Giảng viên phát hiện điều đáng lo khi sinh viên dùng AI làm bài

09/10/2026 11:45

report KẾT THÚC TỌA ĐÀM

BTC tặng hoa cho các diễn giả

09/10/2026 11:34

report Sinh viên nhận tiền chuyển nhầm, chuyên gia cảnh báo cách xử lý

Phan Tiểu Quỳnh - sinh viên Trường ĐH Giao thông Vận tải TPHCM

Phan Tiểu Quỳnh - sinh viên Trường ĐH Giao thông Vận tải TPHCM: Khi AI ngày càng giao tiếp giống con người và người dùng bị phụ thuộc về cảm xúc, điều đó ảnh hưởng thế nào đến việc giao tiếp ngoài đời và cảm xúc của chính mình? Nếu AI đưa ra những cảm xúc tiêu cực thì làm sao để ứng xử đúng đắn hơn?

Ths. Chế Dạ Thảo

Ths. Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục: Hãy xem AI như một trợ lý của mình, một người bạn trong vô vàn những người bạn thật khác. Bạn có thể tâm sự với AI, nhưng AI có xu hướng “nịnh” mình rất dữ dội, nên nghe thì mát lòng mát ruột, được vỗ về cảm xúc. Đó chính là rủi ro. Trước khi thiết lập mối quan hệ gắn bó với AI, mình cần có những mối quan hệ chất lượng ở bên ngoài. Bạn bè mới là lựa chọn ưu tiên đầu tiên, vì đó mới là những mối quan hệ thật. Khi nào bạn mình không lắng nghe được, hoặc đang bận, lúc đó mới tìm đến AI như cách cuối cùng. Hãy đặt những người bạn ảo ở vị trí lựa chọn sau cùng.

Nguyễn Quốc Trịnh - SV Trường ĐH Giao thông vận tải TPHCM

Nguyễn Quốc Trịnh - SV Trường ĐH Giao thông vận tải TPHCM: Thưa thầy, làm thế nào để đặt câu hỏi cho AI sao cho câu trả lời vừa sâu sắc, chính xác, vừa đúng với ý tưởng ban đầu của mình? Có cách nào xây dựng một prompt hiệu quả để AI hiểu đúng điều mình muốn hỏi không?

TS Trần Thế Vinh

TS Trần Thế Vinh: Thực tế, khi chúng ta đưa ra một vấn đề, đôi khi chính bản thân mình cũng chưa hiểu rõ bản chất của vấn đề đó. Vì vậy, không thể kỳ vọng chỉ cần nhập một prompt duy nhất là AI có thể giải quyết tất cả mọi thứ ngay lập tức. Không có một prompt vạn năng như vậy.

Khi người dùng đưa câu hỏi vào, AI sẽ xử lý nội dung, xác định những từ khóa liên quan và dựa trên những gì mô hình đã học để tạo ra câu trả lời. Về cơ bản, AI dự đoán những từ hoặc nội dung tiếp theo có khả năng phù hợp với ngữ cảnh. Vì vậy, không nên mặc định rằng AI thực sự suy nghĩ và hiểu vấn đề giống con người.

Muốn có câu trả lời tốt hơn, trước hết, chúng ta cần đưa những từ khóa liên quan trực tiếp đến vấn đề vào prompt. Nếu ban đầu chưa xác định được từ khóa chính xác, hãy bắt đầu bằng một chủ đề chung, sau đó tiếp tục đặt câu hỏi, thu hẹp phạm vi và đi sâu vào từng khía cạnh. Qua quá trình tương tác, chúng ta sẽ dần xác định được những từ khóa chuyên sâu hơn, từ đó giúp AI trả lời sát với nhu cầu.

Một điều quan trọng nữa là không nên dừng lại sau khi nhận được câu trả lời đầu tiên. Người dùng cần đọc kỹ, đặt câu hỏi phản biện và tiếp tục truy vấn bằng những câu như “Vì sao lại như vậy?”, “Tại sao lại có kết luận này?” hoặc “Có cách giải thích nào khác không?”. Chính quá trình hỏi, kiểm tra và phản biện liên tục sẽ giúp chúng ta hiểu vấn đề sâu hơn, đồng thời cải thiện chất lượng câu trả lời của AI.

Chuyên gia “mách nước” cho sinh viên khi gặp tình huống nghi lừa đảo trực tuyến

Sinh viên Hồng Như, ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH)

Sinh viên Hồng Như, ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM (UTH): Em vừa gặp một tình huống khá khó xử. Hôm qua, một người lạ chuyển vào tài khoản ngân hàng của em 600.000 đồng. Vài giờ sau, người này chuyển thêm 2.000 đồng, kèm nội dung xin lỗi vì chuyển nhầm và đề nghị em hoàn trả số tiền trước đó.

Em khá hoang mang vì không biết đây là giao dịch nhầm thật hay một thủ đoạn lừa đảo. Một số bạn khuyên em nên chuyển trả vì 600.000 đồng là số tiền không nhỏ, nhất là với sinh viên. Nhưng những người khác lại cảnh báo nếu chuyển tiền theo yêu cầu, em có thể gặp rủi ro mất tiền hoặc bị cuốn vào một vụ lừa đảo. Hiện em vẫn chưa sử dụng số tiền này vì lo ngại những hậu quả có thể xảy ra.

Qua tình huống này, em mong anh Hưng giải thích cách thức hoạt động của thủ đoạn lừa đảo chuyển tiền nhầm, nếu có, và hướng dẫn cách xử lý an toàn khi gặp trường hợp tương tự.

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Cảm ơn Hồng Như đã chia sẻ một tình huống rất thực tế. Đây là hình thức mà người dùng cần cảnh giác, bởi phía sau một giao dịch chuyển tiền tưởng như nhầm lẫn có thể là ý đồ lừa đảo.

Một trong những thủ đoạn cần lưu ý là kẻ gian chuyển tiền vào tài khoản của nạn nhân, sau đó giả vờ chuyển nhầm để yêu cầu hoàn trả. Trong một số trường hợp, đối tượng có thể lợi dụng giao dịch này để dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền vào một tài khoản khác, hoặc kết hợp với những thủ đoạn lừa đảo liên quan đến khoản vay trực tuyến. Tuy nhiên, chỉ dựa vào việc nhận được tiền chuyển đến thì chưa thể kết luận giao dịch đó chắc chắn là lừa đảo.

Với trường hợp của Hồng Như, điều quan trọng nhất là không tự ý chuyển trả tiền theo yêu cầu của người lạ, đặc biệt không chuyển vào một tài khoản khác với tài khoản đã chuyển tiền đến. Em nên giữ nguyên số tiền, chủ động liên hệ ngân hàng để thông báo giao dịch bất thường và đề nghị ngân hàng hướng dẫn quy trình xác minh, hoàn trả đúng quy định. Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc bị đe dọa, em cần trình báo cơ quan công an.

Việc xử lý thông qua ngân hàng và cơ quan chức năng giúp xác minh nguồn tiền, hạn chế nguy cơ bị lợi dụng và tạo căn cứ chứng minh em đã chủ động phối hợp giải quyết giao dịch. Khi gặp tình huống tương tự, các bạn sinh viên nên bình tĩnh, không sử dụng số tiền chưa rõ nguồn gốc và không làm theo hướng dẫn của người lạ khi chưa xác minh được sự việc.

09/10/2026 11:28

report Chuyên gia hiến kế 3 điều đại học cần thay đổi trong thời đại AI

Host Mỹ Vân: Trước khi giao lưu với sinh viên, xin mời các diễn giả hoàn thành ba ý trong tối đa một phút: Một điều đại học nhất định phải dạy; một điều nên giảm hoặc thay đổi; và một việc có thể làm ngay từ năm học tới.

