'Vàng xanh' Suối Giàng: Kỳ vọng đổi đời từ thương hiệu chè cổ thụ

Nằm ở độ cao gần 1.400 mét, Suối Giàng (xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai) được thiên nhiên ưu đãi ban tặng quần thể chè Shan tuyết cổ thụ quý hiếm với diện tích gần 500 ha, trong đó có hơn 40.000 cây tuổi đời từ 100 đến 500 năm.

Trải qua hàng thế kỷ, những thân chè xù xì, rêu mốc phủ kín vẫn sừng sững giữa sương giăng, trở thành biểu tượng gắn bó máu thịt với bao thế hệ đồng bào Mông nơi đây.

Những gốc chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi tại Suối Giàng gắn liền với đời sống và sinh kế của đồng bào Mông qua nhiều thế hệ.

Thế nhưng, suốt một thời gian dài, thứ đặc sản “độc nhất vô nhị” ấy chỉ mang lại nguồn thu bấp bênh. Hơn 300 ha chè với sản lượng khoảng 500 tấn búp tươi mỗi năm chủ yếu để hái bán xô cho thương lái, được bao nhiêu hay bấy nhiêu.

Quanh năm bám nương rẫy, đồng bào Mông Suối Giàng chỉ lo sao cho đủ gạo, đủ muối qua mùa giáp hạt. Chẳng có người Mông nào giàu lên từ chè trên chính mảnh đất ấy.

Bước ngoặt chỉ đến khi các mô hình kinh tế tập thể hình thành, quy tụ sức mạnh cộng đồng để thay đổi tập quán canh tác. Nhớ lại những ngày đầu gầy dựng với số vốn eo hẹp và muôn vàn hoài nghi từ bà con, chị Lâm Thị Kim Thoa - đại diện Hợp tác xã Suối Giàng - chia sẻ: “Lúc đầu nhiều người sợ HTX lỗ, không có đầu ra. Nhưng tôi nghĩ nếu ai cũng chờ đợi thì sẽ chẳng bao giờ có thay đổi. Cây chè là báu vật của người Mông, mình phải biến nó thành giá trị thật cho quê hương”.

Từ khát vọng ấy, thay vì để bà con tiếp tục hái lượm tự phát hay loay hoay phá chè trồng ngô, hợp tác xã đã kiên trì vận động người dân bảo tồn nghiêm ngặt những “cụ chè” cổ thụ, phục hồi diện tích thoái hóa và đồng loạt chuyển sang quy trình chăm sóc hữu cơ.

Từ những xưởng chế biến ban đầu còn thô sơ, đến nay địa phương đã quy tụ được các mô hình đầu tư bài bản, nâng công suất chế biến lên hàng tấn búp tươi mỗi ngày.

Vùng chè cổ thụ Suối Giàng nay đã đạt chứng nhận hữu cơ và chỉ dẫn địa lý; nhà xưởng đạt chuẩn HACCP; sản phẩm Tuyết Sơn Trà đạt OCOP 4 sao. Đặc biệt, bước đột phá lớn là việc áp dụng giải pháp truy xuất nguồn gốc thông minh, gắn mã QR đến từng gốc chè cổ thụ phân theo nhóm tuổi (từ 100 năm đến trên 500 năm tuổi).

Chính sự minh bạch và chất lượng vượt trội đã giúp hai sản phẩm chủ lực là Hồng trà Shan tuyết và Diệp trà Shan tuyết vượt biên giới, chinh phục các thị trường khắt khe như Anh Quốc và Nhật Bản với mức giá từ 400.000 đồng đến 4 triệu đồng/kg. Doanh thu hằng năm của các mô hình kinh tế tại đây đạt hàng tỷ đồng, tạo việc làm ổn định, thu nhập khá cho lao động địa phương.

Hiệu quả từ kinh tế tập thể hiện hữu rõ nét qua nụ cười của những người phụ nữ Mông mỗi buổi chiều gùi chè về bản. Thương lái đón mua tận nương với giá 15.000 đồng/kg - mức giá cao gấp ba lần so với những lứa chè đầu vụ, không còn cảnh kỳ kèo, mặc cả. Cầm trên tay số tiền bán chè, chị Vàng Thị Dềnh phấn khởi: “Mấy tháng trước cũng từng ấy chè nhưng chỉ được 50.000 đồng lại còn bị chê ế ẩm. Nay bán hết không đắn đo, số tiền này đủ mua sắm vật dụng, không còn lo thiếu gạo ăn nữa”.

Không chỉ nâng cao thu nhập, các hợp tác xã còn tích cực đóng góp xây dựng nông thôn mới, làm đường giao thông, ủng hộ quỹ khuyến học và giữ gìn cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp. Những hộ dân như ông Giàng Seo Dơ nay đã có cuộc sống ổn định, con cái được học hành chu đáo, nhà cửa khang trang hơn.

Những búp chè non xanh mướt được đồng bào hái thủ công sẵn sàng cho quy trình chế biến chất lượng cao.

Không dừng lại ở sản xuất truyền thống, cộng đồng làm chè tại Suối Giàng đang tích cực bước vào kỷ nguyên số. Việc ứng dụng livestream bán hàng, kết nối giao thương và xây dựng các không gian trải nghiệm sinh thái gắn với văn hóa bản địa đã mở ra hướng đi đa giá trị, giúp nâng cao giá trị hạt chè lên gấp bội.

Từ những cây chè cổ thụ bám rêu phong qua hàng thế kỷ, người dân Suối Giàng đã thổi vào đó luồng sinh khí mới - hơi thở của kinh tế xanh, của tư duy hội nhập. Câu chuyện đổi đời trên đỉnh núi mờ sương ấy là minh chứng sinh động cho khát vọng tự lực, tự cường, biến tiềm năng bản địa thành giá trị thực để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.