Giải 'nghịch lý' Đường sách TPHCM

Có những buổi chiều ở Đường sách Nguyễn Văn Bình (TPHCM) người ta dễ có cảm giác nơi đây đang 'sống' rất tốt. Dòng người ra vào đều đặn, những nhóm bạn trẻ chụp ảnh, gia đình ngồi lại bên ly cà phê, các workshop, giao lưu diễn ra râm ran. Nhưng nhìn kỹ vào các gian hàng, sẽ thấy một chuyển động khác: người đông, nhưng người mua sách không nhiều.

Độc giả lựa chọn sách tại Đường sách Nguyễn Văn Bình (TPHCM). Ảnh: Đ.A

Độc giả lựa chọn sách tại Đường sách Nguyễn Văn Bình (TPHCM). Ảnh: Đ.A

Số liệu năm 2025 cho thấy một “nghịch lý”: tổng doanh thu hơn 62 tỉ đồng, tăng gần 9%, nhưng lượng sách bán ra chỉ hơn 672.000 bản, giảm so với hai năm trước. Đường sách “khỏe” về doanh thu, nhưng “mỏng” ở chính cốt lõi: đọc và mua sách.

“Nghịch lý” này không khó lý giải. Đường sách đã chuyển từ không gian bán sách sang không gian văn hóa trải nghiệm. Năm 2025 có hơn 400 sự kiện, workshop, giao lưu, biểu diễn… chiếm trên 70% hoạt động. Nhờ đó, nơi đây trở thành điểm đến quen thuộc của người dân và du khách.

Nhưng khi lý do đến không còn gắn chặt với sách, câu hỏi đặt ra là sách đứng ở đâu trong không gian ấy.

Câu trả lời, một phần, nằm ở cơ cấu doanh thu. Bán lẻ tại chỗ giảm dần tỷ trọng, trong khi bán online tăng mạnh, chiếm gần 30%. Doanh thu từ cà phê, quà tặng, dịch vụ cũng tăng. Ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường Sách TPHCM, cho rằng việc tỷ trọng bán lẻ giảm cho thấy khó khăn trong việc chuyển “khách tham quan” thành “khách mua hàng”.

Hành vi đọc và mua sách đang thay đổi. Người ta có thể đến Đường sách để xem, rồi mua online sau đó. Hoặc đơn giản, họ đến để trải nghiệm không gian, còn việc đọc diễn ra ở nơi khác. “Nghịch lý” vì thế phản ánh một sự dịch chuyển rộng hơn của thị trường xuất bản.

Điều đáng lo không phải là sách bán ít đi, mà là nguy cơ sách trở thành “phông nền”. Khi trải nghiệm lấn át, các hoạt động không gắn chặt với nội dung sách, mối liên hệ giữa người đọc và sách bị nới lỏng. Một sự kiện đông người chưa chắc dẫn tới hành vi đọc.

Ở góc độ quản lý, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Nguyễn Ngọc Hồi nhấn mạnh: “Tất cả từ cách thức tổ chức không gian hoạt động đến nội dung sự kiện tại Đường Sách đều phải xoay quanh mục tiêu khuyến đọc. Nếu lệch khỏi trọng tâm này, sẽ khó tạo được thế hệ bạn đọc mới”.

Thực tế, trong hơn 400 hoạt động, chương trình do các gian hàng trực tiếp tổ chức còn ít; hoạt động giới thiệu sách - điểm chạm quan trọng với bạn đọc - chưa tương xứng. Nguồn cung cũng gặp khó khi số tựa sách mới giảm mạnh.

Vậy “giải” nghịch lý này bằng cách nào?

Việc người ta đến Đường sách rồi tìm mua sách online không hẳn tiêu cực. Điều đó cho thấy sách vẫn được quan tâm. Nhưng nếu dừng ở đó, Đường sách mới hoàn thành một nửa vai trò.

Điều cần hướng tới là một vòng tròn trọn vẹn: đến, trải nghiệm và mua sách tại chỗ. Cầm một cuốn sách trên tay. Lật giở vài trang, cảm nhận mùi giấy mới, so sánh giữa các lựa chọn… đó là những trải nghiệm mà mua trực tuyến khó thay thế.

Với trẻ nhỏ, điều này càng quan trọng. Thói quen đọc hình thành từ việc được chạm, được chọn, được mang sách về. Nuôi dưỡng những cảm xúc ấy cần sự đồng hành của gia đình và một không gian văn hóa.

Ở chiều ngược lại, các đơn vị xuất bản cần tạo lực hút đủ mạnh để giữ “khoảnh khắc quyết định”: khuyến mãi hấp dẫn, ưu đãi rõ ràng, liên tục làm mới gian hàng. Sách mới, sách hay, giá hợp lý - thậm chí chỉ có thể mua được “giá hời” đó khi đến Đường sách - sẽ góp phần tạo thói quen mua trực tiếp.

Khi đó, “nghịch lý” doanh thu tăng nhưng sách bán ra giảm có thể dần được hóa giải. Không phải bằng cách chống lại xu hướng online, mà bằng cách khiến trải nghiệm tại Đường sách đủ sức giữ người đọc ở lại và quyết định mua ngay tại chỗ.

Hà Thư

Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/giai-nghich-ly-duong-sach-tphcm.html