Gìn giữ và phát huy giá trị Làng nghề dệt choàng Long Khánh

TRĂM NĂM THĂNG TRẦM

Đến với Làng nghề dệt choàng Long Khánh, nghe âm thanh rộn rã của thoi đưa, máy dệt,... để những sợi chỉ nhiều màu tạo nên chiếc khăn rằn mang đậm bản sắc Nam bộ. 

Du khách trong và ngoài nước tham quan, trải nghiệm quy trình dệt khăn choàng Long Khánh.

Làng nghề dệt khăn choàng Long Khánh hình thành từ những năm đầu thế kỷ XX, trải qua bao thăng trầm, vẫn được các thế hệ duy trì. 

Có thời kỳ, làng nghề đứng trước nguy cơ mai một, khi chiếc khăn rằn dần vắng bóng trong danh sách những sản phẩm thiết yếu được thị trường ưa chuộng, chỉ còn vài chục khung dệt hoạt động cầm chừng.

Những người lớn tuổi trong làng nghề kể rằng, những năm 1980, khăn choàng “bán đắt như tôm tươi”. Cứ đến mùa thu hoạch lúa, thương lái từ khắp nơi về đặt mua để bán cho nông dân dùng khi ra đồng. 

Thế nhưng, từ năm 1992, thị trường khăn choàng trở nên ế ẩm, giá nguyên liệu dệt tăng khiến sản phẩm làm ra bị thua lỗ. Vậy mà, nhiều bà con xóm dệt vẫn đeo bám lấy nghề cha ông và sự kiên trì được đền đáp. 

Năm 1994, xóm dệt choàng vươn mình trở lại mạnh mẽ. Những chiếc khăn rằn theo chân thương lái đi khắp nơi, thợ dệt phải làm việc miệt mài đến tận chạng vạng. 

Bước ngoặt lớn đến vào năm 2004 khi làng nghề xuất hiện khung dệt máy. Lúc ấy, điện lưới quốc gia chưa về tới cù lao, nhiều khung dệt đầu tiên phải sử dụng máy nổ để phát điện. 

Do giá máy dệt quá cao và tâm lý muốn tận dụng khung cửi thủ công quen thuộc, đến năm 2014, một vài nghệ nhân mới mạnh dạn đầu tư máy dệt.

Trải qua trăm năm hình thành và phát triển, hiện Làng nghề dệt choàng Long Khánh có khoảng 60 hộ làm nghề với 150 khung dệt, giải quyết việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương. 

Đặc biệt, niềm vui đến với người dân xứ cù lao khi vào ngày 2-8-2023, nghề thủ công truyền thống dệt choàng xã Long Khánh A chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Gặp gỡ nghệ nhân Trần Văn Nạt (68 tuổi) là một trong những người con của xứ cù lao gắn bó với nghề từ năm 13 tuổi, chúng tôi càng thấu hiểu thêm cái tình sâu nặng của người thợ với khung cửi. Ông Nạt chia sẻ: “Tôi theo nghề dệt choàng từ thời ông nội tôi còn làm cho đến nay. 

Ngày xưa làng nghề dệt bằng khung cửi thủ công, ngày nay có máy móc nhanh hơn. Gia đình tôi đầu tư 4 máy, mỗi ngày dệt khoảng 100 chiếc khăn. Làng nghề này không đơn thuần chỉ là một cái nghề, mà còn cả câu chuyện của trăm năm, của những ân tình sâu nặng. Gia đình tôi vẫn lưu giữ khung cửi ngày xưa phục vụ du khách đến tham quan, trải nghiệm, để cảm nhận cái tình của bà con dành cho chiếc khăn choàng”.

GIỮ GÌN VÀ LÀM MỚI DI SẢN QUÊ HƯƠNG

Để tồn tại và phát triển trong thời đại số hóa và hội nhập kinh tế, nếu chỉ dựa vào phương thức sản xuất truyền thống thì làng nghề khó tránh khỏi lối mòn. 

