Giá dầu có thể gây hiểm hoạ chính trị, Tổng thống Trump càng gỡ càng rối

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với báo chí ngày 23/10. (Ảnh: AP)

Chính quyền Mỹ đã đề xuất chi hàng tỷ đô la hỗ trợ nông dân, nới lỏng quy định với các tài xế xe tải, giảm nhẹ lệnh trừng phạt với nhiên liệu Nga và gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu giải phóng nguồn dự trữ khẩn cấp.

Tuy nhiên, giá dầu diesel vẫn cao, khiến ông Trump chưa thể giảm nhẹ tình hình mà đảng của ông mong muốn, dù đã tiêu tốn nguồn lực chính trị và tài chính.

Đảng Cộng hòa đang nỗ lực bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội, trong bối cảnh mối bận tâm của cử tri là chi phí sinh hoạt cao. Theo một cuộc thăm dò do Reuters/Ipsos thực hiện trong tháng 10, gần 80% người Mỹ cho rằng ông Trump phải chịu trách nhiệm về tình trạng giá cả hàng hoá tăng.

Theo Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu diesel tại Mỹ tăng gần 10 cent/gallon trong tuần gần nhất, lên mức trung bình 6,28 USD/gallon. Mức tăng này đảo ngược xu hướng giảm trong 2 tuần trước đó, và đồng nghĩa với việc giá nhiên liệu tiếp tục duy trì gần mức cao kỷ lục.

Áp lực chính trị đặc biệt lớn tại các bang thuộc Vành đai nông nghiệp như Iowa và Kansas, những nơi vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa. Ở đó, chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao, hoạt động thương mại bị gián đoạn và hiệu quả kinh tế nông nghiệp suy yếu đã làm gia tăng sự bất mãn trong một bộ phận cốt lõi những người ủng hộ ông Trump.

Nhà lãnh đạo Mỹ đã quảng bá các giải pháp liên quan đến dầu diesel ở những cuộc vận động tranh cử trên khắp khu vực này.

Ông ký một sắc lệnh hành pháp ngay trên sân khấu tại Nebraska, để cho phép sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ cho các phương tiện lưu thông trên đường cao tốc; công bố gói hỗ trợ nông nghiệp mới trị giá 8 tỷ USD tại cuộc vận động ở Kansas ngày 19/10.

Những biện pháp này cho thấy sự đánh đổi mà ông Trump chấp nhận để tạo ra sự giảm nhẹ trong ngắn hạn. Gói hỗ trợ mới tạo thêm áp lực lên chi tiêu liên bang, trong khi quyết định liên quan đến nhiên liệu Nga có thể giúp Mátxcơva có thêm nguồn lực cho chiến dịch quân sự ở Ukraine.

Việc gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu giải phóng nguồn dự trữ khẩn cấp đã gây ra những bất đồng ngoại giao.

“Tổng thống có xu hướng xem nhẹ những tổn thất dài hạn để đổi lấy lợi ích trước mắt, và tôi hoài nghi liệu có thực sự xuất hiện bất kỳ lợi ích ngắn hạn nào hay không”, ông Chris Borick, chuyên gia thăm dò dư luận và nhà khoa học chính trị tại Đại học Muhlenberg, nói với Reuters.

Nhà Trắng cho rằng giá dầu diesel cao là do “những vấn đề đã tồn tại từ trước”, trong đó có tình trạng các nhà máy lọc dầu đóng cửa nhiều năm và thiệt hại do cuộc xung đột Nga – Ukraine.

Người phát ngôn Nhà Trắng Taylor Rogers cho biết: “Tổng thống muốn giá dầu diesel giảm xuống, đó là lý do ông đã thực hiện những hành động mang tính lịch sử nhằm giúp nông dân, tài xế xe tải và người lao động Mỹ tiết kiệm từng đồng tiền khó nhọc kiếm được”.

