Văn hóa buôn làng Lâm Ðồng giữa lòng thủ đô

Từ ngày 17 - 19/4, trong khuôn khổ Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam năm 2026, đoàn nghệ nhân đến từ Lâm Đồng đã mang đến nhiều hoạt động trình diễn đặc sắc, góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa Tây Nguyên đến đông đảo du khách.

Nghi lễ khấn Yang

Tái hiện Lễ mừng lúa mới

Một trong những hoạt động nổi bật của đoàn nghệ nhân Lâm Đồng tại ngày hội là tái hiện Lễ mừng lúa mới của người Churu - nghi lễ gắn bó lâu đời với đời sống nông nghiệp lúa nước của cộng đồng tại thôn Diom A, xã D’ran.

D’ran là vùng đất mang đậm bản sắc của các dân tộc tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng riêng gắn liền với đời sống nông nghiệp, tín ngưỡng dân gian và sự hòa hợp với thiên nhiên. Qua nhiều thế hệ, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ như một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Trong dòng chảy đó, người Churu vẫn lưu giữ những nét văn hóa riêng thông qua các phong tục, tập quán, tri thức canh tác lúa nước, nghệ thuật cồng chiêng, múa arya và các nghi lễ mang đậm yếu tố tâm linh. Những giá trị này không chỉ thể hiện bản sắc dân tộc mà còn phản ánh tinh thần cố kết cộng đồng và sự trân trọng đối với thiên nhiên, mùa màng.

Tiếng chiêng không thể thiếu trong các dịp lễ quan trọng

Tiêu biểu cho những giá trị ấy là Lễ mừng lúa mới - một lễ hội truyền thống quan trọng, thể hiện lòng biết ơn đối với Yang, các thần đã phù hộ cho mùa màng bội thu, đồng thời là dịp để cộng đồng cùng nhau sinh hoạt văn hóa, trao truyền truyền thống và khẳng định bản sắc đặc trưng riêng của người Churu.

Trong không gian của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, nghi lễ được thực hiện theo đúng trình tự truyền thống với các phần dâng lễ, hiến lễ, dựng cây nêu và lời khấn Yang của già làng. Trên mâm lễ là những vật phẩm quen thuộc như cơm mới, rượu cần, bó lúa và gà hiến tế - kết tinh từ thành quả lao động của người dân sau một mùa vụ.

Không gian nghi lễ trở nên trang nghiêm khi tiếng chiêng vang lên nhịp chậm, già làng cất lời khấn Yang - thần linh tối cao theo quan niệm của người Churu. Lời khấn là sự tạ ơn đất trời đã cho mùa màng bội thu, đồng thời gửi gắm ước mong về một năm mới mưa thuận gió hòa, bon làng bình yên.

Vẫn là mâm cơm mới, bó lúa, rượu cần, cây nêu và tiếng chiêng, trống, tiếng khèn quen thuộc, nhưng lần này nghi lễ không diễn ra trên cánh đồng quê nhà ở Diom A mà giữa không gian lễ hội với sự chứng kiến của hàng trăm đại biểu và du khách. Chính điều đó khiến các nghệ nhân không khỏi xúc động.

Nghệ nhân Ya Hinh - người trực tiếp thực hiện nghi lễ chia sẻ rằng, ông cảm thấy tự hào khi được giới thiệu văn hóa của dân tộc mình tại một sự kiện lớn. Mỗi lần tái hiện nghi lễ không chỉ là biểu diễn mà còn là dịp để kể cho mọi người nghe câu chuyện về bon làng, về hạt lúa và cuộc sống của người Churu gắn với ruộng đồng, núi rừng.

Văn hóa trao truyền qua các thế hệ

Bên cạnh các nghệ nhân lớn tuổi, sự góp mặt của lớp trẻ cũng tạo nên sức sống cho các hoạt động tại ngày hội. Trong số đó có chị Ma Tina - Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ cồng chiêng thôn Diom A, xã D’ran. Với chị Ma Tina, việc được tham gia biểu diễn tại ngày hội là cơ hội đặc biệt để chị giới thiệu bản sắc của dân tộc mình.

Mừng lúa mới là một trong những lễ hội quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng Churu

Chị Ma Tina nói rằng, mình may mắn được sinh ra trong gia đình có truyền thống gìn giữ văn hóa, từ nhỏ đã được bà ngoại dạy hát dân ca và tham gia các sinh hoạt văn hóa của bon làng. “Những dịp như thế này không nhiều. Nếu chỉ quanh quẩn ở bon làng thì sẽ rất ít người biết đến văn hóa của người Churu”, chị Ma Tina chia sẻ. Vì vậy, mỗi lần tham gia biểu diễn hay giao lưu với du khách, chị đều cố gắng thể hiện tốt nhất.

Theo chị, khi những nghệ nhân lớn tuổi dần ít đi, lớp trẻ cần có trách nhiệm tiếp nối để những giá trị truyền thống không bị mai một. “Tôi nghĩ mình phải học hỏi nhiều hơn để giữ gìn những điều mà ông bà đã truyền lại”, chị Ma Tina nói.

Trong suốt thời gian diễn ra ngày hội, đoàn nghệ nhân Lâm Đồng còn tham gia nhiều hoạt động giao lưu như: trình diễn cồng chiêng, kèn bầu, các điệu múa dân gian, hát dân ca và hướng dẫn du khách trải nghiệm nhạc cụ truyền thống. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu hơn về văn hóa Tây Nguyên mà còn tạo cơ hội để đồng bào các dân tộc gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn di sản.

Điều này cũng được Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đinh Văn Tuấn khẳng định khi phát biểu tại Hội nghị triển khai công tác dân tộc toàn quốc. Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết, mỗi lễ hội được tái hiện là một minh chứng cho sức sống mãnh liệt của văn hóa truyền thống, là không gian sống động, tái hiện các nghi lễ, phong tục và nghệ thuật diễn xướng dân gian.

Giao lưu với du khách

Thông qua hoạt động lễ hội là nơi kết nối cộng đồng, là cách để đồng bào các dân tộc khẳng định giá trị, niềm tự hào dân tộc, tăng cường đoàn kết và giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn. Chính các lễ hội truyền thống là yếu tố để du khách thêm yêu mến vùng đất cao nguyên và để Lâm Đồng bước vào tương lai với niềm tự hào về bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.