'Gánh nặng kép' với các bệnh không lây nhiễm

Bệnh nhân được điều trị tại bệnh viện ở Seoul, Hàn Quốc. Ảnh minh hoạ: Yonhap/TTXVN

Nghiên cứu do Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố ngày 20/10 cho thấy điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến sức khỏe ở mọi giai đoạn, từ tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ đến chẩn đoán, điều trị và kiểm soát bệnh.

Trong nghiên cứu có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của WHO về bất bình đẳng sức khỏe liên quan đến bệnh không lây nhiễm, tổ chức này tập trung vào 4 nhóm bệnh gây tử vong hàng đầu, gồm ung thư, tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính và đái tháo đường. Nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố nguy cơ như sử dụng thuốc lá, uống rượu bia, béo phì, chế độ ăn uống không lành mạnh, ít vận động và ô nhiễm không khí. Dựa trên dữ liệu quốc gia thu thập trong giai đoạn 2013-2022, báo cáo phân tích sự khác biệt về gánh nặng bệnh tật, khả năng phòng ngừa và tiếp cận chăm sóc y tế theo độ tuổi, giới tính, điều kiện kinh tế, trình độ học vấn, nơi cư trú, tình trạng khuyết tật, việc làm và di cư.

Ông Ahmad Reza Hosseinpoor, người phụ trách nhóm giám sát bất bình đẳng sức khỏe của WHO, cho biết đây là nỗ lực đầu tiên nhằm đo lường một cách có hệ thống sự bất bình đẳng liên quan đến các bệnh không lây nhiễm và yếu tố nguy cơ trên phạm vi toàn cầu. Kết quả giúp xác định những nhóm dân cư đang bị bỏ lại phía sau.

Theo WHO, các bệnh không lây nhiễm chiếm 8 trong số 10 nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới. Trong đó, bệnh tim mạch gây tử vong nhiều nhất, cướp đi sinh mạng của gần 20 triệu người mỗi năm.

Báo cáo cho thấy tại các nước thu nhập thấp và trung bình, nhóm có trình độ học vấn thấp có tỷ lệ mắc tăng huyết áp và đái tháo đường cao hơn. Tỷ lệ tầm soát ung thư cổ tử cung ở phụ nữ thuộc nhóm nghèo nhất và có trình độ học vấn thấp nhất còn rất thấp. Trong khi đó, nam giới có trình độ học vấn thấp sử dụng thuốc lá nhiều hơn nhóm có trình độ học vấn cao.

Xét theo địa bàn cư trú, người dân nông thôn gặp nhiều hạn chế hơn trong việc tiếp cận dịch vụ chẩn đoán tăng huyết áp và tầm soát ung thư, trong khi giới tính và độ tuổi cũng ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh và khả năng tiếp cận chăm sóc y tế. Nam giới mắc tăng huyết áp ít được chẩn đoán và điều trị hơn nữ giới, dù sử dụng thuốc lá và rượu bia nhiều hơn. Ngược lại, béo phì phổ biến hơn ở nữ giới, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Nghiên cứu cũng xác nhận tình trạng bị gạt ra ngoài lề xã hội, khuyết tật và di cư là những yếu tố góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

WHO kêu gọi các chính phủ tăng thuế đối với thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường, cho rằng đây là những biện pháp đặc biệt hiệu quả đối với nhóm thu nhập thấp. Tổ chức này cũng khuyến nghị các nước điều chỉnh chính sách bảo hiểm hoặc trợ cấp phù hợp với những cộng đồng chưa được tiếp cận đầy đủ dịch vụ y tế, đồng thời đưa các chỉ số về bất bình đẳng vào hệ thống y tế quốc gia.