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Từ góc nhìn của một người làm doanh nghiệp, tôi cho rằng kỹ năng quan trọng nhất mà đại học cần trang bị cho sinh viên là khả năng tự học. Khi bước vào doanh nghiệp, mỗi người đều có công việc và trách nhiệm riêng.

Nếu nhân viên mới luôn cần người có kinh nghiệm hướng dẫn từng bước, doanh nghiệp sẽ phải bỏ thêm nhiều thời gian và nguồn lực đào tạo. Sinh viên có khả năng tự học tốt sẽ thích nghi nhanh hơn, chủ động giải quyết vấn đề và phát triển năng lực nghề nghiệp.

"Điều cốt lõi là sinh viên biết tự chịu trách nhiệm: biết lựa chọn, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, và từ đó đưa ra những lựa chọn đúng đắn.” — ThS. Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục.

Về điều cần thay đổi, tôi nghĩ nhà trường nên giảm cách học quá phụ thuộc vào những kiến thức có sẵn, tăng cơ hội để sinh viên tự nghiên cứu, thực hành và giải quyết các vấn đề thực tế. Trong thời đại AI, điều quan trọng không phải là ghi nhớ thật nhiều thông tin, mà là biết tìm kiếm, kiểm chứng và vận dụng kiến thức.

Một việc có thể triển khai ngay từ năm học tới là tổ chức các buổi tọa đàm, hướng dẫn sinh viên sử dụng AI đúng cách và gắn công nghệ này với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Qua nghiên cứu của chúng tôi, Việt Nam có mức độ phổ cập AI khá cao, nhưng khả năng ứng dụng AI vào hoạt động doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Nhiều người đã sử dụng công cụ nhưng chưa khai thác được hết giá trị mà công nghệ mang lại. Trong khi đó, doanh nghiệp đang tăng đầu tư cho AI và cần nhân sự biết ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất.

Nếu sinh viên biết sử dụng AI một cách bài bản, tạo ra kết quả thực tế và giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, đó sẽ là lợi thế cạnh tranh đáng kể khi bước vào thị trường lao động.

Ths. Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục: Điều cốt lõi là sinh viên biết tự chịu trách nhiệm: biết lựa chọn, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, và từ đó đưa ra những lựa chọn đúng đắn.

Vì vậy, nhà trường nên bỏ bớt những việc đánh giá và những yêu cầu về hiệu suất mang tính lặp đi lặp lại, vốn đã có thể giao cho AI thay thế. Thay vào đó, các học phần và các ngành đào tạo cần có yêu cầu hình thành và phát triển năng lực AI cho sinh viên.

09/10/2026 11:24

report Đại học không chỉ dạy làm nghề, mà còn dạy làm nghề có đạo đức

HOST Mỹ Vân: Tên chương trình hôm nay đặt câu hỏi “ai dạy làm người?”. Vậy “dạy làm người” trong môi trường đại học nên được hiểu cụ thể là gì để không trở thành một khẩu hiệu? Có thể đo lường hoặc nhìn thấy điều đó qua hành vi nào của sinh viên?

Ths. Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục: Đây là câu hỏi khó. Ở bậc đại học, cao đẳng, không hẳn là dạy làm người theo nghĩa thông thường, mà nên dạy cách làm nghề.

Ths. Chế Dạ Thảo

Hiện nay các hình thức lừa đảo đều có một chuyên gia đứng sau, với kịch bản thay đổi linh hoạt đến chóng mặt khi chúng ta chưa kịp thích nghi, và cả một ê-kíp rất bài bản phía sau.

Vì vậy, dạy làm công dân không còn chỉ là dạy cách làm người, mà là dạy làm nghề có đạo đức: biết tôn trọng nghề nghiệp, tôn trọng người cùng làm, và chịu trách nhiệm với chính sản phẩm của mình. Không nên đưa ra ngoài một sản phẩm còn lỗi, vì đó là dấu vết của chính các bạn.

Theo tôi, không cần ép bản thân tăng hiệu suất hay khối lượng kiến thức, vì đó là sân chơi của AI. Điều cần làm là đồng hành cùng sinh viên trong việc làm người: lựa chọn điều gì, làm gì, và việc mình làm tác động đến người khác, đến cộng đồng ra sao.

Sự đồng hành ấy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất. AI có thể dạy rất nhiều thứ, như cách để thành công hay làm việc năng suất. Nhưng cách đối diện với thất bại, cách chịu trách nhiệm với chính mình thì người thầy phải là người dạy.

Sinh viên quan sát cách thầy cô ứng xử trong những tình huống đời thường, làm theo và chịu ảnh hưởng từ đó. Cách các bạn mang lại điều gì cho đời sống, cho cuộc đời này, chính là cách dạy làm người.

09/10/2026 11:22

report Muốn AI trả lời sâu, đừng chỉ hỏi một lần.

Host Mỹ Vân: Thưa TS Trần Thế Vinh, làm thế nào để người dùng tương tác và huấn luyện AI trở thành một “bộ não thứ hai”, hỗ trợ hiệu quả hơn cho công việc và cuộc sống?

TS Trần Thế Vinh: Chúng ta cần xem AI như một bộ não bổ trợ, có thể hỗ trợ con người và doanh nghiệp giải quyết công việc. Để AI hiểu đúng nhu cầu và đưa ra câu trả lời phù hợp, người dùng cần biết cách đặt câu hỏi, đặc biệt là những câu hỏi đi sâu vào bản chất như “Vì sao lại như vậy?” và “Làm thế nào để thực hiện?”.

AI có khả năng điều chỉnh cách giải thích tùy theo đối tượng tiếp nhận thông tin. Chẳng hạn, khi giải thích về máy tính cho một người am hiểu công nghệ, AI có thể đi sâu vào các linh kiện, ổ cứng và cấu tạo bên trong. Nhưng với người không rành công nghệ, AI sẽ tập trung giải thích những bộ phận trực quan như màn hình, chuột và cách sử dụng.

Thông thường, câu trả lời đầu tiên của AI có thể ngắn gọn và mang tính khái quát. Khi người dùng tiếp tục hỏi “vì sao”, “làm thế nào” hoặc yêu cầu phân tích sâu hơn, AI sẽ có thêm ngữ cảnh để mở rộng câu trả lời theo nhu cầu. Mỗi lượt phản hồi đều sử dụng tài nguyên tính toán, vì vậy cách người dùng tương tác và đưa ra yêu cầu cũng ảnh hưởng đến mức độ chi tiết của kết quả.

09/10/2026 11:17

report Biết dùng AI chưa đủ để có lợi thế khi xin việc

Host Mỹ Vân: Nhiều sinh viên cho rằng chỉ cần biết dùng công cụ AI là đã có lợi thế nghề nghiệp. Theo anh, doanh nghiệp thực sự cần người “biết dùng AI” hay người “làm được việc với AI”? Một sinh viên cần thêm những năng lực nào để không bị thay thế?

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, đồng sáng lập doanh nghiệp công nghệ: Từ góc nhìn của một người trực tiếp vận hành doanh nghiệp, tôi cho rằng biết sử dụng AI là một lợi thế, nhưng đó mới chỉ là một nửa yêu cầu. Hiện nay, khi tuyển dụng nhân sự mới, doanh nghiệp ngày càng kỳ vọng ứng viên biết sử dụng AI để hỗ trợ công việc.

Diễn giả Nguyễn Hưng

Tuy nhiên, chúng tôi trả lương để nhận được kết quả cuối cùng, chứ không phải chỉ để nhân viên sử dụng công cụ.Điều doanh nghiệp cần là những người có thể biến khả năng của AI thành hiệu quả công việc, tiết kiệm chi phí và tạo ra giá trị kinh tế. Một ứng viên có thể kể tên nhiều công cụ AI, biết viết câu lệnh hay tạo nội dung bằng AI, nhưng nếu không có kiến thức nền tảng, thiếu tư duy phân tích, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thì vẫn khó đáp ứng yêu cầu công việc.

