Giáo dục nghệ thuật, thể chất tạo nền tảng phát triển toàn diện

Học sinh Trường Tiểu học Ngọc Sơn tham gia Câu lạc bộ Mỹ thuật tại trường.

Qua đó, học sinh có điều kiện phát triển năng lực thẩm mỹ, thể lực và kỹ năng xã hội một cách hài hòa, đồng thời nâng cao hiệu quả học tập các môn văn hóa.

Nuôi dưỡng thẩm mỹ và năng lực học sinh

Tại Trường THCS Kỳ Tân (Kỳ Hoa, Hà Tĩnh), vào mỗi tuần hai buổi chiều, phòng đa năng của trường trở thành không gian sinh hoạt của Câu lạc bộ múa Sắc bùa. Tiếng trống, tiếng hát lên đều đặn từ học sinh các khối lớp 6, 7, 8. Câu lạc bộ được nhà trường duy trì từ năm 2019 đến nay, với sự tham gia trực tiếp của giáo viên Tổng phụ trách Đội, giáo viên âm nhạc và các nghệ nhân dân gian địa phương.

Câu lạc bộ hiện duy trì khoảng 25-30 học sinh tham gia luân phiên. Nội dung sinh hoạt không chỉ dừng ở việc học hát, múa mà còn giới thiệu cho học sinh về bối cảnh ra đời của từng làn điệu Sắc bùa, cách phát âm, nhịp phách, cao độ và kỹ năng biểu diễn tập thể. Trong các buổi sinh hoạt dưới cờ, ngày lễ, sự kiện của trường, học sinh chủ động đảm nhiệm các tiết mục trình diễn.

Năm học 2019-2020, cùng với chủ trương giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc, nhà trường xây dựng kế hoạch thành lập và duy trì Câu lạc bộ Sắc bùa. Hoạt động của câu lạc bộ có sự hỗ trợ của các nghệ nhân dân gian, trong đó có nghệ nhân Trần Khánh Cẩm. Lực lượng tham gia chủ yếu là học sinh khối 6, 7, 8 với số lượng khoảng 25 em.

Thời gian đầu, giáo viên và nghệ nhân tập trung giới thiệu cho học sinh về truyền thống Sắc bùa, giá trị văn hóa, cái hay, đẹp của loại hình diễn xướng dân gian này. Khi điều kiện cho phép, nhà trường tổ chức khôi phục sinh hoạt từ học kỳ II và tiếp tục duy trì trong các dịp lễ, Tết.

Thầy Trương Mạnh Hùng - Tổng phụ trách Đội, Trường THCS Kỳ Tân chia sẻ: Từ hoạt động của câu lạc bộ, một số học sinh có năng khiếu đã được phát hiện và tham gia các sân chơi cấp cao hơn. Em Bùi Dương Hà Vy - học sinh lớp 9A, từng tham gia Câu lạc bộ Sắc bùa, đã đạt giải cao tại cuộc thi Dân ca Ví, Giặm cấp tỉnh.

Cách làm tương tự cũng được triển khai tại nhiều cơ sở giáo dục khác trên địa bàn Hà Tĩnh. Tại Trường THCS Thành Mỹ (xã Tiên Điền), trong nhiều năm qua, nhà trường duy trì câu lạc bộ nghệ thuật nòng cốt là Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm. Mỗi câu lạc bộ có từ 30-35 thành viên, duy trì liên tục từ năm 2015 đến nay.

Đồng hành với các câu lạc bộ là sự tham gia của các nghệ nhân dân gian địa phương. Nổi bật trong số đó là cô Phan Thị Thùy Diễm (SN 1986), nghệ nhân dân gian được công nhận từ năm 2018, đồng thời là giáo viên Tổng phụ trách Đội. Cô trực tiếp hướng dẫn học sinh hát Ví, Giặm và đưa các hình thức diễn xướng truyền thống trở thành hoạt động thường xuyên trong trường học.

Trong chương trình “Tiếng hát học đường” vừa qua, nhiều tiết mục mang âm hưởng Truyện Kiều được lồng ghép vào chương trình biểu diễn. Bên cạnh đó, phong trào viết thư pháp Truyện Kiều được nhà trường duy trì đều đặn, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh.

Em Phan Xuân Dũng - học sinh lớp 9A, cho biết việc tham gia các câu lạc bộ của nhà trường giúp em có không gian sinh hoạt lành mạnh sau giờ học, đồng thời tạo điều kiện khám phá và phát huy khả năng bản thân.

“Sau những giờ học căng thẳng, được tham gia các hoạt động đúng sở thích giúp chúng em giải tỏa áp lực, cân bằng tâm lý để học tập hiệu quả hơn. Đặc biệt, ở khu vực nông thôn, việc tìm kiếm môi trường sinh hoạt, học tập ngoài nhà trường không dễ và tốn kém, vì vậy các câu lạc bộ miễn phí do nhà trường tổ chức mang lại niềm vui và sự yên tâm cho học sinh”, Dũng chia sẻ.

Câu lạc bộ múa Sắc bùa, Trường THCS Kỳ Tân (Kỳ Hoa, Hà Tĩnh).

Rèn thể lực, tạo nền nếp

Cùng với giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất tại nhiều trường học ở Hà Tĩnh được tổ chức theo hướng đa dạng hóa hình thức, mở rộng không gian vận động cho học sinh ngoài các tiết học thể dục chính khóa.

Cùng với hoạt động dạy học chuyên môn, Trường THCS Lê Văn Thiêm (phường Thành Sen, Hà Tĩnh) xây dựng hệ thống các câu lạc bộ thể thao và nghệ thuật như cờ vua, bóng đá, bóng rổ, mỹ thuật.

