Giáo viên THCS tham gia coi, chấm bài lớp 5: Kết nối hay can thiệp?

Gần đây, một bài viết trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đặt ra câu hỏi: Giáo viên THCS tham gia tổ chức coi, chấm bài kiểm tra học sinh lớp 5 có cần thiết? Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật tổ chức kiểm tra, mà thực chất chạm đến triết lý đánh giá và sự liên thông giữa hai cấp học - một vấn đề vốn tồn tại âm thầm nhưng dai dẳng trong giáo dục phổ thông.

Ở nhiều địa phương, việc phối hợp giữa tiểu học và THCS thường dừng lại ở khâu tiếp nhận hồ sơ. Học sinh kết thúc lớp 5 với một “bảng điểm đẹp”, nhưng khi bước vào lớp 6 lại bộc lộ những khoảng trống về kỹ năng, phương pháp học tập. Sự “lệch pha” này khiến không ít giáo viên THCS lúng túng trong những tuần đầu năm học, còn học sinh thì dễ rơi vào trạng thái chông chênh.

Trong bối cảnh đó, việc cho giáo viên THCS tham gia vào quá trình coi, chấm bài kiểm tra cuối năm lớp 5, nếu được thiết kế hợp lý, có thể trở thành một giải pháp kết nối. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải hiểu đúng bản chất của sự tham gia này.

Theo quy định tại Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT, đánh giá học sinh tiểu học là một quá trình liên tục, toàn diện, đặt trọng tâm vào sự tiến bộ của học sinh. Giáo viên tiểu học là người chịu trách nhiệm chính, dựa trên cả quá trình học tập chứ không chỉ một bài kiểm tra định kỳ. Vì vậy, bất kỳ sự tham gia nào từ cấp học khác cũng không thể làm thay đổi nguyên tắc cốt lõi này.

Thực tiễn chỉ đạo tại Hà Tĩnh cho thấy một cách tiếp cận khá thận trọng và hợp lý: Giáo viên tiểu học vẫn giữ vai trò chủ trì trong tất cả các khâu từ ra đề, coi, chấm đến tổng hợp kết quả; trong khi giáo viên THCS chỉ tham gia với vai trò phối hợp, trao đổi chuyên môn và thẩm định một phần. Điều này giúp bảo đảm tính khách quan, đồng thời mở ra cơ hội để giáo viên lớp 6 hiểu rõ hơn về học sinh mà mình sẽ trực tiếp giảng dạy.

Cần nhấn mạnh rằng, sự tham gia của giáo viên THCS không phải là một hình thức “kiểm tra chéo” hay “giám sát” đối với tiểu học. Nếu hiểu theo hướng đó, rất dễ dẫn đến việc hành chính hóa hoạt động sư phạm, thậm chí tạo áp lực không cần thiết cho học sinh. Một bài kiểm tra cuối năm lớp 5 không thể và không nên trở thành một “kỳ sát hạch đầu vào lớp 6”.

Điều đáng quan tâm hơn cả là làm sao để hoạt động này thực sự mang lại giá trị chuyên môn. Khi giáo viên THCS tham gia coi kiểm tra, họ có cơ hội quan sát cách tổ chức lớp học, cách học sinh làm bài, tâm lý của lứa tuổi chuyển cấp. Khi tham gia trao đổi trong quá trình chấm, họ hiểu rõ hơn cách đánh giá năng lực, cách nhận xét học sinh của tiểu học - những điều mà hồ sơ giấy tờ khó có thể phản ánh đầy đủ.

Quan trọng hơn, nếu được triển khai đúng tinh thần, hoạt động này sẽ tạo tiền đề cho một bước chuyển sâu hơn: bàn giao chất lượng học sinh không chỉ bằng điểm số, mà bằng những thông tin giàu tính cá nhân hóa. Những nhận xét về năng lực, phẩm chất, thói quen học tập, thậm chí hoàn cảnh riêng của từng em sẽ giúp giáo viên THCS có một “bức chân dung” rõ nét hơn về học sinh ngay từ đầu năm học.

Tuy vậy, để tránh những băn khoăn mà dư luận đang đặt ra, cần giữ vững ba nguyên tắc. Thứ nhất, không làm thay vai trò của giáo viên tiểu học trong đánh giá học sinh. Thứ hai, không biến hoạt động kiểm tra thành áp lực thi cử. Và thứ ba, không triển khai hình thức, chiếu lệ, chỉ để “đủ thành phần”.

Trong giáo dục, ranh giới giữa đổi mới và gây áp lực đôi khi rất mong manh. Một chủ trương đúng, nếu triển khai thiếu tinh tế, có thể dẫn đến những hệ quả ngược.

Ngược lại, nếu được tổ chức đúng cách, việc giáo viên THCS tham gia vào quá trình kiểm tra lớp 5 sẽ không còn là điều gây tranh cãi, mà trở thành một mắt xích quan trọng trong việc bảo đảm tính liên thông giữa các cấp học.

Suy cho cùng, điều mà giáo dục cần không phải là thêm một quy trình, mà là thêm sự thấu hiểu. Khi người dạy lớp 6 hiểu rõ hơn về học sinh lớp 5, thì mỗi bước chuyển cấp sẽ bớt gập ghềnh. Và khi ấy, một bài kiểm tra cuối năm sẽ không chỉ là sự kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho một hành trình học tập mới – vững vàng và nhân văn hơn.