Giải pháp nào khiến giá xăng, dầu Việt Nam đang thấp hơn khu vực?

Giá xăng dầu tại Việt Nam hiện ở mức thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực. Ảnh: L.Q

Thị trường năng lượng toàn cầu khủng hoảng

Gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu – đang đẩy thị trường năng lượng thế giới vào một chu kỳ biến động mạnh chưa từng có trong nhiều thập kỷ. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày và 140 tỷ m³ khí đốt đã bị gián đoạn, khiến giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng và kéo theo mặt bằng giá năng lượng tăng vọt.

Không chỉ dừng ở giá nhiên liệu, cú sốc lần này nhanh chóng lan rộng sang lạm phát, chi phí nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. IEA đánh giá quy mô và mức độ ảnh hưởng của khủng hoảng hiện nay vượt cả các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 và giai đoạn xung đột Nga – Ukraine. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng chưa hoàn toàn phục hồi, áp lực từ giá năng lượng gia tăng đang khiến nhiều nền kinh tế đối mặt nguy cơ suy giảm tăng trưởng.

Để ứng phó, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức can thiệp lớn nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế nhằm giảm áp lực ngắn hạn, trong khi bài toán căn cơ vẫn là khôi phục hoạt động bình thường tại eo biển Hormuz.

Trên thực tế, nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp hành chính và tài khóa để kiểm soát thị trường. Hàn Quốc yêu cầu áp trần giá nhiên liệu; Hungary áp giá trần bán lẻ và mở kho dự trữ quốc gia; Slovenia hạn chế lượng mua xăng dầu mỗi ngày. Các nước như Đức, Áo kiểm soát tần suất điều chỉnh giá, trong khi Tây Ban Nha triển khai gói hỗ trợ khoảng 5 tỷ euro và giảm thuế VAT năng lượng từ 21% xuống 10%..

Khu vực châu Á – nơi phụ thuộc lớn vào nguồn cung qua Hormuz – cũng đẩy mạnh các giải pháp tiết giảm tiêu thụ và bảo đảm nguồn cung. Sri Lanka áp hạn mức nhiên liệu, Philippines rút ngắn tuần làm việc xuống 4 ngày, Thái Lan xem xét áp trần giá và hạn chế phương tiện…

Những động thái này cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng và tính cấp thiết của việc bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh địa chính trị bất ổn.

Chủ động điều hành, bảo đảm an ninh năng lượng

Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, các biến động từ thị trường thế giới đã nhanh chóng tạo áp lực lên nguồn cung và giá cả trong nước. Tuy nhiên, nhờ phản ứng chính sách sớm và đồng bộ, thị trường xăng dầu cơ bản được giữ ổn định, không để xảy ra gián đoạn trên diện rộng.

Bộ Công Thương đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo hệ thống doanh nghiệp từ đầu mối, phân phối đến bán lẻ duy trì hoạt động thông suốt, bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Đồng thời, cơ quan quản lý chủ động rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào các khu vực rủi ro cao.

Công tác điều hành giá được thực hiện linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường thế giới, kết hợp giữa Quỹ Bình ổn giá xăng dầu và các công cụ thuế, phí nhằm hạn chế biến động mạnh. Nhờ đó, mặt bằng giá trong nước được kiểm soát, góp phần giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Song song với đó, các giải pháp tăng cường dự trữ và bảo đảm lưu thông hệ thống phân phối được triển khai đồng bộ, nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc nguồn cung.

Thực tế cho thấy, giá xăng dầu tại Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Campuchia, Trung Quốc hay Lào, trong khi không áp dụng các biện pháp hành chính cứng như hạn mức mua trên diện rộng.

Cụ thể, tại Thái Lan (ngày 22-3-2026), giá xăng Gasohol 95 khoảng 26.400 đồng/lít và dầu diesel khoảng 24.900 đồng/lít sau khi đã được trợ giá mạnh từ Quỹ Oil Fund, trong khi giá thị trường trước trợ giá lên tới khoảng 34.200 – 41.200 đồng/lít. Tại Campuchia, giá bán lẻ xăng và dầu diesel lần lượt khoảng 35.600 đồng/lít và 44.200 đồng/lít, dù đã có hỗ trợ từ Chính phủ.

Tại Trung Quốc, giá xăng RON95 khoảng 34.600 đồng/lít và dầu diesel khoảng 31.600 đồng/lít theo cơ chế kiểm soát giá. Trong khi đó, tại Lào, giá xăng RON95 và dầu diesel lần lượt ở mức khoảng 47.600 đồng/lít và 41.100 đồng/lít.

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) trong ngắn hạn, ưu tiên bảo đảm nguồn cung, điều hành linh hoạt giá và kiểm soát thị trường. Về dài hạn, cần tăng dự trữ chiến lược, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời tăng cường hợp tác khu vực để ứng phó với các gián đoạn tại những điểm nghẽn như eo biển Hormuz.

Diễn biến hiện nay cho thấy, các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu dễ bị tổn thương trước biến động địa chính trị. Trong bối cảnh đó, việc chủ động điều hành, kết hợp linh hoạt giữa công cụ thị trường và chính sách bình ổn, đồng thời đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng sẽ là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam củng cố an ninh năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu trong dài hạn.

Lam Giang