Giá xăng, giá dầu leo thang: Doanh nghiệp 'oằn mình' trong gọng kìm kép

Gánh nặng chi phí từ giá xăng, giá dầu

Trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp vận tải là nhóm chịu tác động nhanh và rõ rệt nhất. Ông Đỗ Đức Lợi, Phó tổng giám đốc Công ty TNHH NTL Group tại TP.HCM, ví von: “Xăng dầu đối với doanh nghiệp vận tải giống như máu nuôi cơ thể, không có thì không thể hoạt động".

Khó khăn không chỉ nằm ở giá nhiên liệu tăng mà còn ở độ trễ trong việc điều chỉnh chi phí với khách hàng. Các hợp đồng vận tải thường chỉ cho phép điều chỉnh giá sau một khoảng thời gian nhất định, trong khi giá dầu thế giới biến động từng ngày, thậm chí từng giờ. Điều này khiến doanh nghiệp vận tải phải gánh chi phí đầu tiên.

Nguồn cung nhiên liệu cũng không ổn định. Nhiều cây xăng áp dụng hạn mức bán cho doanh nghiệp, chỉ cho mua khoảng 100 lít mỗi lần – vừa đủ cho một ngày chạy tuyến 300km. “Cảm giác giống như đong từng bữa ăn vậy. So với đầu năm, giá dầu đã tăng 20%, tương đương chi phí vận tải tăng 6-7%. Với sản lượng 300 - 400 chuyến, NTL Group thiệt hại hàng trăm triệu đồng mỗi ngày”, ông Lợi nói. Với chi phí nhiên liệu chiếm tới 30–33% tổng chi phí vận tải, biên lợi nhuận dễ dàng bị bào mòn.

Tác động của giá xăng, giá dầu không dừng lại ở vận tải mà còn lan rộng sang các ngành sản xuất và xuất khẩu.

Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và xuất khẩu, mỗi đợt tăng giá xăng dầu không chỉ là gánh nặng chi phí, mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu của cả chuỗi cung ứng. Ảnh: Hoàng Anh.

Ông Nguyễn Quốc Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho rằng, biến động năng lượng tạo ra ít nhất hai rủi ro lớn. Chi phí logistics tăng mạnh, đặc biệt với các tuyến quốc tế đi qua Trung Đông; tâm lý thận trọng của đối tác khi ký đơn hàng mới vì lo ngại chi phí phát sinh không rõ ai gánh.

Một số mặt hàng công nghệ cao vận chuyển bằng đường hàng không cũng chịu tác động gián tiếp khi các tuyến bay phải thay đổi lộ trình, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian giao hàng.

Những gì đang diễn ra khiến nhiều doanh nghiệp nhớ lại giai đoạn 2022–2023, khi xung đột Nga – Ukraine gây ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Thời điểm đó, giá dầu tăng mạnh, nguồn cung trong nước thiếu chủ động do nhà máy lọc dầu Nghi Sơn gián đoạn hoạt động, doanh nghiệp đầu mối khó tiếp cận vốn tín dụng.

Bối cảnh hiện nay có nhiều điểm tương đồng, giá dầu phản ứng nhanh trước biến động địa chính trị, trong khi doanh nghiệp trong nước vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí nhiên liệu.

Ở góc độ nguồn cung trong nước, hoạt động của nhà máy lọc dầu Nghi Sơn có thời điểm không ổn định, ảnh hưởng đến tính chủ động của nguồn cung xăng dầu.

Một số doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu chưa thực hiện đủ số lượng phân giao, chưa làm tròn bổn phận với hệ thống phân phối, trong khi toàn ngành vẫn gặp khó khăn lớn về tiếp cận vốn tín dụng. Đây là mặt hàng chiến lược nhưng chưa có cơ chế riêng về tài chính, khiến nhiều doanh nghiệp ngoài quốc doanh gặp khó.

Theo Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương), tổng nguồn cung xăng dầu từ ba nguồn nhập khẩu, sản xuất và pha chế trong quý I/2023 đạt khoảng 6 triệu m3/tấn, chiếm 21,9% tổng nguồn năm 2023, đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng và sản xuất. Tuy vậy, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam Bùi Ngọc Bảo vẫn cho rằng các doanh nghiệp đầu mối còn nhiều khó khăn, nhất là vấn đề tài chính để nhập hàng.

Khi đó, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục rà soát chi phí trong cơ cấu giá cơ sở, phối hợp điều hành giá, đồng thời yêu cầu ngành ngân hàng hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp đầu mối. Riêng với nhà máy Lọc dầu Nghi Sơn, Bộ trưởng Diên nhấn mạnh cần có giải pháp quyết liệt tái cơ cấu để hoạt động ổn định, hiệu quả, bảo đảm thực hiện đúng cam kết với khách hàng và cơ quan quản lý.

Nhìn từ bức tranh này, có thể thấy nguồn cung trong nước vốn đã bị động, nay lại chịu thêm sức ép từ biến động địa chính trị toàn cầu. Điều đó khiến doanh nghiệp Việt Nam càng khó xoay xở, bởi họ vừa phải đối mặt với chi phí tăng, vừa phải lo lắng về sự ổn định của nguồn cung.

Cần cơ chế chia sẻ rủi ro

Theo ông Khánh, trong bối cảnh biến động khó lường của thị trường năng lượng, việc chia sẻ rủi ro giữa các bên trong chuỗi cung ứng là rất quan trọng. “Không thể để một phía, thường là doanh nghiệp sản xuất hoặc vận tải, phải gánh toàn bộ chi phí phát sinh. Điều đó có thể khiến cả chuỗi cung ứng bị đứt gãy,” ông Khánh nói.

Giải pháp ngắn hạn có thể là sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu để giảm áp lực. Tuy nhiên, về dài hạn, doanh nghiệp logistics khó chủ động trước biến động toàn cầu vì không có khả năng dự trữ nhiên liệu quy mô lớn. Họ buộc phải theo dõi sát diễn biến và điều chỉnh hoạt động liên tục.

Ở tầm vĩ mô, các cơ quan quản lý đã phản ứng khá nhanh khi yêu cầu hiệp hội ngành nghề đánh giá tác động của biến động năng lượng đối với doanh nghiệp. Song để có chính sách hỗ trợ cụ thể, cần thêm thời gian tổng hợp và phân tích.

Bộ Công thương từng đề nghị Bộ Tài chính điều chỉnh cơ cấu giá cơ sở để hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời yêu cầu ngành ngân hàng tạo điều kiện thuận lợi về vốn cho doanh nghiệp nhập hàng. Đây là những giải pháp quan trọng để bảo đảm nguồn cung trong nước trong mọi tình huống.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn, giá năng lượng sẽ tiếp tục là rủi ro lớn đối với sản xuất – kinh doanh. Với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải và xuất khẩu, mỗi đợt tăng giá xăng dầu không chỉ là gánh nặng chi phí, mà còn là phép thử đối với khả năng chống chịu của cả chuỗi cung ứng.

Nếu không có cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ kịp thời, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng là hoàn toàn có thể xảy ra, ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thái Bình