Nghệ nhân Làng nghề dệt choàng Long Khánh sáng tạo ra nhiều sản phẩm từ chất liệu khăn choàng.

Nhận thấy được điều đó, Hợp tác xã Dệt choàng Long Khánh được thành lập vào năm 2015, đã tạo ra những thay đổi lớn trong tư duy sản xuất và kinh doanh. 

Nhờ mạnh dạn ứng dụng công nghệ, đưa khung dệt máy vào vận hành, năng suất sản phẩm tăng gấp 4 - 5 lần so với dệt thủ công truyền thống. Mỗi năm, Hợp tác xã cung ứng ra thị trường từ 1,5 - 2 triệu chiếc khăn choàng. 

Nhờ chiến lược đa dạng hóa mẫu mã, sản phẩm của Hợp tác xã luôn trong tình trạng hút hàng, tiêu thụ mạnh tại các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Hồ Chí Minh, các khu vực trong cả nước và vươn xa ra thị trường quốc tế.

Từ chiếc khăn rằn truyền thống chỉ quanh quẩn với màu đen - trắng hoặc nâu - trắng đặc trưng, các nghệ nhân đã không ngừng sáng tạo, “thổi hồn” vào đó hơi thở hiện đại. 

Chiếc khăn ngày nay được thêu tinh xảo những hình ảnh đặc trưng của vùng đất Đồng Tháp như hoa sen, sếu đầu đỏ. Không dừng lại ở đó, chất liệu khăn choàng còn được khéo léo biến tấu để may thành áo dài, áo bà ba, cà vạt, nón và các phụ kiện thời trang độc đáo. 

Nghệ nhân Làng nghề dệt choàng Long Khánh bền bỉ gắn bó với làng nghề truyền thống.

Sự chuyển mình này đã biến Làng nghề dệt choàng Long Khánh trở thành điểm đến du lịch trải nghiệm hấp dẫn trên bản đồ du lịch tỉnh Đồng Tháp.

Chính quyền địa phương cùng người dân đã và đang phát triển du lịch cộng đồng, tạo nét riêng mới mẻ để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa. 

Du khách khi đặt chân đến đây sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng quy trình sản xuất của làng nghề, xem trình diễn các công đoạn dệt vải và trực tiếp trải nghiệm cùng các nghệ nhân lành nghề.

Sức sống của di sản văn hóa phi vật thể không chỉ nằm ở quá khứ hay hiện tại thịnh vượng, mà còn được quyết định bởi thế hệ tương lai. Có những người con Long Khánh đã chọn gắn bó và làm mới di sản quê hương bằng tất cả nhiệt huyết và sự sáng tạo. 

Gia đình nghệ nhân Lê Thị Nầy duy trì 4 máy dệt khăn choàng, vừa sản xuất vừa làm điểm du lịch cộng đồng, đón du khách tham quan, trải nghiệm hoàn toàn miễn phí. “Ngoài sản xuất khăn choàng, còn có các sản phẩm túi xách, ba lô, áo dài, cà vạt, bóp… để đa dạng hóa sản phẩm. 

Du khách đến đây được thoải mái xem quy trình dệt khăn và lựa chọn mua sắm các sản phẩm từ làng nghề”, nghệ nhân Nầy chia sẻ.

Sự kết hợp giữa bề dày lịch sử trăm năm, tinh thần lao động bền bỉ của những nghệ nhân, cùng tư duy sáng tạo đầy nhiệt huyết của thế hệ nối tiếp chính là “chìa khóa” giữ cho mạch nguồn di sản luôn chảy mãi. 

Với tình yêu nghề và quyết tâm giữ gìn giá trị truyền thống của những người con Long Khánh, Làng nghề dệt choàng Long Khánh là niềm tự hào của đất và người Đồng Tháp, là điểm hẹn văn hóa không thể bỏ qua của du khách gần xa trên hành trình khám phá di sản phương Nam.