Đánh đổi nhiều thứ

Trong tháng này, ông Trump ký sắc lệnh cho phép tài xế xe tải sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ - loại nhiên liệu thường dành cho các phương tiện và thiết bị hoạt động ngoài đường bộ, chẳng hạn như máy móc nông nghiệp, khi lưu thông trên đường cao tốc. Biện pháp này đồng thời cho phép tạm miễn trừ một số điều kiện liên bang về báo cáo thuế và lưu giữ hồ sơ.

Tuy nhiên, Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) không xóa bỏ thuế liên bang với dầu diesel. Thay vào đó, cơ quan này chỉ tạm thời miễn trừ yêu cầu báo cáo liên quan và các khoản phạt đến hết năm, khiến các trạm dừng xe tải và nhà bán nhiên liệu vẫn chưa rõ họ phải tuân thủ những quy định nào.

Ông David Fialkov, nhà vận động hành lang cấp cao tại NATSO - hiệp hội thương mại đại diện cho các đơn vị vận hành trạm dừng xe tải lớn nhất tại Mỹ, cho biết các thành viên đánh giá cao nỗ lực của ông Trump trong việc giải quyết chi phí dầu diesel. Tuy nhiên, hướng dẫn thực hiện vẫn còn “mơ hồ” và tiềm ẩn quá nhiều rủi ro.

“Tôi thực sự không thấy việc sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ có thể tạo ra tác động đáng kể đến giá dầu diesel”, ông Fialkov nói.

Ông Trump cũng đang chuyển sang sử dụng các khoản chi trả từ ngân sách liên bang để giảm bớt gánh nặng cho một số nhóm cử tri đang chịu ảnh hưởng nặng nề.

Các khoản chi trả của chính phủ cho nông dân dự kiến sẽ vượt 47 tỷ USD trong năm nay, bao gồm các khoản hỗ trợ hàng hóa nông nghiệp và 12 tỷ USD tiền hỗ trợ do thuế quan mà Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) phân phối đầu năm.

Chương trình cứu trợ nông nghiệp trị giá 8 tỷ USD mới sẽ đẩy tổng số tiền hỗ trợ lên mức kỷ lục 55,4 tỷ USD, vượt mức cao nhất trước đó là 45 tỷ USD vào năm 2020, khi nông dân nhận được hỗ trợ trong đại dịch.

Các khoản chi trả này có thể giúp nông dân ứng phó với chi phí gia tăng và doanh số sụt giảm, nhưng không trực tiếp giải quyết những gián đoạn thị trường đang đẩy giá nhiên liệu và phân bón lên cao. Chúng cũng làm dấy lên câu hỏi về việc sử dụng tiền thuế của người dân để bù đắp thiệt hại cho các nhà sản xuất - những thiệt hại mà các tổ chức nông nghiệp cho rằng một phần do chính sách thương mại và đối ngoại của chính quyền.

Một số nỗ lực của ông Trump nhằm tăng nguồn cung dầu diesel phải đánh đổi bằng hệ quả địa chính trị.

Quyết định nới lỏng trừng phạt dầu diesel của Nga - vốn được thiết kế để hạn chế nguồn thu năng lượng của Mátxcơva - vấp phải chỉ trích từ cả 2 đảng tại Mỹ, đồng thời cũng gây hoài nghi về khả năng có thể giảm đáng kể giá nhiên liệu trong nước.

Ông Trump bảo vệ cách làm này, khẳng định đây là biện pháp cần thiết để đưa Tổng thống Nga Vladimir Putin trở lại bàn đàm phán nhằm kết thúc chiến sự Ukraine.

Trong bối cảnh những biện pháp can thiệp của chính quyền không thể kéo giảm chi phí nhiên liệu, ông Trump bị cho là đang đẩy trách nhiệm sang Ukraine và Tổng thống Volodymir Zelensky, thay vì cuộc chiến với Iran, trước thềm cuộc bầu cử ngày 3/11.

Các nhà phân tích cho rằng cuộc xung đột với Iran mới là yếu tố lớn khiến dầu diesel tăng vọt. Cuộc xung đột đã gây gián đoạn dòng chảy dầu mỏ toàn cầu và nguồn cung nhiên liệu tinh chế. Các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga cũng góp phần thắt chặt nguồn cung, nhưng tác động đến giá cả có phần hạn chế hơn.