Giảm mỡ, tăng cơ: 'Thần dược' hay lối sống quyết định?

Mua gì cũng có người “tư vấn”

Chỉ vài thao tác trên mạng xã hội, người dùng có thể dễ dàng mua các sản phẩm hỗ trợ “giảm cân cấp tốc”, “đốt mỡ nhanh”, cùng hình ảnh trước - sau và những cam kết thay đổi vóc dáng nhanh chóng.

Trong quá trình tìm hiểu, phóng viên được giới thiệu nhiều loại viên uống chứa các thành phần như chè vằng, nấm linh chi, cần tây, tảo biển, đông trùng hạ thảo… Người bán quảng cáo đủ công dụng, từ “đốt mỡ”, “giảm thèm ăn”, “tăng chuyển hóa” đến “cân bằng nội tiết”. Đáng chú ý, những sản phẩm này còn được gắn với các con số thể hiện hiệu quả cụ thể như “10 viên giảm 3kg”, “uống 3 hộp giảm 4-6kg”, thậm chí quảng cáo “không nhịn ăn, không mệt, không mất nước”.

Thông tin mời chào qua mạng xã hội sản phẩm hỗ trợ giảm cân, giảm mỡ, tăng cơ. Ảnh: Mai Khôi

Những lời quảng cáo này dễ tạo cảm giác giảm cân chỉ là chuyện... mua rồi sử dụng. Tuy nhiên, giữa khả năng hỗ trợ của một số thành phần sản phẩm và việc giảm một lượng mỡ lớn trong thời gian ngắn là khoảng cách rất xa.

Chị Nguyễn Thị Hương, 32 tuổi, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, muốn giảm 5-7kg nhưng do bận rộn, không có thời gian luyện tập nên tìm mua sản phẩm hỗ trợ trên mạng xã hội. “Tôi thấy nhiều người giới thiệu, nói dùng một thời gian sẽ giảm được mấy cân nên tò mò và mua thử”, chị chia sẻ. Theo chị, người bán livestream tư vấn rất nhanh, chỉ hỏi cân nặng rồi hướng dẫn cách dùng. Sự thuận tiện này khiến chị quyết định mua hàng mà gần như không trải qua bước đánh giá sức khỏe.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quỳnh Xuân, Trưởng Chuyên khoa Nội tiết, Hệ thống Y tế MEDLATEC, cho rằng phần lớn người trẻ khỏe mạnh không cần thuốc giảm cân hay thực phẩm bổ sung để kiểm soát cân nặng. Nền tảng vẫn là điều chỉnh chế độ ăn, vận động, giấc ngủ và điều trị bệnh nền nếu có.

Theo thạc sĩ chuyên về Dinh dưỡng và Sức khỏe Đinh Gia Bảo, chuyên gia phát triển thể thao - Elite Fitness, điều quan trọng trước tiên là xác định đúng mục tiêu. Với đa số người muốn cải thiện vóc dáng, mục tiêu thực sự không chỉ là giảm số cân nặng mà là giảm mỡ nhưng giữ được cơ. Giảm cân càng nhanh không đồng nghĩa càng tốt. Ăn quá ít trong thời gian dài có thể làm giảm hiệu suất tập luyện, tăng mệt mỏi và nguy cơ mất khối cơ.

Ở chiều ngược lại, người muốn tăng cơ cũng đứng trước vô số lựa chọn: whey protein, creatine, pre-workout và nhiều sản phẩm được quảng cáo “tăng cơ nhanh”, “tăng testosterone tự nhiên”... Tuy nhiên, theo chuyên gia Đinh Gia Bảo, thực phẩm bổ sung chỉ nên được xem là thành phần hỗ trợ. Ông cho rằng, thực phẩm bổ sung có thể chỉ là “5% cuối cùng”. Nếu chế độ ăn, tập luyện, giấc ngủ và lối sống chưa khoa học thì những sản phẩm này khó tạo ra khác biệt lớn.

