Giữ hồn văn hóa Thái trên cao nguyên

Phụ nữ dân tộc Thái ở Lâm Đồng cùng với bộ trang phục thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình

Trên quê hương mới Lâm Đồng, đồng bào Thái không chỉ tích cực lao động, sản xuất, xây dựng đời sống mới mà họ còn gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời từng bước thích ứng, sáng tạo để văn hóa dân tộc tiếp tục lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Giữ gìn tiếng nói, chữ viết, trang phục truyền thống

Những bộ trang phục truyền thống, tiếng nói, chữ viết, các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống, điệu múa xòe… của người Thái đã góp phần tạo nên một không gian văn hóa đa sắc màu giữa lòng cao nguyên. Dù xa quê cũ nhưng trong mỗi gia đình, mỗi cộng đồng nhỏ, văn hóa vẫn được gìn giữ như một sợi dây gắn kết, giúp đồng bào ổn định đời sống tinh thần.

Đồng bào dân tộc Thái trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng hiện có 20.650 người, sinh sống chủ yếu ở các xã Tân Hội, Đức Trọng, Đắk Sắk, Đắk Wil, Cư Jút…

Nhiều gia đình người Thái tại Lâm Đồng vẫn duy trì việc sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Người lớn dạy cho con cháu nhỏ nói tiếng dân tộc mình để không bị mai một theo thời gian.

Bên cạnh đó, trang phục truyền thống cũng được bà con trân trọng gìn giữ. Những bộ váy áo với hoa văn tinh xảo, được dệt thủ công không chỉ sử dụng trong các dịp lễ, tết mà còn xuất hiện trong những hoạt động văn hóa cộng đồng.

Hình ảnh phụ nữ Thái với chiếc khăn piêu, váy đen, thắt lưng xanh… đã trở thành nét đẹp riêng, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa địa phương.

Nghệ nhân Ưu tú Lò Thị Hoa, xã Đắk Wil say sưa bên khung cửi dệt thổ cẩm, giữ gìn văn hóa truyền thống người Thái

Đáng chú ý, nhiều phụ nữ lớn tuổi vẫn truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho thế hệ trẻ. Đây không chỉ là cách lưu giữ nghề truyền thống mà còn tạo thêm sinh kế, giúp nâng cao thu nhập cho gia đình.

Nghệ nhân Hà Thị Duyệt (bên trái), xã Cư Jút hướng dẫn cách đánh cồng cho thế hệ trẻ

Các lễ hội truyền thống như Lễ Mừng cơm mới, Lễ hội Cầu mùa… tuy có sự giản lược và tổ chức đơn giản hơn so với trước đây nhưng vẫn được tái hiện nhằm giáo dục thế hệ trẻ về nguồn cội, về ý nghĩa của lao động và sự gắn bó với thiên nhiên.

Nhịp nhàng khua luống tại Lễ hội Lồng Tồng xã Đắk Sắk đầu xuân mới 2026

Ngoài ra, nghệ thuật ẩm thực của người Thái cũng là một điểm nhấn trên vùng đất Tây Nguyên. Những món ăn như xôi ngũ sắc, cá nướng, canh chua… được chế biến theo cách truyền thống, mang hương vị riêng biệt, thể hiện sự khéo léo và tinh tế của phụ nữ Thái.

Những ngày đầu xuân, lễ hội… tiếng cồng chiêng, tiếng trống của người Thái lại vang lên, tạo thêm phần sôi động cho ngày hội văn hóa của bản làng

Cùng chính quyền chung tay bảo tồn văn hóa truyền thống

Nhận thức rõ giá trị của văn hóa dân tộc, chính quyền địa phương tại Lâm Đồng đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số, trong đó có người Thái. Các hoạt động như tổ chức hội thi văn hóa, liên hoan văn nghệ, phục dựng lễ hội truyền thống… đã tạo điều kiện để đồng bào thể hiện, gìn giữ và lan tỏa văn hóa của mình.

Việc xây dựng các câu lạc bộ văn hóa dân gian tại cơ sở cũng góp phần quan trọng trong việc duy trì các hoạt động văn hóa thường xuyên. Đây là nơi tập hợp những người yêu văn hóa dân tộc, đặc biệt là các nghệ nhân – những “kho tàng sống” giữ vai trò truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Ông Vi Văn Thắng, thôn Nam Thanh, xã Đắk Sắk vệ sinh bộ cồng được chính quyền địa phương hỗ trợ tiền mua để phát huy văn hóa truyền thống dân tộc Thái

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc giữ gìn văn hóa của đồng bào Thái tại Lâm Đồng cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Sự tác động của quá trình đô thị hóa, hội nhập văn hóa khiến một bộ phận giới trẻ ít quan tâm đến văn hóa truyền thống.

Nhiều phong tục, tập quán tốt đẹp có nguy cơ mai một nếu không được gìn giữ kịp thời. Việc truyền dạy trong gia đình cũng gặp khó khăn khi người trẻ đi học, đi làm xa, ít có thời gian tiếp xúc với các giá trị truyền thống.

Ngoài ra, nguồn lực dành cho công tác bảo tồn còn hạn chế, trong khi việc phục dựng, duy trì các hoạt động văn hóa đòi hỏi sự đầu tư lâu dài và đồng bộ.

Để văn hóa truyền thống của đồng bào Thái tiếp tục được gìn giữ và phát triển, cần có sự chung tay của cả cộng đồng và chính quyền. Trước hết, nâng cao nhận thức của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ về giá trị của văn hóa dân tộc, trong đó có tiếng nói mẹ đẻ và chữ viết dân tộc thiểu số.

Theo ông Ngân Văn Khâm, người uy tín và biết chữ viết Thái ở thôn Đắk Thanh, xã Đắk Sắk, chữ viết người Thái dễ đọc, dễ hiểu, chỉ cần học khoảng một tháng là biết đọc, biết viết. Tuy nhiên, thế hệ trẻ hiện nay do ảnh hưởng lớn bởi các trang mạng xã hội, bận đi làm ăn xa… nên họ ít quan tâm đến việc học chữ viết của dân tộc mình. Do đó, việc giữ gìn, phát huy chữ viết của dân tộc Thái gặp nhiều khó khăn. Nếu người dân có nhu cầu, tôi sẵn sàng dạy chữ Thái cho mọi người để cùng nhau giữ gìn chữ viết của dân tộc Thái.

Ông Ngân Văn Khâm (bên trái), thôn Đắk Thanh, xã Đắk Sắk hướng dẫn cho người dân đọc chữ Thái

Ngoài ra, việc đưa nội dung giáo dục văn hóa dân tộc vào trường học, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, giao lưu sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu và tự hào hơn về bản sắc của mình.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ các nghệ nhân, khuyến khích họ truyền dạy nghề, bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể. Đồng thời, phát triển du lịch gắn với văn hóa cần được thực hiện một cách bền vững, tránh thương mại hóa làm mất đi bản sắc nguyên gốc.

Dù cuộc sống ngày càng đổi thay nhưng trong mỗi nếp nhà, mỗi bản làng, đồng bào Thái trên quê hương thứ hai Lâm Đồng vẫn đang âm thầm giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống. Đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là niềm tự hào về cội nguồn dân tộc.

Chiếc khăn piêu là một sản phẩm thổ cẩm truyền thống đặc sắc riêng của dân tộc Thái

Giữa nhịp sống hiện đại, những tiếng khèn, sắc màu thổ cẩm vẫn hiện diện như minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Thái. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị ấy không chỉ góp phần làm phong phú đời sống văn hóa địa phương mà còn đóng góp vào sự đa dạng văn hóa trên Tây Nguyên.