Giám sát không phải 'vạch lá tìm sâu' mà để khơi thông mọi nguồn lực đang bị kìm hãm

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, sáng 23/4, sau khi nghe trình bày Tờ trình tóm tắt dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027, Quốc hội khóa XVI đã tiến hành thảo luận tại Hội trường Diên Hồng về nội dung này.

Quang cảnh phiên làm việc của Quốc hội sáng 23/4.

Giám sát vấn đề trụ sở làm việc công gắn với chủ trương tổ chức đơn vị hành chính 2 cấp

Liên quan đến việc lựa chọn chuyên đề giám sát năm 2027, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau tán thành với lựa chọn giám sát tối cao chuyên đề 1 “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, chuyên đề này cần được mở rộng để đảm bảo tính toàn diện.

Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau phát biểu thảo luận.

Theo đó, để hoạt động giám sát đạt hiệu quả và tập trung vào những vấn đề bức xúc, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu bổ sung nội dung về việc thực hiện mô hình chính quyền hai cấp tại địa phương nhằm có cơ sở đánh giá tổng thể hơn.

Chỉ ra những điểm nghẽn làm giảm hiệu quả quản trị tại cơ sở trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu Trần Thị Hoa Ry nhấn mạnh, nếu không tháo gỡ đồng bộ thì mô hình chính quyền hai cấp khó đạt mục tiêu đề ra. Để nhận diện toàn diện và đề xuất giải pháp tổng thể cho việc tổ chức bộ máy chính quyền trong thời gian tới, đại biểu kiến nghị bổ sung vào chuyên đề giám sát tối cao của Quốc hội nội dung: "Việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính hai cấp".

Giám sát theo hướng kiến tạo phát triển và khơi thông nguồn lực

Nhấn mạnh những đổi mới trong hoạt động giám sát cần được quan tâm, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, cần chuyển đổi mạnh mẽ tư duy giám sát theo hướng kiến tạo phát triển và khơi thông nguồn lực.

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu thảo luận.

Theo đó, hoạt động giám sát của Quốc hội cần được định vị lại theo hướng: giám sát không phải để "vạch lá tìm sâu" mà để xây dựng hệ thống pháp luật tốt trong cuộc sống, khơi thông mọi nguồn lực đang bị kìm hãm. Đồng thời, phải kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch để quyền lực vận hành đúng mục đích vì lợi ích chung.

Đại biểu cũng cho rằng, cần tăng cường quyền lực giám sát tối cao để Quốc hội thực sự là nhịp cầu niềm tin, đưa hơi thở cuộc sống đến nghị trường. Mọi quyết sách phải lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, giải quyết các vấn đề cấp thiết về phát triển xanh, nhanh và bền vững. Vì vậy, cần đổi mới phương thức giám sát thông qua đối thoại chính sách và lắng nghe đa chiều.

Cùng với đó, tập trung giám sát năng lực thực thi và tư duy của đội ngũ cán bộ, công chức trong mô hình chính quyền hai cấp. Cụ thể, chương trình giám sát cần tập trung đánh giá xem cán bộ có dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung hay không. Đồng thời cần có cơ chế bảo vệ những người năng động, sáng tạo trong việc tháo gỡ điểm nghẽn để đạt mục tiêu tăng trưởng. Việc đánh giá phải dựa trên hiệu quả thực tế thông qua các chỉ số định lượng, sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).

“Giám sát tối cao của Quốc hội giai đoạn này mang tính lịch sử, vừa là "thanh bảo kiếm" kiểm soát quyền lực, vừa là "đòn bẩy" kiến tạo phát triển. Khi Quốc hội đổi mới tư duy và phương thức giám sát, lấy lợi ích nhân dân làm kim chỉ nam, Quốc hội sẽ thực sự đồng hành cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình mạnh mẽ”, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nhấn mạnh.

Cần giám sát dựa trên dữ liệu, giám sát theo thời gian thực

Hiện nay, vấn đề đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phục vụ giám sát là yêu cầu cấp thiết. Đại biểu Bế Trung Anh, đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho rằng, để đạt được mục tiêu "giám sát để kiến tạo phát triển", thì cần chuyển đổi sang mô hình giám sát dựa trên dữ liệu.

Đại biểu Bế Trung Anh, đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk phát biểu thảo luận.

Theo đại biểu, trong bối cảnh chúng ta đang chuyển sang mô hình "nhà nước thích ứng" với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh Chính phủ số, quản trị bằng dữ liệu và vận hành theo thời gian thực; Nếu Quốc hội không thay đổi phương thức giám sát sẽ rơi vào tình trạng "giám sát quá khứ", trong khi vấn đề nằm ở hiện tại. Do đó, đại biểu đề xuất 3 điều chỉnh trong Nghị quyết:

Thứ nhất, chuyển vai trò của chương trình giám sát trong năm theo kế hoạch cứng như hiện nay đang làm sang mềm hóa, chuyển sang thành khung định hướng. Trong nghị quyết cần khẳng định rõ chương trình năm là trọng tâm nhưng không giới hạn phạm vi giám sát. Điều này để khi các hoạt động thích ứng xảy ra những vấn đề ngoài ý muốn thì chúng ta vẫn có thể điều chỉnh.

Thứ hai, bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất. Cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định giám sát ngay khi phát sinh vấn đề lớn, không chờ điều chỉnh tại kỳ họp và gắn với yêu cầu giải trình.

Thứ ba, bổ sung nội dung giám sát dựa trên dữ liệu. Theo đại biểu, để làm được việc này thì trong nghị quyết cần giao rõ xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát. Hai là kết nối với hệ thống điều hành của Chính phủ. Ba là hình thành Dashboard giám sát của Quốc hội.

"Hiện nay chúng ta đẩy mạnh Quốc hội số rất mạnh, nếu chúng ta không sử dụng quyền năng của Quốc hội số thì rất phí và từng bước thực hiện giám sát theo thời gian thực. Tất nhiên, không thể làm được việc này ngay, nhưng ngay từ kỳ họp đầu chúng ta đưa việc này vào để giám sát theo thời gian thực dần dần trở thành như một thói quen định hình", đại biểu Bế Trung Anh kiến nghị.