Các câu lạc bộ được lập kế hoạch theo năm học, có giáo viên phụ trách và duy trì sinh hoạt định kỳ. Nhà trường triển khai mô hình “mỗi học sinh một môn thể thao phù hợp”, thông qua việc khảo sát thể lực đầu năm và tư vấn cho học sinh lựa chọn nội dung vận động phù hợp như chạy ngắn, cầu lông, bóng bàn hoặc các trò chơi vận động tập thể.

Song song với các hoạt động thể thao, Liên đội Trường THCS Lê Văn Thiêm tổ chức các hoạt động gắn giáo dục thể chất với giáo dục kỹ năng sống và mỹ thuật học đường. Hướng tới Đại hội Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2025-2030, nhà trường tổ chức hoạt động vẽ tranh với chủ đề về tổ chức Đoàn và tuổi trẻ. Các tác phẩm được trưng bày trong khuôn viên trường, tạo không gian giáo dục trực quan cho học sinh.

Tại Trường Tiểu học Văn Yên (phường Thành Sen), bên cạnh chương trình thể dục chính khóa, nhà trường duy trì thường xuyên các câu lạc bộ thể thao như bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ. Học sinh đăng ký tham gia theo sở thích và sinh hoạt vào các buổi chiều sau giờ học.

Thay vì đặt mục tiêu tuyển chọn vận động viên chuyên nghiệp, nhà trường xác định mục tiêu phổ cập vận động học đường, yêu cầu mỗi lớp có ít nhất một câu lạc bộ tham gia luyện tập thể thao thường xuyên, qua đó hình thành thói quen rèn luyện cho học sinh ngay từ bậc tiểu học.

Hội thao cấp trường tại Trường Tiểu học Ngọc Sơn (Toàn Lưu, Hà Tĩnh).

Từ nền tảng phong trào câu lạc bộ, nhà trường đã phát hiện và bước đầu định hướng phát triển năng khiếu cho một số học sinh. Tiêu biểu là em Lê Anh Đức, từng là học sinh của trường, hiện là cầu thủ đội tuyển U13 Câu lạc bộ Hồng Lĩnh Hà Tĩnh. Câu lạc bộ bóng đá đang duy trì từ 17-20 học sinh tham gia, Câu lạc bộ bóng rổ có từ 22-25 học sinh sinh hoạt thường xuyên.

Bên cạnh đó, Trường Tiểu học Văn Yên còn tổ chức Câu lạc bộ bơi vào dịp hè với ba ca tập luyện mỗi ngày, tạo điều kiện để học sinh rèn luyện kỹ năng an toàn dưới nước. Tại Hội khỏe Phù Đổng cấp tỉnh năm học 2022-2023, em Nguyễn Trọng Dũng đã đạt huy chương Vàng môn bơi lội, ghi nhận hiệu quả từ cách làm bài bản và kiên trì của nhà trường.

Theo thầy Cao Quang Tuấn - giáo viên thể dục, kết quả theo dõi thực tế cho thấy những học sinh tham gia câu lạc bộ thể thao có sự chuyển biến rõ rệt về nền nếp sinh hoạt và học tập: Đi học đúng giờ hơn, ý thức chấp hành nội quy được nâng cao, tinh thần lớp học ổn định hơn.

Nhiều trường học trên địa bàn Hà Tĩnh đã chủ động đầu tư, cải tạo không gian vận động, đồng thời sắp xếp thời gian phù hợp để học sinh được tham gia các hoạt động thể chất ngoài giờ học.

Tại Trường Tiểu học Ngọc Sơn (xã Toàn Lưu), khuôn viên rộng rãi được khai thác hiệu quả với các sân chơi, bãi tập như bóng đá, bóng rổ… phục vụ nhu cầu rèn luyện thể lực cho học sinh.

Thực hiện kế hoạch của ngành giáo dục, nhà trường vừa tổ chức Hội khỏe Phù Đổng cấp trường năm học 2025-2026 với các nội dung cờ vua, chạy 100m, bóng đá, bóng rổ, thi đấu theo từng khối lớp, bảo đảm đúng quy định chuyên môn. Ngoài ra, nhà trường còn linh hoạt tận dụng mặt bằng, lắp đặt thêm một số hạng mục phụ trợ để hình thành đường chạy phục vụ luyện tập.

Hoạt động thu hút sự tham gia sôi nổi của học sinh và nhận được sự đồng thuận cao từ phụ huynh. Anh Trần Minh Tuấn - phụ huynh học sinh lớp 4, chia sẻ: “Sau những giờ học căng thẳng, các con được tham gia sân chơi lành mạnh, vừa vui vẻ vừa giải tỏa áp lực. Phụ huynh rất ủng hộ cách làm này của nhà trường”.

Không chỉ tạo không khí thi đua, hội khỏe còn là căn cứ để nhà trường đánh giá kết quả rèn luyện thể chất và lựa chọn học sinh tham gia các giải đấu cấp cao hơn.

Theo bà Hồ Thị Nhân - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Ngọc Sơn, các hoạt động vận động giúp học sinh tiểu học cân bằng giữa học và chơi, hình thành thói quen sinh hoạt lành mạnh, đồng thời rèn luyện kỷ luật, tinh thần đồng đội và sự tự tin, những phẩm chất khó có thể bồi đắp đầy đủ nếu việc học chỉ diễn ra trong lớp học.

Việc tổ chức giáo dục nghệ thuật và thể chất theo những mô hình cụ thể, duy trì thường xuyên tại các trường học trên địa bàn Hà Tĩnh cho thấy sự chuyển biến trong cách triển khai chương trình giáo dục phổ thông, hướng tới tạo dựng môi trường học đường có tính trải nghiệm, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh.

Hồ Phương