Giải pháp khoa học cho Đề án 1 triệu ha lúa trước áp lực chi phí và môi trường

Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) vừa phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP. Cần Thơ tổ chức Hội thảo tập huấn “Tăng cường năng lực áp dụng và nhân rộng Quản lý dinh dưỡng chính xác cho canh tác lúa 1 triệu ha chất lượng cao, phát thải thấp”. Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo đại diện cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các địa phương trong vùng.

Hơn 90% canh tác lúa ở ĐBSCL sử dụng cơ giới hóa khi nhiên liệu hiện nay tăng giá cao - Ảnh: V.K.K

Giải pháp khoa học trước áp lực chi phí và môi trường

Trong bối cảnh giá phân bón tăng vọt, những bất cập trong sản xuất lúa truyền thống càng trở nên nghiêm trọng, buộc ngành nông nghiệp phải tìm kiếm giải pháp mang tính đột phá. TS. Nguyễn Văn Hùng - Trưởng Dự án CGIAR-S4I Quản lý dinh dưỡng chính xác và USDA-Fertilize Right Việt Nam, cho biết:

“Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI) và các đối tác đã phát triển gói kỹ thuật tích hợp Quản lý dinh dưỡng chính xác kết hợp ứng dụng số “Bón phân đúng”, cùng các công nghệ liên quan như cơ giới hóa gieo sạ chính xác kết hợp vùi phân, tối ưu sử dụng dinh dưỡng từ rơm rạ… Đây là giải pháp quan trọng và cốt lõi nhằm giải quyết đồng thời bài toán giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho nông dân và giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt là giảm thiểu khó khăn trong giai đoạn giá phân bón tăng cao hiện nay".

Quản lý dinh dưỡng chính xác không chỉ giúp tối ưu lượng phân bón theo nhu cầu thực tế của cây trồng mà còn giảm thất thoát dinh dưỡng ra môi trường. Đây là yếu tố quan trọng để giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa, góp phần thực hiện cam kết tăng trưởng xanh của Việt Nam.

Quản lý đồng ruộng bằng thiết bị khoa học - Ảnh: Văn Kim Khanh

Bà Huỳnh Kim Định – Phó giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia nhấn mạnh: “Quản lý dinh dưỡng chính xác không chỉ là một giải pháp kỹ thuật trọng tâm giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng phân bón, giảm chi phí đầu vào, mà còn là mắt xích quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Đối với hệ thống khuyến nông, việc nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật để làm cầu nối đưa các giải pháp này vào thực tiễn sản xuất tại địa phương là nhiệm vụ chiến lược, then chốt, nhằm bảo đảm sự thành công và tính bền vững của Đề án Một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp".

Hiệu quả thực tiễn từ mô hình thí điểm

Tại TP.Cần Thơ, quản lý dinh dưỡng chính xác đã được triển khai thí điểm và nhanh chóng cho thấy hiệu quả rõ rệt. Từ một số mô hình ban đầu, đến nay giải pháp đã được nhân rộng tại 30 hợp tác xã với diện tích trên 8.000 ha.

Kết quả ghi nhận cho thấy, lượng giống gieo sạ giảm từ 30–50 kg/ha, lượng phân bón hóa học giảm khoảng 30% so với tập quán trước đây, đồng thời hạn chế sâu bệnh và giảm đáng kể chi phí sản xuất. Không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình còn giúp cải thiện chất lượng lúa gạo, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Canh tác lúa theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao - Ảnh: T.L

TS. Rica Flor – Nhà khoa học cao cấp của IRRI cho biết: “Chương trình tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ kỹ thuật, đại diện các hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia Đề án trong việc làm chủ các giải pháp quản lý dinh dưỡng chính xác. Chúng tôi hướng tới việc xây dựng một lực lượng nòng cốt tại địa phương – những người đóng vai trò dẫn dắt và nhân rộng các mô hình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp".

Ở góc độ địa phương, bà Nguyễn Thị Giang, Phó giám đốc Sở NN&MT TP. Cần Thơ đánh giá, việc triển khai các giải pháp như quản lý dinh dưỡng chính xác, bón phân theo vùng chuyên biệt, cơ giới hóa gieo sạ kết hợp vùi phân và ứng dụng thiết bị bay không người lái là hướng đi phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng thích ứng của nông dân.

Bà Nguyễn Thị Giang khẳng định: “Những kiến thức và giải pháp kỹ thuật tiếp nhận hôm nay sẽ được cụ thể hóa vào công tác chỉ đạo tại địa phương. Sở NN&MT TP.Cần Thơ cam kết tăng cường phối hợp với hệ thống Chi cục TT&BVTV, khuyến nông và các HTX để áp dụng giải pháp quản lý dinh dưỡng chính xác trong triển khai nhân rộng Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn thành phố Cần Thơ".

Thu hoạch tôm từ mô hình canh tác lúa tôm Cà Mau - Ảnh: B.C.M

Thúc đẩy nhân rộng và hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới

Ông Trương Hữu Trí – Giám đốc HTX Gò Gòn, Tây Ninh, cho rằng: "thực tế triển khai tại mô hình thí điểm của HTX, chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rõ rệt khi áp dụng đồng bộ công nghệ sạ hàng kết hợp vùi phân và kỹ thuật bón phân đúng. Việc đưa phân bón xuống sâu dưới mặt đất ngay lúc gieo sạ giúp cây lúa hấp thụ dinh dưỡng tối đa, giảm lãng phí. Kết hợp với việc tham gia tập huấn, chúng tôi không chỉ biết thêm kỹ thuật mà còn hiểu cách áp dụng vào thực tế và làm sao để nhân rộng. Từ đó có thể hướng dẫn lại cho bà con, thực hiện đúng quy trình và mở rộng sản xuất, giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả".

Một điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai là việc lồng ghép yếu tố giới nhằm bảo đảm tính bao trùm và nâng cao hiệu quả thực tiễn. Phụ nữ – lực lượng đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp – cần được tạo điều kiện tiếp cận công nghệ và tham gia vào quá trình ra quyết định.

Bà Nozomi Kawarazuka - Chuyên gia khoa học về giới, Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) chia sẻ: “Đảm bảo sự tham gia thực chất của phụ nữ trong việc tiếp cận và vận hành các công nghệ canh tác mới là yếu tố quyết định để thúc đẩy tính bao trùm. Khi phụ nữ được trang bị năng lực kỹ thuật, hiệu quả của các mô hình nông nghiệp bền vững sẽ được nhân lên mạnh mẽ hơn trong cộng đồng".

Trong bối cảnh biến động giá nhiên liệu và yêu cầu giảm phát thải ngày càng cao, quản lý dinh dưỡng chính xác đang khẳng định vai trò là giải pháp khoa học công nghệ then chốt, giúp ngành lúa gạo ĐBSCL chuyển đổi theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp và hợp tác xã sẽ là nền tảng để nhân rộng thành công mô hình một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, góp phần nâng cao vị thế gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.