Hoàng dự kiến sẽ triển khai trồng và trồng dặm khoảng 200.000 cây trắc.

Sau gần 10 năm gắn bó với rừng gỗ lớn, ông Hoàng nhận thấy trắc, thiết lim và cẩm lai là những loài sinh trưởng tốt, phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng nơi đây. Trong đó, cây trắc dù có giá trị kinh tế cao chỉ sau huỳnh đàn nhưng lại cho thấy khả năng thích nghi tốt nhất với khu đất gia đình đang quản lý. Dự kiến trong năm 2026, ông sẽ tiếp tục trồng và trồng dặm khoảng 200.000 cây trắc.

Theo ông Hoàng, giá trị của rừng không chỉ nằm ở thời điểm khai thác lâm sản. Khi những cánh rừng khép tán và lớn lên, giá trị về môi trường, cảnh quan và sinh thái sẽ ngày càng thể hiện rõ nét.

Để rừng gỗ lớn thực sự trở thành hướng đi phổ biến, người dân cần được hướng dẫn cụ thể hơn về cách lựa chọn giống cây, kỹ thuật canh tác và đánh giá thổ nhưỡng. Bởi lẽ, trồng rừng không đơn thuần là chọn một loại cây để xuống giống, mà là sự kết hợp hài hòa giữa cây, đất và một tầm nhìn đủ dài hạn.

[VIDEO] - Ông Nguyễn Hữu Hoàng chia sẻ về hành trình trồng rừng gỗ lớn:

Giải quyết bài toán “lấy ngắn nuôi dài”

Tại phường Hải Vân, công tác vận động người dân trồng rừng gỗ lớn đang được chính quyền địa phương đẩy mạnh. Trên địa bàn phường hiện có khoảng 6.027ha đất rừng sản xuất, trong đó 5.329ha là rừng trồng đã khép tán và khoảng 700ha đất rừng chưa có tán.

Giai đoạn 2020 - 2023, trên địa bàn phường có 12 hộ được phê duyệt và hỗ trợ kinh phí trồng rừng gỗ lớn với số tiền hơn 1,28 tỷ đồng cho diện tích 222,13ha theo Nghị quyết số 254/2019/NQ-HĐND.

Từ khi Nghị quyết số 12-NQ/TU ngày 6/4/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Đà Nẵng về tăng cường công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 được ban hành, công tác tuyên truyền tại địa phương càng được đẩy mạnh.

Chính quyền phối hợp với chi bộ, tổ dân phố và các hội, đoàn thể để tuyên truyền trực tiếp đến người dân, nhất là những hộ có đất rừng sản xuất. Bước đầu, chủ trương mang lại chuyển biến tích cực khi có 29 hộ đăng ký tham gia với tổng diện tích khoảng 93ha.

Ông Trần Quang Vũ, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Hải Vân cho biết, địa phương xác định việc phát triển rừng gỗ lớn không thể chỉ dừng lại ở công tác tuyên truyền, mà cần đồng hành và tháo gỡ những khó khăn cho người dân.

Toàn địa bàn có 799 hộ hoạt động trong lĩnh vực lâm nghiệp, tuy nhiên, tỷ lệ đăng ký tham gia trong giai đoạn 2020 - 2026 mới chỉ đạt khoảng 56/799 hộ (chiếm 7%).

Để phương châm “dân là gốc - rừng là nền tảng - an ninh là trụ cột” đi vào thực tế, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển rừng gỗ lớn theo Nghị quyết số 12-NQ/TU, phường đã tiến hành rà soát, hoàn thiện các thủ tục liên quan, đồng thời nắm bắt khó khăn để triển khai các giải pháp hỗ trợ người dân khi đăng ký tham gia.

Đối với các hộ đang canh tác rừng keo, địa phương sẽ tiếp tục rà soát và vận động chuyển sang trồng rừng gỗ lớn khi diện tích này đến kỳ khai thác. Với các hộ đăng ký tham gia mới, phường định hướng kết nối người trồng rừng với các doanh nghiệp có nhu cầu phát triển vùng nguyên liệu dược liệu, hình thành mối liên kết bền vững.

Đồng thời, chính quyền hướng dẫn người dân khai thác hiệu quả không gian dưới tán rừng thông qua việc trồng dược liệu, chăn nuôi hoặc phát triển các mô hình kinh tế phù hợp. Khi rừng gỗ lớn hình thành, các nguồn thu phụ trợ dưới tán rừng sẽ giúp người dân giảm bớt áp lực tài chính, thực hiện hiệu quả phương châm “lấy ngắn nuôi dài”.

[VIDEO] - Ông Trần Quang Vũ, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Hải Vân chia sẻ tình hình trồng rừng gỗ lớn:

Không chỉ những địa phương có truyền thống trồng rừng gỗ lớn, nhiều xã có rừng trên địa bàn thành phố cũng đang chủ động triển khai chính sách, tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn cho người dân trong quá trình chuyển đổi. Qua đó, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững theo Nghị quyết số 12-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố.

Phần lớn diện tích rừng sản xuất tại xã Phú Ninh được người dân trồng keo. Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Tạo nền móng phát triển

Với tổng diện tích rừng hơn 7.564ha, trong đó rừng sản xuất chiếm 3.673ha, xã Phú Ninh sở hữu dư địa lớn để phát triển kinh tế lâm nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng sản xuất hiện nay vẫn là rừng keo, chủ yếu cung cấp nguyên liệu gỗ theo chu kỳ ngắn ngày.

Phương thức sản xuất này chưa tạo được nguồn nguyên liệu gỗ lớn ổn định, chất lượng cao phục vụ chế biến sâu, khiến giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích chưa tương xứng với tiềm năng đất lâm nghiệp của địa phương.

