Gánh nặng của đồng đôla trong lịch sử tiền tệ

Tác giả: Nik Bhatia/1980 Books-NXB Dân Trí

Lịch sử và sự tiến hóa của tiền tệ

Cuốn sách bắt đầu từ các hệ thống tiền tệ đơn giản, nơi tiền được bảo đảm bằng vàng, bạc, trước khi chuyển sang các hệ thống phức tạp hiện đại, bao gồm các công cụ tài chính và phương tiện thanh toán kỹ thuật số.

Gánh nặng của đồng đôla trong lịch sử tiền tệ

Chỉ đồng đôla giữ mối liên kết giữa nó và vàng. Đồng đôla đã trở thành trục chính của các đơn vị tiền tệ thế giới.

Đôla Mỹ

Giữa cuộc chiến tiền tệ toàn cầu, đồng đôla xuất hiện như một chiếc áo bẩn sạch nhất trong tiệm giặt là tiền tệ toàn cầu. Mặc dù đồng đôla bị mất giá so với vàng, những đất nước khác cũng gặp phải tình trạng tương tự nhưng còn tồi tệ hơn.

Đồng bảng Anh xoá bỏ chế độ bản vị vàng vào năm 1931 và chính thức kết thúc thời kỳ tiền tệ dự trữ thế giới của mình. Chỗ trống được lấp đầy bởi đồng tiền của siêu cường quốc mới nhất thế giới, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Vào năm 1944, những người đứng đầu thế giới tập trung tại một khách sạn tại Bretton Woods, New Hampshire và đưa ra công bố chính thức rằng tất cả tiền tệ bên cạnh đồng đôla đều là những hình thái của tiền tệ lớp thứ ba thuộc kim tự tháp đôla.

Thoả thuận Bretton Woods được biết đến như sự đăng quang của đồng đôla với vai trò tiền tệ dự trữ thế giới. Dù sao thì thoả thuận này cũng không tác động đến mối quan hệ giữa lớp thứ nhất và thứ hai của tiền: tiền giấy Cục Dự trữ Liên bang vẫn giữ lời hứa với những người giữ tiền có thể quy đổi thành tiền vàng đồng vàng theo yêu cầu với giá 35 đôla một ounce.

Tuy nhiên, nó liên quan đến mối quan hệ giữa đồng đôla và những tiền tệ khác. Tiền tệ có thay đổi tỷ giá hối đoái với đồng đôla và bản thân chúng không thể quy đổi thành vàng. Chỉ đồng đôla giữ mối liên kết giữa nó và vàng. Đồng đôla đã trở thành trục chính của các đơn vị tiền tệ thế giới. Chính phủ và ngân hàng trung ương trên thế giới bắt buộc phải thay đổi mệnh giá của các khoản dự trữ, chứng khoán và những bản cân đối kế toán sang đồng đôla Mỹ (USD).

Thoả thuận đã mang lại sự khác biệt quan trọng trong mối quan hệ giữa các lớp tiền tệ. Các đồng tiền ngoại tệ nằm trên lớp thứ ba của tiền tệ, lần này không phải tồn tại vì bảng cân đối kế toán mà vì mối quan hệ giá cả giữa chúng và đồng đôla.

Đồng đôla mang trong mình cả hành trình lịch sử tiền tệ thế giới. Ảnh: CMC Market.

Chắc chắn thất bại

Thật không may cho hệ thống tiền tệ quốc tế, Thoả thuận Bretton Woods đã sụp đổ. Nhà tư tưởng tiên tri về gánh nặng của đồng tiền dự trữ thế giới trong thời kỳ này là Robert Triffin, nhà kinh tế học gốc Bỉ, người thực hiện nghiên cứu tại Cục Dự trữ Liên bang và Quỹ tiền tệ thế giới trong những năm đầu. Triffin đã dự đoán đúng. Kết cục của Thoả thuận Bretton Woods trước một thập kỷ khi nó sụp đổ.

Khi người dân Mỹ bị cấm sở hữu vàng, các quốc gia khác vẫn được phép đổi đồng đôla dự trữ sang kim loại. Triffin dự đoán những quốc gia này cuối cùng sẽ rút cạn kho vàng của Mỹ, khiến giá cố định 35 đôla một ounce vàng không thể duy trì.

Ông ấy cảnh báo rằng khả năng chuyển đổi của vàng sẽ không tồn tại nếu Thoả thuận Bretton Woods không áp dụng sự điều chỉnh trong cơ cấu.

Điều quan trọng nhất là ông ấy xác định rằng trở thành tiền tệ dự trữ thế giới là một gánh nặng, không phải là một điều may mắn. Những nước khác sẽ tích luỹ đôla và gây ra sự mất cân đối thương mại đáng ra sẽ không xuất hiện nếu không có thêm nguồn cầu tiền tệ dự trữ thế giới.

Giải pháp Triffin đề xuất đối với vấn đề tiền tệ của một quốc gia đóng vai trò là đơn vị của hệ thống tiền tệ quốc tế là sự kết hợp chính trị giữa các nguồn lực kinh tế chính.

Trong phiên đối chất với Quốc hội Mỹ vào năm 1959, ông đã từng thừa nhận rằng giải pháp của ông ấy vẫn còn khó nắm bắt, một nghịch lý dẫn đến nhu cầu vàng như đồng tiền trung lập duy nhất của thế giới, dù cho nó có ngớ ngẩn đến mức nào:

Giải pháp hợp lý của vấn đề … sẽ đã sớm được tìm ra trước đó nếu không phải vì những khó khăn liên quan đến việc … đạt được thoả thuận với một vài đất nước về nhiều mặt của một hệ thống tạo ra tín dụng và tiền tệ quốc tế hợp lý.

Tất nhiên điều này là giải thích duy nhất cho bản thân sự tồn tại của vàng. Không ai có thể hình dung được điều gì lãng phí về nguồn nhân lực hơn là đào vàng ở những vùng xa xôi của Trái đất chỉ với một mục đích duy nhất là vận chuyển và ngay lập tức cất nó vào những chiếc kho khác, đặc biệt là đào lên chỉ để nhận và canh giữ nó cẩn thận. Tuy nhiên, lịch sử về sự hiểu biết của con người có một logic riêng.