Giải Right Livelihood 2026: Khi những người phụ nữ và các tổ chức vì nữ quyền được vinh danh

Nhà nghiên cứu AI Timnit Gebru (trái) và nữ luật sư người Pakistan Jalila Haider là hai trong số các chủ nhân của Giải Right Livelihood 2026. (Nguồn: DPA)

Báo DW đưa tin, Giải Right Livelihood do nhà hoạt động và nhà hảo tâm người Thụy Điển-Đức Jakob von Uexkull sáng lập năm 1980, nhằm ghi nhận những thành tựu trong lĩnh vực môi trường và phát triển quốc tế nhưng chưa được các giải Nobel chú ý.

Giải thưởng được công bố thường niên tại Thụy Điển, khoảng một tuần trước các giải Nobel, là một trong những giải thưởng quốc tế nổi bật về các sáng kiến xã hội, môi trường và quyền con người.

Theo Right Livelihood, những người đoạt giải năm nay được lựa chọn trong 200 đề cử đến từ 72 quốc gia, nhằm ghi nhận “sự phản kháng trước những hệ thống đẩy con người ra bên lề và nỗ lực đưa con người trở lại vị trí trung tâm”.

Bà Timnit Gebru, người sáng lập Viện Nghiên cứu AI Phân tán, được trao giải vì những nghiên cứu về tác động của các định kiến đối với AI. Theo ban tổ chức, bà được vinh danh “vì thách thức sự tập trung quyền lực trong lĩnh vực AI và tiên phong phát triển công nghệ số dựa trên công bằng, trải nghiệm thực tế của con người và quyền chủ động của con người”.

Năm 2020, bà Gebru là một trong những tác giả của một nghiên cứu về những rủi ro do định kiến trong các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), trong thời gian bà đồng lãnh đạo nhóm AI có trách nhiệm của Google. Theo ban giám khảo, Google đã chấm dứt hợp tác với bà sau khi bà từ chối rút nghiên cứu hoặc xóa tên khỏi bài viết nếu không có một số bảo đảm nhất định.

Người được trao giải tiếp theo là luật sư Jalila Haider của Pakistan. Ban giám khảo vinh danh bà vì đã phá vỡ nhiều rào cản khi trở thành nữ luật sư đầu tiên thuộc cộng đồng Hazara, đồng thời đấu tranh chống sự đàn áp về sắc tộc, từ nhà nước và chế độ phụ quyền, dựa trên quan điểm rằng không ai có thể bị coi là bất hợp pháp.

Bà Haider được biết đến với hoạt động bảo vệ các cộng đồng dễ bị tổn thương tại Pakistan trước sự đàn áp, phân biệt đối xử với phụ nữ và bạo lực sắc tộc. Theo Right Livelihood, bà đã hỗ trợ tìm kiếm công lý cho hàng nghìn người thuộc các nhóm thiểu số về sắc tộc, giới và tôn giáo, cũng như người tị nạn.

Một giải thưởng khác được trao cho Rural Women's Assembly, mạng lưới quy tụ hơn 178.000 nông dân quy mô nhỏ tại 11 quốc gia ở miền Nam châu Phi. Ban giám khảo cho biết, tổ chức này đã xây dựng một lực lượng chung nhằm bảo vệ quyền đối với đất đai, hạt giống và quyền tự chủ cơ thể. Tổ chức này cũng tham gia nhân giống và bảo tồn các giống cây bản địa, góp phần duy trì tập quán lâu đời về bảo tồn và trao đổi hạt giống tại địa phương.

Giải thưởng cuối cùng thuộc về Hiệp hội Luật sư trẻ Gruzia (GYLA), tổ chức được thành lập năm 1994. Right Livelihood vinh danh GYLA vì những nỗ lực xây dựng và bảo vệ nền dân chủ Gruzia, đồng thời duy trì vai trò của xã hội.