Ngay cả doanh nghiệp công nghệ của chúng tôi cũng phải đầu tư thời gian và chi phí để đào tạo nhân viên sử dụng AI. Mục tiêu không phải để mọi người biết thêm một công cụ, mà là giúp họ nâng cao năng lực và năng suất.

Chẳng hạn, nếu trước đây một công việc mất 4 giờ để hoàn thành, nay nhân viên biết ứng dụng AI và rút xuống còn 2 giờ mà vẫn bảo đảm chất lượng, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được đáng kể thời gian và nguồn lực.Tại doanh nghiệp công nghệ, qua khảo sát nội bộ, gần như toàn bộ nhân viên đều đã sử dụng AI trong công việc.

Một xu hướng đang được nhắc đến là mô hình one-person company, tức doanh nghiệp do một người vận hành với sự hỗ trợ của AI và các công cụ tự động hóa. Theo cách tiếp cận này, AI có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ, còn con người phải xác định mục tiêu, đưa ra chỉ dẫn, đánh giá kết quả và chịu trách nhiệm về công việc.

Vì vậy, tôi cho rằng sinh viên cần phát triển đồng thời hai nhóm năng lực: thành thạo công cụ AI và có đủ kiến thức, tư duy để kiểm soát công cụ đó. Biết dùng AI giúp các bạn bắt đầu thuận lợi hơn, nhưng khả năng tạo ra kết quả thực tế mới là yếu tố quyết định lợi thế cạnh tranh và cơ hội phát triển nghề nghiệp.

09/10/2026 11:12

qoute Cho sinh viên dùng AI, giảng viên kiểm tra cả prompt lẫn thuật toán

Host Mỹ Vân: Trước xu hướng sinh viên sử dụng AI ngày càng phổ biến, theo thầy, giảng viên cần có trách nhiệm như thế nào trong việc thiết kế bài tập và đánh giá năng lực người học?

TS Trần Thế Vinh: Tôi ủng hộ sinh viên sử dụng AI trong học tập. AI là xu hướng không thể bỏ qua, bởi công cụ này giúp công việc được thực hiện nhanh hơn và tốt hơn. Vấn đề không phải là cấm sinh viên sử dụng AI, mà là làm sao để các em thực sự hiểu và làm chủ sản phẩm do AI hỗ trợ tạo ra.

Trước đây, khi các công cụ như Photoshop còn hạn chế, người thiết kế phải căn chỉnh thủ công từng pixel. Khi công cụ phát triển, con người cũng phải nâng cao trình độ và chuyển sang những cấp độ xử lý phức tạp hơn. Với AI cũng vậy, chất lượng sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào công cụ mà còn nằm ở ý tưởng đầu vào và cách người dùng thiết kế yêu cầu, điều kiện xử lý.

Chẳng hạn, với môn lập trình, tôi không cấm sinh viên dùng AI để viết code. Thay vào đó, tôi yêu cầu các em cung cấp những câu lệnh (prompt) đã sử dụng để tạo từng đoạn code, đồng thời phải hiểu luồng thuật toán của chương trình. Giảng viên có thể dùng AI ở chế độ ẩn danh, đưa đoạn code hoặc prompt vào để đối chiếu kết quả. Nếu sinh viên hiểu rõ vấn đề, các em có thể giải thích được cách chương trình vận hành; nếu chỉ làm một cách chung chung, kết quả sẽ khác biệt.

Ngay trong lớp học, tôi cũng cho phép sinh viên mở máy tính để sử dụng AI tra cứu thêm thông tin từ những từ khóa mà giảng viên đưa ra. Tuy nhiên, tôi vẫn yêu cầu các em dùng bút ghi chép những nội dung trọng tâm vào vở, thay vì chỉ chụp ảnh màn hình. Việc ghi chép giúp người học chủ động tiếp nhận và xử lý thông tin.

Theo tôi, xã hội hiện đang trong giai đoạn chuyển giao nên việc chấp nhận AI hoàn toàn có thể chưa diễn ra ngay lập tức. Nhưng trong tương lai, AI sẽ trở thành một phần tất yếu, giống như quá trình con người chuyển từ đi bộ sang đi xe đạp rồi xe máy. Khi một công cụ mang lại nhiều lợi ích, con người sẽ thích nghi và tìm cách sử dụng nó hiệu quả hơn. Mỗi người rồi sẽ có một trợ lý ảo đồng hành trong công việc.

Về phương pháp giảng dạy, nhà trường có khung chuẩn chung để đánh giá bài giảng, còn cách vận dụng linh hoạt trên lớp phụ thuộc vào từng giảng viên.

09/10/2026 11:07

report Sinh viên lệ thuộc AI: Không thể chỉ trách người học

Host Mỹ Vân: Vì sao sinh viên dễ chọn cách để AI làm thay: do lười, do áp lực thành tích, do thiếu thời gian hay do cách giao bài không còn phù hợp? Nếu chỉ phê phán người học, chúng ta có bỏ sót trách nhiệm của nhà trường và người dạy hay không?

Ths. Chế Dạ Thảo: Quy kết như vậy là thiếu công bằng. Đây là tổng hòa của nhiều nguyên nhân: yêu cầu môn học phức tạp, khối lượng nhiều, sinh viên chưa được trang bị kỹ năng tự học và kỹ năng dùng AI, cộng với áp lực từ bạn bè đồng trang lứa và điểm số. Bên cạnh đó là sự thiếu minh bạch, công khai trong việc sử dụng AI.

Sinh viên dùng AI nhiều như hiện nay mà chưa có trách nhiệm với việc sử dụng đó, thì cũng phải nhìn nhận trách nhiệm của người giảng dạy. Đã đến lúc giảng viên đại học phải nghiêm túc cập nhật bản thân. Trong thời đại AI phát triển như hơi thở, nếu mình không giỏi, không nâng cấp, thì khó đồng hành cùng sinh viên.

Ths. Chế Dạ Thảo: Chúng ta có quyền thụ hưởng tinh hoa của khoa học công nghệ, nhưng phải kết hợp hài hòa với đạo đức khi sử dụng AI

Tôi tin rằng cần có nhiều chương trình dành cho thầy cô, nhất là giảng viên đại học, để xây dựng giáo án, đề thi và cách đánh giá đúng năng lực, nghiêm túc, qua đó sinh viên không thể có tư duy làm đại, làm cho có. Giảng viên cũng cần có thời gian để theo kịp tốc độ sử dụng AI của người học.

Tôi từng xem một đoạn video trên mạng xã hội khiến tôi trăn trở: một thầy giáo phẫn nộ khi nhận xét phần thuyết trình và đồ họa của sinh viên được làm hoàn toàn bằng AI. Tôi muốn biết thêm là thầy có dùng AI hay không, và thầy đã đưa ra yêu cầu thế nào về mức độ sử dụng AI cho sinh viên?

Chúng ta có quyền thụ hưởng tinh hoa của khoa học công nghệ, nhưng phải kết hợp hài hòa với đạo đức khi sử dụng AI, xem nó là công cụ của mình. Trong học tập, cần có lộ trình, quy trình và tính phản biện cá nhân. Năng lực cốt lõi của người học đại học là năng lực tự học.

Host Mỹ Vân: Sinh viên dùng AI làm bài có phải là gian lận không?

Ths. Chế Dạ Thảo: Tùy trường hợp. Trước hết phải xem thầy cô có cho phép dùng AI hay không. Nếu không cho phép mà vẫn dùng thì đó là gian lận. Nếu được phép, thì xem sinh viên có minh bạch hay không: dùng mà không công khai là vi phạm, còn dùng và công khai rõ ràng thì hoàn toàn hợp lệ.

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Theo tôi, sử dụng AI không đồng nghĩa với vi phạm. Điều quan trọng là sinh viên phải tuân thủ quy định của giảng viên và nhà trường. Nếu đề bài đã quy định không được sử dụng AI thì các bạn phải chấp hành. Với những trường hợp được phép sử dụng, sinh viên cần minh bạch về việc dùng AI ở đâu, để làm gì và có đúng quy định hay không.

Quan trọng hơn, các bạn cần phân biệt giữa việc dùng AI như một công cụ hỗ trợ học tập với việc để AI học thay mình. AI có thể giúp tìm kiếm thông tin, gợi ý cách giải quyết vấn đề và nâng cao hiệu quả công việc, nhưng sinh viên vẫn phải tự tư duy, hiểu nội dung và chịu trách nhiệm về bài làm của mình.

09/10/2026 10:37

report Sinh viên dùng AI đến đâu để không phạm liêm chính học thuật?

HOST Mỹ Vân: Một sinh viên dùng AI tạo bài báo cáo đúng yêu cầu, trình bày đẹp, lập luận thuyết phục nhưng không giải thích được dữ liệu và kết luận khi giảng viên hỏi sâu. Trường hợp này có đạt chuẩn đầu ra không?

TS Trần Thế Vinh, phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM: Trước hết, cần xem xét kết quả bài làm, bởi đó là cơ sở để đánh giá sản phẩm sinh viên thực hiện. Tuy nhiên, sản phẩm nhìn bên ngoài tốt chưa chắc bản chất bên trong đã đúng.

Điều quan trọng là sinh viên phải giải thích được kết quả và hiểu mình đang làm gì. Các em có thể dùng AI làm trợ lý, thậm chí dùng AI để phản biện giảng viên nếu có cơ sở cho rằng thầy cô chưa chính xác. Nhưng nếu chỉ đưa ra sản phẩm mà không hiểu nội dung thì chưa thể khẳng định đã đạt chuẩn đầu ra.

TS Trần Thế Vinh

HOST Mỹ Vân: Vậy nhà trường nên đánh giá sinh viên như thế nào để xác định các em thực sự hiểu bài, thay vì chỉ dựa vào sản phẩm do AI tạo ra?

TS Trần Thế Vinh: Theo tôi, nên kết hợp đánh giá bài làm với vấn đáp ngắn. Chỉ cần một đến hai câu hỏi phù hợp, giảng viên có thể nhận biết sinh viên có hiểu bản chất và quy trình thực hiện hay không. Nếu sinh viên sử dụng AI nhưng vẫn giải thích được vấn đề thì hoàn toàn có thể được đánh giá cao. Ngược lại, nếu không trả lời được, điều đó cho thấy các em đang phụ thuộc vào AI.

Trong thời đại công nghệ, sinh viên sẽ phân hóa rõ về kỹ năng và trình độ sử dụng AI. Người xem AI là trợ lý để học hỏi, kiểm chứng kiến thức sẽ tiến bộ nhanh; người coi mọi kết quả AI đưa ra là chân lý mà không suy nghĩ sẽ dễ tụt hậu. Bộ não cũng cần được rèn luyện thông qua suy nghĩ và học tập. Vì vậy, đánh giá sinh viên cần chú trọng cả kết quả lẫn quá trình, bảo đảm các em thực sự hiểu những gì mình làm.

HOST Mỹ Vân: Có ý kiến cho rằng cấm sinh viên sử dụng AI là đi ngược xu thế, nhưng nếu cho phép sử dụng mà không có nguyên tắc rõ ràng thì rất dễ dẫn đến gian lận học thuật. Theo anh, ranh giới hợp lý nên nằm ở đâu? Anh có thể phân định cụ thể ba mức: được phép sử dụng, được phép nhưng phải công khai và không được phép sử dụng? Sinh viên cần công khai những gì khi dùng AI trong bài tập hoặc đồ án?

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Tôi ủng hộ việc cho phép sinh viên sử dụng AI trong học tập. AI đang tạo ra những thay đổi lớn trên toàn thế giới. Thay vì tìm cách ngăn cản làn sóng này, chúng ta nên học cách tận dụng nó để nâng cao năng lực. AI có thể khuếch đại khả năng của con người, từ sinh viên đến người lao động trong doanh nghiệp.

Diễn giả Nguyễn Hưng

Tuy nhiên, việc sử dụng AI phải có ranh giới rõ ràng. Theo tôi, không có một công thức chung để quy định môn học nào được dùng AI, môn nào không được dùng. Điều quan trọng là phải xác định bài tập đó cần đánh giá năng lực gì của sinh viên.

Ví dụ, nếu sinh viên đang học lập trình cơ bản và cần rèn luyện kỹ năng viết những dòng mã đầu tiên, việc để AI viết toàn bộ mã nguồn sẽ đi ngược mục tiêu môn học. Nhưng với một đồ án cuối kỳ tập trung vào thiết kế hệ thống, sinh viên có thể sử dụng AI để tạo những đoạn mã lặp lại, tiết kiệm thời gian và tập trung vào phần thiết kế, tư duy kiến trúc mà giảng viên muốn đánh giá.

Vì vậy, tôi cho rằng cần phân định ba mức sử dụng AI.

Thứ nhất, được phép sử dụng đối với những công việc AI có thể hỗ trợ mà không làm mất đi mục tiêu đánh giá của bài tập, chẳng hạn như định dạng văn bản, kiểm tra lỗi trình bày hoặc tự động hóa những thao tác lặp lại, tùy theo quy định của môn học.

Thứ hai, được phép sử dụng nhưng phải công khai khi AI tham gia vào những phần quan trọng của bài làm, như tổng hợp tài liệu, đề xuất ý tưởng, phân tích dữ liệu, viết mã hoặc xây dựng nội dung. Sinh viên cần nêu rõ công cụ đã sử dụng, mục đích sử dụng và phần việc AI hỗ trợ. Các bạn cũng nên trình bày cách mình kiểm tra, phản biện và chỉnh sửa kết quả do AI tạo ra. Với những bài tập hoặc đồ án cần minh bạch cao, sinh viên có thể lưu lại lịch sử trao đổi với AI để giảng viên đối chiếu khi cần.

Thứ ba, không được phép sử dụng khi giảng viên đã quy định rõ bài tập hoặc phần thi phải được thực hiện bằng năng lực cá nhân, không có sự hỗ trợ của AI. Nếu sinh viên vẫn cố tình sử dụng AI trái với yêu cầu, hành vi đó cần được xem xét theo quy định về liêm chính học thuật.

Theo tôi, nhà trường và giảng viên cần xác định rõ ngay từ đầu phần nào được sử dụng AI, phần nào phải tự thực hiện và mức độ công khai cần thiết. Sinh viên cũng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng, kể cả khi có AI hỗ trợ. AI có thể giúp các bạn hoàn thành công việc, nhưng không thể thay các bạn chịu trách nhiệm về tính chính xác, chất lượng và sự trung thực của bài làm.

09/10/2026 10:27

report Chuyên gia tâm lý: Đừng để AI làm thay cả việc suy nghĩ

HOST Mỹ Vân: Một công cụ cho đáp án rất nhanh cũng có thể tạo cho người học cảm giác mình hiểu biết và làm được nhiều hơn năng lực thật. Về mặt tâm lý, dấu hiệu nào cho thấy sinh viên đang dùng AI để phát triển bản thân, và dấu hiệu nào cho thấy các em bắt đầu lệ thuộc?

Ths. Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục: Trong dòng chảy sôi động hiện nay, khi chúng ta sống chung và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng nhiều, dấu hiệu đầu tiên nằm ở tư duy khi dùng công cụ này. Bạn nhìn sản phẩm như một thứ đáp ứng yêu cầu học tập, công việc, hay nhìn nó như cơ hội để phát triển bản thân?

Ths. NCS Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục

Bạn tự hỏi “mình có một sản phẩm tốt” hay “mình có khả năng làm ra một sản phẩm tốt”? Một sản phẩm ấn tượng chưa chắc có nghĩa là mình đã lớn lên, giỏi hơn, trưởng thành hơn. Mình cần biết chính xác mình dùng AI để làm gì và dùng như thế nào. Mình có đặt câu hỏi phản biện lại không?

Mình có diễn đạt bằng ngôn ngữ của chính mình không? Nếu không có AI hỗ trợ, mình có làm được không? Nếu mình ngại, mình sợ, mình mất tự tin khi thiếu nó, đó là dấu hiệu của sự lệ thuộc.

Các bạn có sợ AI thay thế mình trên thị trường lao động không? Nỗi sợ ấy từng có, khi AI chưa phát triển rộng rãi. Còn bây giờ, khi ai cũng tìm đến ChatGPT, đến các trợ lý ảo, nếu sự phụ thuộc xảy ra, chúng ta sẽ đánh mất sự độc lập của bản thân ở mọi khía cạnh: từ cảm xúc, khả năng tự quản lý đến mức độ tập trung.

Khi dùng AI, chúng ta cần giữ được sự tĩnh tại để xử lý những gì đang diễn ra.Nhiều người hỏi cùng một câu nhưng nhận được đáp án khác nhau, vì AI hoạt động theo xác suất, câu trả lời mang tính ngẫu nhiên và đôi khi đúng một cách tình cờ.

Chính điều đó càng khiến người dùng phụ thuộc hơn. Chỉ vài giây, vài câu hỏi là đã có “người” xử lý thay, mình không cần học, không cần trải nghiệm, và như vậy thì không thể tự trưởng thành.

HOST Mỹ Vân: Vậy còn khả năng tập trung và giải quyết vấn đề của người trẻ thì sao, thưa chuyên gia?

Ths. Chế Dạ Thảo: Điều này khá khó. Sự tiện lợi, mọi thứ có sẵn, thậm chí cả sự “đồng cảm” từ AI khiến người trẻ dễ có xu hướng phụ thuộc và mất tập trung. Thời của các thầy cô, muốn xem một bài hát yêu thích phải đúng ngày, đúng giờ, phải chờ đợi, lỡ thì thất vọng. Còn bây giờ thứ gì cũng có sẵn, nên rất khó tập trung.

Đây là cuộc chơi của những người có tính kỷ luật cao, trước hết là kỷ luật với chính mình. Hãy dừng 3 giây để tự hỏi: mình làm việc này để làm gì, nhằm mục đích gì.Trước khi dùng công cụ, nên đặt ra giả thiết cho mình.

Nên chừa những khoảng nghỉ, tránh tiếp xúc với thiết bị công nghệ và tập trung vào một việc khác để dần thoát khỏi thói quen cũ. Có thể lập nhóm bạn nhắc nhau, hoặc dùng chính laptop, điện thoại để cài lời nhắc “bỏ điện thoại xuống”, giữ khoảng cách và chậm lại với chính mình. Bạn cũng có thể tự đặt ra những thử thách, chẳng hạn một ngày 24 giờ không dùng AI.

09/10/2026 10:23

report Sinh viên cần thay đổi cách học và làm việc như thế nào?

HOST Mỹ Vân: Khi AI có thể viết mã, phân tích dữ liệu và hỗ trợ thiết kế, sinh viên cần thay đổi cách học và làm việc như thế nào?

TS Trần Thế Vinh, phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM: AI đang tạo ra làn sóng công nghệ mới, tương tự thời kỳ bùng nổ Internet. AI không thay đổi bản chất vấn đề mà khuếch đại năng lực con người trên ba phương diện: tăng tốc độ làm việc, mở rộng phạm vi kiến thức và hỗ trợ đào sâu chuyên môn.

Tuy nhiên, AI cũng có thể đưa ra thông tin sai lệch, hay còn gọi là “ảo giác”. Các mô hình như ChatGPT hay Copilot dựa trên cơ chế xác suất để dự đoán nội dung tiếp theo, nên cách đặt câu lệnh khác nhau có thể tạo ra kết quả khác nhau. AI phù hợp với những công việc lặp lại, có khuôn mẫu rõ ràng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn khả năng đánh giá của con người.

HOST Mỹ Vân: Vậy vai trò của con người thay đổi ra sao khi AI có thể viết mã và xử lý nhiều công việc trước đây phải tự làm?

TS Trần Thế Vinh: Trước đây, người làm công nghệ phải tự xác định yêu cầu, xây dựng thuật toán, viết mã và sửa lỗi. Hiện nay, họ có thể mô tả yêu cầu, đưa thuật toán hoặc mã giả vào câu lệnh để AI tạo mã, sau đó kiểm tra và đánh giá kết quả.

TS Trần Thế Vinh, phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM chia sẻ tại tọa đàm

Điều quan trọng là không được tin tưởng tuyệt đối vào AI. Người dùng phải hiểu đầu vào, đầu ra và có kiến thức nền tảng để kiểm chứng. Nếu yêu cầu chưa rõ, AI có thể tự đưa ra giả định khiến kết quả đi lệch mục tiêu. Cuối cùng, con người vẫn phải chịu trách nhiệm về sản phẩm mình sử dụng.

HOST Mỹ Vân: Trước sự phát triển của AI, sinh viên cần trang bị những gì để không bị tụt hậu?

TS Trần Thế Vinh: Sinh viên vẫn phải nắm vững kiến thức nền tảng, hiểu nguyên lý và bản chất vấn đề, không nhất thiết phải làm lại mọi thứ từ đầu nhưng phải hiểu cách vận dụng vào thực tế. Ba năng lực quan trọng là tư duy logic, tư duy giải quyết vấn đề và tư duy hệ thống.

Các trường đại học cũng cần cập nhật chương trình đào tạo theo hướng liên ngành, tạo điều kiện để giảng viên và sinh viên tiếp cận công nghệ mới. AI có thể giúp nâng cao hiệu suất, nhưng năng lực tư duy và trách nhiệm của con người vẫn là yếu tố quyết định.

- HOST Mỹ Vân: Mời anh Hưng phản biện tối đa 90 giây: “Từ góc nhìn thực tế công nghệ, anh có đồng tình rằng kiến thức nền tảng vẫn quan trọng hơn việc chạy theo từng công cụ mới?”.

- Diễn giả Nguyễn Hưng - chuyên gia an ninh mạng: Tôi đồng tình với quan điểm này một nửa. Kiến thức nền tảng chắc chắn rất quan trọng, bởi đó là cơ sở để các bạn hướng dẫn AI xử lý công việc, đánh giá kết quả và kiểm chứng thông tin. AI có thể đảm nhận một phần công việc, nhưng tư duy và khả năng ra quyết định phải thuộc về chính các bạn.

Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên xem nhẹ vai trò của công cụ. AI đang phát triển rất nhanh và có thể giúp giải quyết nhiều vấn đề hiệu quả hơn. Khi có kiến thức nền tảng tốt và biết sử dụng công cụ phù hợp, các bạn sẽ tạo ra kết quả tốt hơn nhiều so với việc chỉ có kiến thức hoặc chỉ biết sử dụng AI.

Bên cạnh đó, các bạn cần cập nhật những công cụ mới, đặc biệt là các công cụ chuyên dụng cho từng lĩnh vực. Những công cụ này thường được tối ưu hóa để giải quyết một nhóm vấn đề cụ thể và tích hợp kiến thức chuyên môn sâu. Vì vậy, trong một số trường hợp, chúng có thể hiệu quả hơn các công cụ đa năng.

Theo tôi, điều quan trọng không phải là lựa chọn giữa kiến thức nền tảng và công cụ mới, mà là kết hợp cả hai. Kiến thức giúp các bạn hiểu vấn đề và kiểm soát kết quả, còn công cụ giúp các bạn giải quyết vấn đề nhanh hơn, hiệu quả hơn.

09/10/2026 10:10

report Những rủi ro mà sinh viên cần lưu ý

- HOST Mỹ Vân: Thưa anh Hưng, nếu nhìn lại chỉ trong vài năm gần đây, đâu là thay đổi lớn nhất AI đã tạo ra đối với cách sinh viên học tập và cách người trẻ bắt đầu một công việc?

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Theo tôi, AI đang tạo ra hai tác động trái chiều đối với người trẻ. Trong học tập, công nghệ này có thể khiến sinh viên bỏ qua quá trình tư duy. Nhưng khi bước vào công việc, AI lại giúp người mới rút ngắn thời gian làm quen và nâng cao năng suất.

Trước đây, khi gặp một bài toán, sinh viên phải hiểu đề bài, tìm hiểu lý thuyết, phân tích vấn đề, thử các cách giải quyết rồi mới tìm tài liệu để tháo gỡ khó khăn. Quá trình đó tuy mất thời gian nhưng giúp người học tích lũy kiến thức và rèn luyện tư duy độc lập.Bây giờ, nhiều bạn có xu hướng đưa thẳng đề bài cho AI để lấy đáp án. Một nghiên cứu được tôi đề cập tại hội thảo cho thấy 47% sinh viên trong nhóm khảo sát sử dụng AI chủ yếu để tìm câu trả lời. Khi chỉ lấy kết quả mà bỏ qua quá trình phân tích, người học có thể hoàn thành bài tập nhanh hơn nhưng chưa chắc đã thực sự hiểu vấn đề.

Ở chiều ngược lại, AI mang đến lợi thế cho những người mới đi làm. Trước đây, khi chưa hiểu một thuật ngữ, chưa biết phân tích dữ liệu hay lập báo cáo, nhân viên mới thường phải nhờ người có kinh nghiệm hướng dẫn. Quá trình này đòi hỏi thời gian và nguồn lực của cả hai bên. Với AI, người mới có thể chủ động tìm hiểu kiến thức, hỏi cách xử lý công việc và tiếp cận các phương pháp giải quyết vấn đề nhanh hơn.

- HOST Mỹ Vân: Theo anh, những nhiệm vụ nào AI đang thực hiện tốt đến mức sinh viên cần thay đổi cách học để thích nghi?

- Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng: Theo tôi, có ba nhóm công việc mà AI đang làm khá tốt và tác động trực tiếp đến cách sinh viên học tập.Thứ nhất là tổng hợp thông tin và nghiên cứu tài liệu. Trước đây, để tìm hiểu một lý thuyết, khái niệm hay công nghệ mới, các bạn phải đọc nhiều tài liệu, đối chiếu thông tin rồi tự tổng hợp. AI có thể hỗ trợ tìm ý chính, tóm tắt nội dung và hệ thống hóa kiến thức, giúp rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu. Tuy nhiên, các bạn vẫn cần kiểm tra nguồn và độ chính xác của thông tin.

Thứ hai là xử lý và trình bày dữ liệu. AI có thể tóm tắt dữ liệu, sắp xếp nội dung, hỗ trợ xây dựng biểu đồ, thiết kế slide thuyết trình hoặc hệ thống hóa ghi chép bài giảng. Những công việc trước đây đòi hỏi nhiều thời gian thực hiện thủ công nay có thể hoàn thành nhanh hơn nhờ công cụ AI.

Thứ ba là tạo sinh nội dung, từ viết mã lập trình đến sản xuất hình ảnh và video. Trong lĩnh vực công nghệ, AI có thể hỗ trợ viết mã, giải thích lỗi và đề xuất cách xử lý. Với ngành truyền thông, công cụ này giúp tạo hình ảnh, video và nhiều dạng nội dung khác.Đây là những nhóm nhiệm vụ AI đang hỗ trợ rất hiệu quả. Vì vậy, sinh viên cần thay đổi cách học, thay vì dành phần lớn thời gian cho những thao tác có thể tự động hóa, hãy tập trung xây dựng kiến thức nền tảng, khả năng phân tích, kiểm chứng thông tin và đánh giá kết quả do AI tạo ra.

- HOST Mỹ Vân: Cảm ơn anh Hưng. Những chia sẻ vừa rồi cho thấy AI có thể hỗ trợ rất nhiều trong học tập và công việc, nhưng người dùng vẫn cần biết cách kiểm chứng kết quả. Bản thân tôi cũng nhận ra điều này khi bắt đầu học thạc sĩ và tiếp cận các nghiên cứu khoa học. Trong quá trình tìm tài liệu, thu thập dữ liệu và kiểm chứng thông tin, tôi nhận thấy AI có thể đưa ra nhiều nguồn tham khảo nhưng không phải nguồn nào cũng chính xác. Nếu không kiểm tra kỹ, chúng ta có thể sử dụng nhầm tài liệu hoặc dẫn sai nguồn trong bài nghiên cứu. Đây là rủi ro mà sinh viên cần đặc biệt lưu ý khi ứng dụng AI vào học tập.

09/10/2026 09:49

report Chuyên gia cảnh báo sinh viên dùng AI tìm đáp án, bỏ qua tư duy

Tại buổi tọa đàm, ông Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, đồng sáng lập, Phó Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo, cho biết AI đang được sử dụng ngày càng phổ biến trong học tập. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm không chỉ là bao nhiêu sinh viên sử dụng công nghệ này, mà còn là cách họ khai thác AI và mức độ chủ động trong quá trình học.

Theo số liệu được diễn giả dẫn, 89% sinh viên Việt Nam sử dụng AI trong học tập, trong khi tỷ lệ này trên thế giới vào khoảng 90%. Tuy nhiên, chỉ khoảng một phần tư sinh viên được khảo sát cho biết đã được hướng dẫn sử dụng AI đúng cách. Điều này đặt ra yêu cầu trang bị cho người học kỹ năng khai thác công nghệ, thay vì chỉ khuyến khích sử dụng công cụ.

Ông Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng

Dùng AI lấy đáp án có thể ảnh hưởng đến khả năng tự học

Theo báo cáo của Anthropic về cách sinh viên sử dụng Claude trong học tập, gần 47% các cuộc hội thoại học thuật được khảo sát thuộc nhóm tìm kiếm câu trả lời hoặc nội dung trực tiếp, với mức độ tương tác hạn chế. Điều này cho thấy một bộ phận người học có xu hướng tìm lời giải nhanh thay vì chủ động trao đổi, phân tích và phát triển cách giải quyết vấn đề.

Một nghiên cứu thực nghiệm về AI trong học toán, thực hiện với gần 1.000 học sinh trung học, cũng cho thấy kết quả phụ thuộc đáng kể vào cách thiết kế và sử dụng công cụ. Nhóm được dùng AI theo cách thông thường đạt điểm bài tập cao hơn 48% so với nhóm không sử dụng. Tuy nhiên, khi làm bài kiểm tra không có công cụ hỗ trợ, nhóm này đạt kết quả thấp hơn 17% so với nhóm đối chứng.

Trong khi đó, nhóm sử dụng công cụ AI được thiết kế để hướng dẫn học tập, khuyến khích người học suy nghĩ và tự tìm lời giải, đạt điểm bài tập cao hơn 127% so với nhóm không dùng AI. Khi bước vào bài kiểm tra độc lập, nhóm này không ghi nhận mức suy giảm tương tự nhóm dùng AI theo cách thông thường.

Các kết quả trên cho thấy AI có thể hỗ trợ việc học, nhưng không phải cách sử dụng nào cũng mang lại hiệu quả như nhau. Nếu chỉ yêu cầu AI giải bài rồi sao chép đáp án, người học có thể hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn mà chưa chắc đã nắm vững kiến thức. Ngược lại, nếu dùng AI để đặt câu hỏi, nhận gợi ý và tự kiểm tra cách giải, người học có thể tận dụng công nghệ mà vẫn duy trì quá trình tư duy.



89% sinh viên Việt Nam sử dụng AI trong học tập

Ông Nguyễn Hưng cho rằng sinh viên cần xác định rõ mục đích mỗi lần sử dụng AI, đồng thời kiểm chứng thông tin do công cụ cung cấp. Người học không nên mặc nhiên tin vào câu trả lời của AI, kể cả khi nội dung được trình bày mạch lạc và có vẻ thuyết phục. Các dữ kiện, lập luận và nguồn tham khảo đều cần được kiểm tra trước khi sử dụng.

AI không thay thế trách nhiệm của người dùng

Theo diễn giả, nguy cơ không chỉ nằm ở việc người học phụ thuộc vào AI trong học tập, mà còn ở cách công nghệ được sử dụng đối với người khác. AI có thể tạo ra nội dung giả mạo với mức độ chân thực cao, khiến người dùng dễ xem nhẹ hậu quả của việc tạo và phát tán thông tin sai sự thật.

Một vụ việc xảy ra tại Đồng Nai hồi tháng 5/2026 là ví dụ. Một học sinh lớp 8 đã dùng AI tạo hai hình ảnh nhạy cảm giả mạo từ ảnh của bạn học. Những hình ảnh này sau đó được chia sẻ, gây ảnh hưởng đến danh dự và tâm lý của nữ sinh bị giả mạo.

Vụ việc cho thấy dù hình ảnh được tạo bằng công nghệ, hậu quả đối với người bị nhắm đến là có thật. Vì vậy, người dùng cần tôn trọng quyền riêng tư, cân nhắc hậu quả trước khi tạo hoặc chia sẻ nội dung liên quan đến người khác và chịu trách nhiệm với những gì mình đưa lên mạng.

Người trẻ cần vừa vững chuyên môn, vừa biết dùng AI

Bên cạnh những rủi ro trong học tập, AI cũng đang làm thay đổi yêu cầu của thị trường lao động. Theo nghiên cứu của Anthropic về tác động của AI đối với việc làm, tỷ lệ tìm được việc mới của lao động trẻ từ 22-25 tuổi trong các nhóm nghề có mức độ tiếp xúc với AI cao giảm khoảng 14% so với mức năm 2022. Tuy nhiên, đây là chỉ số về khả năng bắt đầu một công việc mới, không đồng nghĩa tổng số việc làm của nhóm này đã giảm 14%.

Diễn giả nhận định khi AI đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ, người mới gia nhập thị trường lao động có thể gặp khó khăn nếu chỉ có kỹ năng thực hiện những công việc đơn giản, lặp lại. Trong khi đó, người biết khai thác AI để nâng cao năng suất có thêm cơ hội rút ngắn thời gian xử lý công việc và cải thiện hiệu quả.

Theo số liệu được ông Nguyễn Hưng trình bày, năng suất của lao động mới vào nghề tại một nghiên cứu năm 2025 tăng 34% khi ứng dụng AI; đồng thời, 71% lãnh đạo doanh nghiệp được khảo sát ưu tiên ứng viên thành thạo AI và biết sử dụng công nghệ đúng cách. Các số liệu này cần được xem xét trong bối cảnh, phương pháp và phạm vi khảo sát cụ thể.

Dù vậy, thành thạo AI không thể thay thế kiến thức chuyên môn. Người trẻ vẫn cần nền tảng kiến thức vững chắc, khả năng đánh giá thông tin, giải quyết vấn đề và kiểm soát chất lượng đầu ra do AI tạo ra.

Kết thúc bài trình bày, ông Nguyễn Hưng nhắc lại câu nói trong sách Khuyến học: “Trời không sinh ra người đứng trên người, trời không sinh ra người đứng dưới người. Tất cả đều do sự học mà ra”.

Theo diễn giả, trong kỷ nguyên AI, lợi thế của mỗi người không chỉ nằm ở công nghệ đang sử dụng, mà còn ở tinh thần học tập nghiêm túc, khả năng tự suy nghĩ và trách nhiệm với những lựa chọn của mình.

09/10/2026 09:43

video Phóng sự

09/10/2026 09:31

report Chuyên gia cảnh báo tội phạm dùng AI giả mặt, nhái giọng để lừa đảo, tống tiền hàng tỷ đồng

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, đồng sáng lập, Phó Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo, cho biết AI là công nghệ lưỡng dụng trong lĩnh vực an ninh mạng. Tội phạm có thể sử dụng công nghệ này để tạo video giả, tống tiền hoặc triển khai các cuộc tấn công mạng trên diện rộng. Trong khi đó, lực lượng phòng thủ có thể ứng dụng AI để phát hiện hành vi lừa đảo, nhận diện gian lận, phân tích dữ liệu và truy vết các cuộc tấn công.

Giả khuôn mặt, tạo video nhạy cảm để tống tiền

Theo ông Hưng, một trong những thủ đoạn đáng chú ý là sử dụng Face Swap – công nghệ AI cho phép hoán đổi khuôn mặt – để tạo hình ảnh, video giả mạo. Chỉ từ một bức ảnh chân dung hoặc ảnh đại diện, kẻ gian có thể ghép khuôn mặt nạn nhân vào hình ảnh, video có sẵn, kể cả nội dung nhạy cảm.

Diễn giả Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, đồng sáng lập, Phó giám đốc dự án Chống Lừa Đảo

Các đối tượng sau đó dùng những sản phẩm giả mạo này để đe dọa, yêu cầu nạn nhân chuyển tiền nhằm đổi lấy việc không phát tán hình ảnh. Theo chuyên gia, có trường hợp nạn nhân bị tống tiền tới 1,5 tỷ đồng. Người bị nhắm đến không chỉ là người dân bình thường mà còn có cán bộ, công chức và lãnh đạo.

Ông Hưng lưu ý việc chuyển tiền theo yêu cầu của kẻ tống tiền không bảo đảm nạn nhân được yên ổn. Khi nhận thấy người bị hại sẵn sàng trả tiền để giữ kín thông tin, các đối tượng có thể tiếp tục gia tăng sức ép và đưa ra những yêu cầu mới.

Trong tình huống này, nạn nhân cần giữ bình tĩnh, không vội chuyển tiền, đồng thời lưu lại tin nhắn, hình ảnh, thông tin tài khoản liên lạc và các bằng chứng liên quan để trình báo cơ quan chức năng. Việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ người thân, người có kinh nghiệm hoặc chuyên gia tâm lý cũng có thể giúp nạn nhân vượt qua áp lực.

AI có thể giả giọng người thân, cấp trên trong cuộc gọi

Không chỉ tạo hình ảnh giả, AI còn có thể giả lập khuôn mặt trong các cuộc gọi trực tuyến theo thời gian thực. Khi kết hợp với công nghệ nhân bản giọng nói (voice cloning), kẻ gian có thể giả danh người thân, cấp trên hoặc đồng nghiệp với hình ảnh và giọng nói gần giống người thật. Một số mô hình nhân bản giọng nói được chia sẻ công khai trên mạng, cho phép người dùng tải về và vận hành trên máy tính cá nhân.