Trên cơ sở các chính sách phát triển lâm nghiệp của thành phố, địa phương xác định phát triển rừng gỗ lớn phải gắn liền với công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững; đồng thời nâng cao giá trị kinh tế rừng và tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Dư địa phát triển rừng gỗ lớn tại nhiều địa phương trên địa bàn thành phố rất lớn (ảnh chụp tại xã Phú Ninh). Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Theo ông Lê Văn Tình, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Ninh, việc chuyển đổi sang trồng rừng gỗ lớn cần được tập trung tuyên truyền, giải thích để người dân đồng thuận hưởng ứng. Bên cạnh đó, cần đặc biệt quan tâm đến vấn đề sinh kế của người dân trong thời gian kiến thiết rừng (trước khi đến kỳ khai thác) gắn liền với các chính sách hỗ trợ của thành phố.

Trước mắt, xã sẽ tổ chức đối thoại với các hộ dân có đất rừng để định hướng giải quyết và tháo gỡ những vướng mắc. Đồng thời, địa phương gợi mở xây dựng mô hình liên kết sản xuất bền vững gắn với trồng rừng gỗ lớn, khai thác rừng bền vững, cấp chứng chỉ FSC và khai thác tín chỉ carbon.

Từ định hướng đó, xã đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển ít nhất 150ha rừng trồng gỗ lớn, trong đó khoảng 100ha được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC.

Địa phương cũng phấn đấu hoàn thành công tác giao rừng, phân định ranh giới và số hóa diện tích rừng; xây dựng cơ sở dữ liệu lâm nghiệp đồng bộ phục vụ quản lý. Đồng thời, xã triển khai thu hút doanh nghiệp đầu tư, hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa chủ rừng - doanh nghiệp - cơ sở chế biến - thị trường tiêu thụ, hướng đến xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm gỗ lớn.

Phát triển lâm nghiệp đa mục tiêu, đa giá trị

Theo Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Trần Văn Thu, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là bài toán kinh tế và dòng tiền của người trồng rừng. Muốn người dân giữ rừng lâu dài phải giải được bài toán “lấy ngắn nuôi dài”. Trong thời gian cây gỗ chưa đến tuổi khai thác, người trồng rừng cần có thêm nguồn thu nhập để duy trì cuộc sống, có nguồn lực chăm sóc và bảo vệ rừng.

Đây cũng là lý do cần ưu tiên phát triển các mô hình lâm nghiệp đa mục tiêu, đa giá trị. Trong đó, kết hợp trồng rừng gỗ lớn với cây dược liệu, lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi phù hợp dưới tán rừng, du lịch sinh thái và các hoạt động tạo sinh kế hợp pháp khác.

Bên cạnh đó, nguồn giống cây lâm nghiệp chất lượng cao là vấn đề cần đặc biệt chú trọng. Với chu kỳ sinh trưởng dài, việc sử dụng giống không rõ nguồn gốc hoặc không phù hợp với thổ nhưỡng, điều kiện tự nhiên sẽ khiến người trồng rừng đối mặt với nhiều rủi ro.

Do đó, thành phố cần sớm đầu tư nghiên cứu, tuyển chọn, bảo tồn và phát triển nguồn giống phù hợp; đồng thời kiểm soát chặt chẽ chất lượng cây giống ngay từ khâu đầu vào.

Người dân trồng rừng gỗ lớn tại phường Hải Vân. Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Theo ông Thu, để hiện thực hóa các mục tiêu theo Nghị quyết số 12-NQ/TU, cần tập trung triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp lớn. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ.

So với Nghị quyết số 254/2019/NQ-HĐND, mức hỗ trợ 55 triệu đồng/ha theo Nghị quyết 03/2026/NQ-HĐND là động lực rất quan trọng. Ngành kiểm lâm sẽ phối hợp với các địa phương hướng dẫn người dân tiếp cận chính sách, đồng thời tham mưu thành phố ưu tiên nguồn lực cho những vùng có điều kiện thuận lợi phát triển rừng gỗ lớn.

Thứ hai, thành phố cần hình thành hệ thống nguồn giống cây lâm nghiệp chất lượng, phù hợp với từng vùng sinh thái; từng bước chủ động nguồn giống tại chỗ để giảm phụ thuộc vào nguồn bên ngoài. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm việc sản xuất, kinh doanh và sử dụng giống không bảo đảm chất lượng, không rõ nguồn gốc.

Nguồn giống cây để trồng rừng gỗ lớn đóng vai trò quan trọng, giúp người trồng rừng giảm thiểu rủi ro. Ảnh: HOÀNG CƯỜNG

Cùng với đó, các cấp chính quyền cần có chính sách giải quyết bài toán “lấy ngắn nuôi dài” để người dân yên tâm giữ rừng. Trong đó, chú trọng phát triển các mô hình rừng gỗ lớn kết hợp dược liệu, lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi dưới tán rừng và du lịch sinh thái theo đúng quy định. Đồng thời, nghiên cứu các cơ chế tín dụng ưu đãi, bảo hiểm rừng trồng để giảm thiểu rủi ro cho chủ rừng.

Doanh nghiệp và hợp tác xã phải trở thành đầu mối liên kết chặt chẽ với người dân từ khâu cung cấp giống, trồng rừng, chăm sóc, cấp chứng chỉ cho đến khai thác, chế biến và tiêu thụ. Thành phố sẽ tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, thúc đẩy cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững và kết nối doanh nghiệp chế biến với các vùng nguyên liệu.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là mở rộng diện tích rừng gỗ lớn mà còn nâng cao giá trị cao sản phẩm chế biến từ gỗ. Vì vậy, cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, phát triển sản phẩm gỗ có giá trị gia tăng cao, đáp ứng tiêu chuẩn trong nước và quốc tế; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu.