Giữa lúc lãi suất leo thang, nợ toàn cầu không ngừng tăng cao

Ảnh minh họa - Ảnh: China Daily.

Theo dữ liệu mới nhất từ Viện Tài chính Quốc tế (IIF), được công bố trong bối cảnh gia tăng lo ngại về tính bền vững tài khóa của các nền kinh tế, tổng nợ toàn cầu đã tăng lên mức kỷ lục hơn 365 nghìn tỷ USD tính đến thời điểm cuối tháng 6 năm nay. Trong đó, Trung Quốc và Mỹ chiếm phần lớn của số nợ tăng thêm.

Con số này phản ánh tổng nợ của cả bốn khu vực vay vốn chính - gồm chính phủ, hộ gia đình, tổ chức tài chính và doanh nghiệp phi tài chính - tại hơn 100 nền kinh tế phát triển và mới nổi. Đây cũng là quý thứ 6 liên tiếp nợ toàn cầu tăng, theo báo cáo "Giám sát nợ toàn cầu" (Global Debt Monitor) mới nhất của IIF - một tổ chức hiệp hội ngành ngân hàng - được công bố vào ngày 23/9.

Ông Emre Tiftik, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu và chính sách tại IIF, cho biết làn sóng tăng vay nợ hiện nay khác biệt so với các đợt tăng nợ trước kia - vốn là hệ quả của những cú sốc như cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 hay đại dịch Covid-19.

"Lần này, không có cuộc khủng hoảng cụ thể nào cả. Tất cả đều xuất phát từ một siêu chu kỳ được thúc đẩy bởi chi tiêu cho y tế, năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin và quốc phòng”, tờ báo South China Morning Post (SCMP) dẫn lời ông Tiftik phát biểu ngày 23/9.

Ông Tiftik nói thêm rằng do tính chất chi tiêu mang tính cơ cấu thay vì chu kỳ, "nợ sẽ vẫn tiếp tục tồn tại".

Báo cáo IIF cho biết nợ toàn cầu đã tăng 10 nghìn tỷ USD trong 6 tháng đầu năm nay, mức tăng bằng gần một nửa so với cùng kỳ năm ngoái. Sự giảm tốc này là do hoạt động vay nợ bị kìm hãm bởi chi phí vay vốn cao hơn và những biến động liên quan đến xung đột quân sự ở Vùng Vịnh. Tuy nhiên, IIF cũng lưu ý rằng vay nợ chững lại rõ nhất ở các tổ chức tài chính và hộ gia đình.

Theo các tính toán dựa trên dữ liệu của IIF, riêng Trung Quốc đã chiếm hơn 4,8 nghìn tỷ USD trong số nợ tăng thêm trên toàn cầu trong 6 tháng đầu năm, đưa tổng dư nợ của nước này lên mức 72,5 nghìn tỷ USD.

Số nợ tăng thêm này làm nổi bật những áp lực tài khóa ngày càng lớn trên khắp Trung Quốc, khi thu ngân sách từ cấp quyền sử dụng đất suy giảm và tình trạng suy thoái bất động sản kéo dài đã gây căng thẳng cho ngân sách chính quyền địa phương. Nợ doanh nghiệp cũng gia tăng, với nhiều công ty đối mặt với biên lợi nhuận mỏng hơn trong bối cảnh nhu cầu nội địa yếu và sự cạnh tranh gay gắt về giá cả.

Về phần Mỹ, tổng nợ đã tăng 3,5 nghìn tỷ USD trong 6 tháng đầu năm, lên mức 111,8 nghìn tỷ USD - theo IIF. Sự gia tăng này chủ yếu đến từ khu vực tài chính và chính phủ, với nợ liên bang đạt mức 122,3% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong quý 2.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, nợ của Chính phủ liên bang nước này đã lần đầu tiên vượt mốc 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8 năm nay, một cột mốc làm gia tăng lo ngại về tính bền vững tài khóa dài hạn của quốc gia.

Trong phiên giao dịch ngày 24/9, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng khoảng 10 điểm cơ bản, đạt 5,501%, cao nhất kể từ tháng 6/2004. Lợi suất của kỳ hạn 10 năm tăng hơn 10 điểm cơ bản, lên mức 5,223%, cao nhất kể từ tháng 6/2007.

Ngoài ra, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 8/1996. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh, Đức, Pháp và nhiều nước châu Âu khác cũng đồng loạt đạt mức cao mới.

Cùng với đó, tổng lượng nắm giữ trái phiếu chính phủ Mỹ của các chính phủ nước ngoài đã giảm tháng thứ hai liên tiếp trong tháng 7 năm nay, khi Nhật Bản và Trung Quốc, hai trong số ba chủ nợ lớn nhất, cắt giảm mức nắm giữ - theo dữ liệu chính thức mới nhất.

