Giá xăng dầu tăng: Thử thách sức chống chịu của doanh nghiệp

Giá xăng tăng ảnh hưởng đến vận tải, nguyên liệu, logistics ... Ảnh: Thanh Hiền.

Chi phí tăng, biên lợi nhuận thu hẹp

Với doanh nghiệp, tác động của giá xăng dầu không chỉ nằm ở khoản nhiên liệu phải mua thêm. Chi phí còn ảnh hưởng đến vận tải, nguyên liệu, logistics và nhiều khâu của chuỗi cung ứng. Vì thế, điều đáng lo không chỉ là giá tăng bao nhiêu, mà là doanh nghiệp có thể hấp thụ cú tăng ấy trong bao lâu.

Câu chuyện tại Công ty chăn nuôi Lộc Phát BLLT (Sơn La) cho thấy rõ sức ép này. Theo ông Nguyễn Công Bắc, Giám đốc Công ty, cứ sau mỗi đợt giá xăng dầu tăng, giá thức ăn chăn nuôi lại được điều chỉnh. Chỉ trong 20 ngày, giá thức ăn tăng 3 lần, tổng cộng 800-1.000 đồng/kg, khiến chi phí sản xuất lợn tăng khoảng 2.000 đồng/kg.

Với quy mô khoảng 10.000 con lợn, mỗi tháng sử dụng khoảng 700 tấn thức ăn, chi phí tăng thêm là đáng kể. Trong khi đó, giá lợn hơi chỉ khoảng 56.000-57.000 đồng/kg, thấp hơn mức chi phí sản xuất khoảng 60.000 đồng/kg. Đầu vào tăng nhưng đầu ra không dễ tăng theo đang trở thành bài toán khó với nhiều doanh nghiệp.

Tại Hà Nội, sức ép còn thể hiện rõ ở nhóm doanh nghiệp sản xuất, thương mại và xuất nhập khẩu. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME), với doanh nghiệp xuất khẩu, giá nhiên liệu tăng không chỉ làm tăng chi phí vận tải mà còn kéo theo cước container, vận chuyển nội địa, bảo hiểm và các phụ phí liên quan. Trong khi doanh nghiệp thường ký hợp đồng trước, giao hàng sau, biến động chi phí trong thời gian thực hiện hợp đồng có thể nhanh chóng bào mòn lợi nhuận.

Giám đốc Công ty cổ phần Cơ điện và xuất nhập khẩu Toàn Cầu (TOMEXCO) Lê Quý Vinh cho biết, một số mặt hàng tăng giá khoảng 10-20% do biến động thị trường thế giới; nhiều sản phẩm nhập khẩu cũng tăng giá khi nhà cung cấp chịu chi phí sản xuất cao hơn.

Tuy nhiên, với những hợp đồng đang triển khai, TOMEXCO không đề nghị tăng giá mà chấp nhận chia sẻ một phần lợi nhuận với khách hàng. Theo ông Lê Quý Vinh, đây là cách doanh nghiệp duy trì quan hệ hợp tác lâu dài trong giai đoạn khó khăn.

Sự lựa chọn ấy cho thấy dư địa để doanh nghiệp tự gánh chi phí tăng thêm là có giới hạn. Giữ giá bán có thể làm lợi nhuận mỏng đi; tăng giá lại tiềm ẩn nguy cơ mất khách hàng, giảm sức cạnh tranh.

Chủ động quản trị để giữ sức cạnh tranh

Khi biến động nhiên liệu kéo dài, câu chuyện vì thế không còn đơn thuần là tiết kiệm thêm một khoản xăng, dầu, mà trở thành bài toán quản trị tổng thể.

Theo Công ty cổ phần Bách Liên (VietMRO), giá xăng dầu và những bất ổn địa chính trị tại Trung Đông đang tác động rõ tới hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu. Chi phí logistics tăng, thời gian giao hàng kéo dài; một số nguyên vật liệu, thiết bị nhập khẩu có xu hướng khan hiếm cục bộ, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng.

Giám đốc VietMRO Trần Thị Thương Huyền cho biết, doanh nghiệp đã hướng khách hàng tới mô hình mua hàng linh hoạt, đa dạng hóa nhà cung cấp, tối ưu tồn kho và chủ động tìm các sản phẩm thay thế tương đương. Số hóa quy trình mua sắm, ghép chuyến, gộp đơn hàng cũng được đẩy mạnh nhằm giảm chi phí vận hành và tiêu hao nhiên liệu.