Chuyên gia dẫn hai vụ việc tại Mỹ và Hồng Kông (Trung Quốc) để cho thấy mức độ nguy hiểm của thủ đoạn này.

Tại Mỹ năm 2023, một người mẹ nhận cuộc gọi có giọng nói giống con mình đang khóc, la hét và thông báo gặp tai nạn. Lợi dụng tâm lý hoảng loạn, kẻ gian đe dọa và yêu cầu bà trả 1 triệu USD.

Tại Hồng Kông năm 2022, một nhân viên tổ chức tài chính tham gia cuộc họp trực tuyến với những người mà anh tin là cấp trên và đồng nghiệp. Sau khi chuyển 25 triệu USD theo nội dung cuộc họp, người này mới phát hiện những người còn lại đều là sản phẩm giả mạo bằng AI.

Những vụ việc trên cho thấy hình ảnh và giọng nói không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác minh danh tính trong mọi tình huống. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin nhạy cảm, người dùng cần chủ động gọi lại qua số điện thoại đã lưu từ trước hoặc xác minh với người liên quan bằng một kênh độc lập.

Nguy cơ vượt qua xác thực danh tính ngân hàng

Một nguy cơ khác là tội phạm sử dụng AI để tìm cách vượt qua hệ thống định danh và xác thực khách hàng điện tử (eKYC) của ngân hàng. Từ hình ảnh thu thập được, kẻ gian có thể tạo dữ liệu khuôn mặt giả, tìm cách qua mặt quy trình xác thực để chiếm quyền truy cập tài khoản, thực hiện giao dịch trái phép hoặc mở tài khoản phục vụ hoạt động lừa đảo.

Trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi, ông Hưng khuyến cáo người dùng thận trọng khi công khai hình ảnh, video và mẫu giọng nói cá nhân; tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã xác thực hoặc thông tin ngân hàng cho người khác. Với các yêu cầu giao dịch bất thường, cần xác minh danh tính qua kênh độc lập trước khi chuyển tiền.

Các tổ chức cung cấp dịch vụ cũng cần tăng cường biện pháp xác thực, phát hiện dấu hiệu giả mạo và giám sát giao dịch bất thường nhằm hạn chế nguy cơ bị tội phạm lợi dụng AI.

09/10/2026 09:10

report Đại học dạy gì để sinh viên làm chủ được AI?

Phát biểu khai mạc tọa đàm “AI dạy hiệu suất, AI dạy làm người?”, nhà báo Lý Thành Tâm, Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Văn phòng đại diện Báo Tiền Phong tại TPHCM, cho rằng sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu đổi mới cách dạy, cách học và đánh giá năng lực người học.

AI hiện diện trong hầu hết hoạt động học tập, từ tìm kiếm tài liệu, dịch thuật, lập trình, thiết kế đến phân tích dữ liệu, viết báo cáo và xây dựng bài thuyết trình. Chỉ với một câu lệnh, sinh viên có thể nhận được một bài viết, đoạn mã hay phương án giải quyết vấn đề trong vài giây. Công nghệ giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu suất và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, nhưng đồng thời đặt ra những vấn đề về năng lực thực chất và tính liêm chính trong học tập.

Nhà báo Lý Thành Tâm - Uỷ viên Ban biên tập, Trưởng văn phòng đại diện Báo Tiền Phong tại TPHCM

Theo nhà báo Lý Thành Tâm, nếu sinh viên tạo ra sản phẩm tốt nhờ AI nhưng không thể giải thích quá trình thực hiện, nhà trường cần đánh giá năng lực của người học như thế nào? Khi bài tập có thể hoàn thành bằng vài câu lệnh, làm sao phân biệt kết quả do sinh viên thực sự hiểu và thực hiện với sản phẩm chủ yếu được tạo ra từ công cụ?

“Điều đáng lo không phải là sinh viên biết sử dụng AI, mà là các em có thể tạo ra một sản phẩm bằng AI nhưng không còn đủ năng lực để tự mình làm ra, kiểm chứng và bảo vệ sản phẩm ấy”, là vấn đề được đặt ra từ thực tế này.

Nhà báo Lý Thành Tâm cho rằng việc phủ nhận hoặc ngăn cản sinh viên sử dụng AI không phải giải pháp phù hợp trong bối cảnh công nghệ đã trở thành công cụ phổ biến. Điều quan trọng là trang bị cho người học khả năng sử dụng AI có trách nhiệm, biết kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và tự chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.

AI có thể trả lời nhanh nhưng không phải lúc nào cũng chính xác; có thể đề xuất quyết định nhưng không chịu trách nhiệm về hậu quả. Vì vậy, nếu chỉ khuyến khích ứng dụng công nghệ mà thiếu các yêu cầu về tư duy độc lập và trách nhiệm cá nhân, giáo dục có nguy cơ khiến người học phụ thuộc vào những câu trả lời có sẵn.

Từ đó, câu hỏi không còn đơn thuần là có nên cho sinh viên sử dụng AI hay không, mà là được sử dụng đến đâu, phải công khai việc sử dụng như thế nào và nhà trường cần đổi mới phương pháp giảng dạy, thi cử, đánh giá ra sao để công nghệ giúp nâng cao năng lực thay vì làm suy giảm khả năng tư duy độc lập.

Với tinh thần đó, tọa đàm “AI dạy hiệu suất, AI dạy làm người?” hướng tới đối thoại giữa các chuyên gia công nghệ, nhà giáo dục, chuyên gia tâm lý, cán bộ quản lý và sinh viên – những người trực tiếp sử dụng AI trong học tập, đồng thời đối diện với cả cơ hội lẫn rủi ro mà công nghệ mang lại.

Đối với Báo Tiền Phong, việc tổ chức tọa đàm không chỉ nhằm phản ánh xu hướng công nghệ mà còn góp phần kết nối nhà trường, chuyên gia, doanh nghiệp và người học để nhận diện những vấn đề thực tiễn, thúc đẩy thay đổi trong giáo dục và đề xuất các giải pháp phù hợp.

Tọa đàm được kỳ vọng không dừng ở những nhận định chung, mà hướng tới các khuyến nghị cụ thể về đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng quy định sử dụng AI và đánh giá đúng năng lực thực chất của sinh viên.

Theo nhà báo Lý Thành Tâm, mỗi sinh viên cần tự trả lời ba câu hỏi: đang dùng AI để học tốt hơn hay để AI học thay mình; nếu không có công cụ hỗ trợ thì bản thân thực sự biết và làm được những gì; và cần trở thành người như thế nào trong một thế giới ngày càng phát triển nhờ công nghệ.

AI có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, nhưng giáo dục phải giúp con người suy nghĩ sâu hơn, lựa chọn đúng hơn và có trách nhiệm hơn. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi đặt ra với giáo dục đại học trong hành trình giúp sinh viên thực sự làm chủ AI.

Chương trình diễn ra từ 8h30 đến 11h tại Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM, với sự tham dự của các chuyên gia, giảng viên và sinh viên.

Tham gia chương trình có ông Nguyễn Hưng, chuyên gia an ninh mạng, Phó Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo; Ths-NCS Chế Dạ Thảo, chuyên gia tâm lý giáo dục; TS Trần Thế Vinh, phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM.

Nguyễn Hoàng Mỹ Vân, Đại sứ Truyền thông và Nghệ thuật Hoa hậu Việt Nam 2024, đảm nhận vai trò dẫn dắt, điều phối tọa đàm.

Theo Ban Tổ chức, chương trình hướng đến cách sử dụng AI hiệu quả, minh bạch và có trách nhiệm. Qua đó, tọa đàm tìm kiếm những đề xuất thiết thực giúp người học làm chủ công nghệ, giữ vững năng lực tự học, tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm đối với quyết định của mình.