Đâu là lựa chọn bền vững?

Không thể phủ nhận vai trò của các sản phẩm hỗ trợ quá trình giảm cân, giảm mỡ, tăng cơ đã được kiểm nghiệm về mức độ an toàn, tính hiệu quả. Vấn đề là thực tế cho thấy, không ít người dùng có xu hướng đảo ngược thứ tự ưu tiên: chưa điều chỉnh chế độ ăn, chưa tập luyện đúng cách, ngủ nghỉ thất thường nhưng đã tìm đến sản phẩm “đốt mỡ”, “detox”, “tăng cơ nhanh”.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Quỳnh Xuân cho biết, cần phân biệt rõ thuốc giảm cân với thực phẩm bổ sung. Thuốc điều trị béo phì chỉ nên sử dụng khi có bác sĩ đánh giá, chỉ định, theo dõi; không nên tự mua thuốc trên mạng hay xem thuốc là giải pháp thay thế việc thay đổi lối sống.

Với người thừa cân, rối loạn chuyển hóa (tăng đường huyết, mỡ máu hoặc huyết áp), mục tiêu không chỉ là giảm cân mà còn phải kiểm soát sức khỏe chuyển hóa, giảm mỡ và bảo toàn khối cơ. Người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc càng không nên tự phối hợp nhiều sản phẩm, bởi các sản phẩm không rõ thành phần có thể gây tương tác hoặc chứa hoạt chất không được công bố, ảnh hưởng đến tim mạch, gan, thận.

Với sản phẩm hỗ trợ tăng cơ, whey protein hay creatine có thể hữu ích trong một số trường hợp nhưng không bắt buộc với tất cả mọi người. Đặc biệt, cần thận trọng với các sản phẩm quảng cáo “thay thế steroid”, “prohormone”, “SARM” hay “tăng testosterone tự nhiên”.

Quá trình giảm mỡ cần thâm hụt năng lượng vừa phải, tăng cơ cần đủ protein, tập kháng lực và phục hồi tốt. Ảnh: Mai Khôi

Từ góc độ dược học, dược sĩ Vũ Thị Vân, quản lý Nhà thuốc Dược Hà Nội (phường Văn Quán), khuyến cáo người dùng cần phân biệt rõ thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thực phẩm bổ sung, không chỉ dựa vào quảng cáo hay tư vấn của người bán.

Người mua cần kiểm tra tên sản phẩm, thành phần, đơn vị sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm, số lô, hạn sử dụng và thông tin công bố; không nên mua sản phẩm không có nhãn phụ, không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo quá mức. Những lời có cánh như “giảm cân cấp tốc”, “đốt mỡ nhanh”, “không cần ăn kiêng, tập luyện” cũng là dấu hiệu cần cảnh giác.

Theo bà Vân, đáng lo hơn cả là người dùng có thể dễ dàng mua sản phẩm chỉ sau vài phút lướt mạng, trong khi việc xác định nguyên nhân thừa cân, tình trạng chuyển hóa, nhu cầu giảm mỡ hay giữ cơ và nguy cơ tương tác thuốc lại cần được đánh giá cẩn trọng. Với người có bệnh lý nền, rối loạn chuyển hóa hoặc đang sử dụng thuốc, việc tư vấn bởi bác sĩ nội tiết, dinh dưỡng hoặc chuyên gia phù hợp càng cần thiết.

Chuyên gia Đinh Gia Bảo cho rằng chiến lược giảm mỡ, tăng cơ tốt không cần cực đoan mà phải đủ hiệu quả và tính thực tế để duy trì thành lối sống ổn định. Giảm mỡ cần thâm hụt năng lượng vừa phải, tăng cơ cần đủ protein, tập kháng lực và phục hồi tốt. Không có sản phẩm nào có thể thay thế toàn bộ những nền tảng ấy.