Từ thực tế đó, quản trị chi phí và quản trị rủi ro đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp càng chủ động về nguồn cung, tồn kho, vận chuyển và dòng tiền thì càng có thêm khả năng chống đỡ trước những biến động từ bên ngoài.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội Mạc Quốc Anh cho rằng, doanh nghiệp cần tái cấu trúc quản trị chi phí và hợp đồng xuất khẩu theo hướng linh hoạt hơn. Cùng với việc rà soát cơ cấu giá thành, doanh nghiệp nên đàm phán điều khoản chia sẻ rủi ro về giá cước, nhiên liệu với đối tác; đa dạng hóa hãng tàu, tuyến vận chuyển, thị trường và chủ động dự phòng dòng tiền ngắn hạn.

Theo ông Mạc Quốc Anh, nếu quản trị theo kiểu “đến đâu hay đến đó”, doanh nghiệp rất dễ mất đơn hàng hoặc thậm chí lỗ trên chính đơn hàng đã ký. Vì vậy, tiết kiệm năng lượng và tối ưu logistics cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ ứng phó khi giá nhiên liệu tăng.

Áp lực này càng đáng lưu ý khi giá nhiên liệu có khả năng lan sang mặt bằng giá chung. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tháng 8-2026, nhóm giao thông tăng 4,09% so với tháng trước, đóng góp 0,41 điểm phần trăm vào mức tăng CPI; chỉ số giá dầu điêzen tăng 22,15%, xăng tăng 9,53%. Bình quân 8 tháng, CPI tăng 4,45% so với cùng kỳ.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô Trung tâm Green-X (Đại học VinUni), diễn biến hiện nay đáng chú ý không chỉ ở giá dầu thô mà còn ở giá sản phẩm lọc dầu. Giá Brent quanh 99 USD/thùng, trong khi giá xăng khoảng 141-146 USD/thùng và diesel khoảng 182-183 USD/thùng. Khoảng chênh lệch lớn này tạo thêm sức ép đối với những nền kinh tế sử dụng nhiều nhiên liệu.

Trong đó, dầu điêzen cần được đặc biệt lưu ý bởi đây là đầu vào quan trọng của vận tải đường bộ, đường sắt, đường biển và máy móc sản xuất. Do đó, theo TS Nguyễn Tú Anh, chính sách hỗ trợ cần quan tâm tới những loại nhiên liệu có mức độ truyền dẫn lớn vào chi phí sản xuất và vận chuyển.

Ở góc độ doanh nghiệp, điều cần thiết không phải là chờ giá nhiên liệu ổn định mới hành động, mà phải chuẩn bị trước các kịch bản. Với Hà Nội, nơi có cộng đồng doanh nghiệp lớn và mức độ kết nối sâu với thị trường trong nước, quốc tế, yêu cầu này càng rõ nét.

Thành phố đã yêu cầu bảo đảm nguồn cung xăng dầu, tăng cường kiểm tra, xử lý hành vi găm hàng, tạo khan hiếm giả; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ một số doanh nghiệp dịch vụ công chịu ảnh hưởng lớn của giá nhiên liệu như vận tải, môi trường, thoát nước, công viên cây xanh và các công ty thủy lợi.

Về phía cộng đồng doanh nghiệp, HANOISME cũng tăng cường cảnh báo sớm về thị trường năng lượng, logistics và tuyến vận tải; kết nối doanh nghiệp với các đơn vị logistics, ngân hàng, bảo hiểm và xúc tiến thương mại, qua đó mở thêm phương án vận chuyển và hỗ trợ vốn lưu động.

Theo ông Mạc Quốc Anh nhận định, biến động giá xăng dầu là phép thử đối với sức bền của doanh nghiệp. Nhưng sức bền ấy không chỉ nằm ở khả năng chịu thêm bao nhiêu chi phí, mà ở khả năng chủ động trước rủi ro. Bởi vậy, đa dạng hóa nguồn cung, linh hoạt hợp đồng, tối ưu logistics, tiết kiệm năng lượng và chủ động dòng tiền sẽ giúp doanh nghiệp giữ đơn hàng, bảo vệ biên lợi nhuận và duy trì sức cạnh tranh trước những biến động khó lường của thị trường.