Giá trị trường tồn của bản Tuyên ngôn Ðộc lập

Áng hùng văn bất hủ

Tuyên ngôn Ðộc lập là văn bản pháp lý đầu tiên, đặt nền tảng cho sự ra đời của nước Việt Nam độc lập, thoát ly tất cả ách đô hộ, để Nhân dân Việt Nam tự làm chủ chính mình. Ðây cũng là kim chỉ nam cho quá trình đấu tranh bảo vệ và giữ vững nền độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền quốc gia của Nhà nước ta.

(Tranh: Kiều Loan)

“Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Ðại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần một trăm năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hoà”, (trích Tuyên ngôn Ðộc lập).

Trong lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, ông cha ta nhiều lần đánh thắng quân xâm lược phong kiến phương Bắc, giành lại nền độc lập dân tộc, giữ vững bờ cõi nước nhà. Chúng ta đã có những áng “thiên cổ hùng văn” được coi như các bản tuyên ngôn độc lập của dân tộc như: "Nam quốc sơn hà", "Bình Ngô đại cáo". Bản Tuyên ngôn Ðộc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo đã kế thừa những giá trị truyền thống hết sức quý báu của dân tộc và nâng lên vị trí mới, ngang tầm với các cường quốc 5 châu.

“Một dân tộc đã gan góc chống ách nô lệ của Pháp hơn tám mươi năm nay, một dân tộc đã gan góc đứng về phe đồng minh chống phát xít mấy năm nay, dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!

Vì những lẽ trên, chúng tôi, Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, trịnh trọng tuyên bố với thế giới rằng:

Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”, (trích Tuyên ngôn Ðộc lập).

Lời tuyên bố đanh thép đã minh chứng cho ý chí quật cường của Nhân dân Việt Nam, cũng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, bảo vệ nền độc lập mà Nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố với thế giới.

Cơ sở pháp lý cho Hiến pháp của nước CHXHCN Việt Nam

Tuyên ngôn Ðộc lập là văn bản pháp lý đầu tiên tạo cơ sở cho việc thiết lập Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Ngay từ khi đặt những viên gạch đầu tiên cho quá trình lập quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến việc xây dựng pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền và quản lý trật tự xã hội bằng pháp luật.

Ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Ðộc lập vào ngày 2/9/1945, ngày 3/9/1945, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách, trong đó, có nhiệm vụ xây dựng tổ chức Nhà nước, tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội để ấn định cho Việt Nam một Hiến pháp. Ngày 20/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 34, thành lập Uỷ ban Dự thảo Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Trong nhiều phiên họp của Uỷ ban Dự thảo Hiến pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị đưa quan điểm “lấy dân làm gốc” vào bản Hiến pháp với những điều luật ngang tầm với nền chính trị và pháp luật tiên tiến của thế giới lúc bấy giờ và những điều còn có giá trị vượt thời gian cho đến hôm nay.

Trải qua 81 năm, từ mùa thu lịch sử ấy, tư tưởng độc lập cho dân tộc, tự do, dân chủ cho Nhân dân, quyền của con người mà Tuyên ngôn Ðộc lập đã nêu vẫn còn nguyên giá trị, vẫn mãi là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm. Ðó không chỉ là động lực để dân tộc Việt Nam vượt qua muôn vàn gian khó trong các cuộc đấu tranh vệ quốc mà còn trở thành tư tưởng, niềm tin trong công cuộc đổi mới hôm nay.

Nhà nước CHXHCN Việt Nam vẫn tiếp tục phấn đấu để xây dựng “Nhà nước pháp quyền của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”, thực hiện nền dân chủ XHCN, chính là thực hiện và phát triển những tư tưởng của Tuyên ngôn Ðộc lập. Quyền lực Nhà nước luôn thuộc về Nhân dân, vì Nhân dân phục vụ. Ðó cũng chính là nguyên tắc cơ bản được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1946, từ đó đến nay đã thiết lập cơ chế bảo đảm thực hiện quyền lực thật sự của Nhân dân, là tư tưởng chỉ đạo bao quát và xuyên suốt đến Hiến pháp năm 2013 và Hiến pháp sửa đổi năm 2025.

Cùng với việc cải cách mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tinh gọn bộ máy và tăng cường hiệu quả quản trị, Hiến pháp 2013 được sửa đổi năm 2025 để phù hợp với bước tiến mới trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự xuất hiện của các hình thức tổ chức lao động mới. Những sửa đổi này mang tầm chiến lược của Ðảng và Nhà nước nhằm thích ứng với yêu cầu phát triển mới, củng cố nền tảng pháp lý cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước, hướng tới nền hành chính hiện đại, hiệu quả và phục vụ Nhân dân.