Nhưng bất chấp những tranh luận đang diễn ra về triển vọng tài khóa của Mỹ và vị thế "hầm trú ẩn an toàn" của đồng USD, IIF ghi nhận rằng nhu cầu đối với nợ của Mỹ vẫn duy trì ổn định, được thúc đẩy bởi kỳ vọng về mức lãi suất cao. "Các loại trái phiếu Mỹ vẫn thu hút được nhiều người mua bất chấp sự biến động và các hoạt động đầu cơ gia tăng, một phần do các thị trường thay thế thiếu độ sâu và tính thanh khoản tương đương”, báo cáo cho biết.

"Câu hỏi then chốt là điều gì có thể tạo ra bước ngoặt đối với nhu cầu USD”, IIF nhận định, đồng thời cảnh báo rằng phản ứng của thị trường có thể trở nên gay gắt hơn khi các áp lực mang tính cơ cấu - bao gồm chi phí trả nợ ngày càng tăng của Mỹ - trở nên rõ rệt hơn.

IIF đặc biệt nhấn mạnh 4 nền kinh tế lớn gồm Mỹ, Nhật Bản, Pháp và Anh đang đối mặt với tình trạng "thâm hụt ngân sách lớn kéo dài và chi phí lãi vay gia tăng, những thách thức vốn thường thấy ở các quốc gia mới nổi đang gặp khó khăn về nợ".

Tổ chức có trụ sở tại Washington này cho biết trong năm ngoái, các nền kinh tế phát triển đã chi hơn 3,3 nghìn tỷ USD tiền trả lãi cho các loại trái phiếu chính phủ được giao dịch quốc tế. Con số này lớn hơn cả chi tiêu toàn cầu cho trí tuệ nhân tạo (2,6 nghìn tỷ USD), quốc phòng (3,1 nghìn tỷ USD) hay năng lượng sạch (2,3 nghìn tỷ USD).

IIF cảnh báo rằng nợ công đã trở thành vấn đề chính trị, tạo ra một "vòng luẩn quẩn giữa các kỳ bầu cử và những giải pháp khắc phục nhanh mang tính ngắn hạn, đồng thời gây ra rủi ro dài hạn khi lợi ích cận biên của việc gia tăng nợ đang ngày càng giảm sút". "Khi lãi suất tham chiếu tăng lên, chi phí lãi vay được kỳ vọng sẽ tăng mạnh, trong khi các áp lực mang tính cơ cấu từ chi tiêu y tế và lương hưu công vẫn chưa được giải quyết triệt để", báo cáo nhấn mạnh.

Làn sóng vay nợ doanh nghiệp để đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) nói chung đến hiện tại vẫn chưa lấn át thị trường trái phiếu chính phủ Mỹ hay làm chệch hướng dòng vốn khỏi các thị trường mới nổi, và tỷ trọng phát hành trái phiếu toàn cầu từ các công ty phi tài chính vẫn duy trì ổn định - theo IIF. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo rằng việc liên tục phát hành nợ doanh nghiệp kỳ hạn dài liên quan đến đầu tư AI có thể gây thêm áp lực lên lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài trong tương lai.

Trong báo cáo triển vọng kinh tế thế giới công bố hôm 23/9, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có trụ sở tại Paris nhận định lợi suất trái phiếu tăng cao cho thấy cần có những nỗ lực lớn hơn nhằm "kiểm soát và tái phân bổ chi tiêu chính phủ, nâng cao hiệu quả khu vực công cũng như tăng cường nguồn thu ngân sách”. OECD cho rằng cần thực hiện các biện pháp cải cách để đảm bảo tính bền vững của nợ công trong dài hạn và đảm bảo các chính phủ có khả năng ứng phó với những cú sốc trong tương lai.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn kênh BBC trong tuần này, bà Kristalina Georgieva - Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) - nói rằng các cú sốc đối với nền kinh tế toàn cầu đang "đẩy nợ tăng cao theo kiểu bậc thang, nhưng không phải là bậc thang dẫn lên thiên đường", đồng thời bà cũng chỉ trích việc các chính phủ thiếu hành động quyết liệt.

"Có hai việc cần phải thực hiện là giảm mức nợ, ưu tiên củng cố tài khóa, đồng thời đảm bảo các ngân hàng trung ương hoàn thành nhiệm vụ duy trì sự ổn định giá cả. Không thể nhấn mạnh hết tầm quan trọng của việc cần có đủ bản lĩnh để thực hiện các bước đi cần thiết này. Đây là những bước đi đầy thách thức về mặt chính trị, nhưng lại là những bước đi bắt buộc phải thực hiện”, bà Georgieva nói.