Nghị quyết số 80-NQ/TW - Khơi thông điểm nghẽn, đánh thức sức mạnh văn hóa để phát triển bền vững - Bài cuối

Để tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW thực sự thấm sâu vào đời sống, đặc biệt tại một địa phương còn nhiều khó khăn như Cao Bằng, không chỉ là vấn đề nhận diện đúng những “điểm nghẽn” mà còn phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, quyết liệt và mang tính đột phá. Tháo gỡ các nút thắt chính là điều kiện tiên quyết để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Đặt văn hóa đi trước, mở đường cho phát triển

Trước hết, cần bắt đầu từ khâu then chốt nhất: đổi mới tư duy phát triển, đặt văn hóa đi trước, mở đường. Đây không chỉ là khẩu hiệu, mà phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành. Văn hóa không thể đứng sau kinh tế, càng không thể bị xem là lĩnh vực “phụ trợ”, mà phải được đặt ngang hàng, thậm chí đi trước một bước để định hướng cho các lĩnh vực khác. Mỗi chủ trương, chính sách phát triển của tỉnh - từ quy hoạch không gian, xây dựng đô thị, phát triển nông thôn mới đến thu hút đầu tư - đều cần được soi chiếu qua lăng kính văn hóa. Khi văn hóa “thấm” vào từng quyết sách, từng chương trình hành động, thì sự phát triển mới có chiều sâu, có bản sắc và có tính bền vững. Đây cũng chính là tinh thần cốt lõi mà Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh: văn hóa phải “thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội”.

Thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW, phấn đấu thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, giữa các tầng lớp nhân dân.

Cùng với đổi mới tư duy, một giải pháp có ý nghĩa quyết định là gắn kết chặt chẽ văn hóa với phát triển kinh tế, du lịch và chuyển đổi số. Cao Bằng có lợi thế đặc biệt về tài nguyên văn hóa và thiên nhiên, nhưng nếu không được tổ chức khai thác bài bản, những giá trị ấy vẫn chỉ dừng lại ở tiềm năng. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ “bảo tồn thuần túy” sang “bảo tồn gắn với phát triển”, từ “giữ gìn” sang “tạo giá trị”. Văn hóa phải trở thành sản phẩm, trở thành dịch vụ, trở thành trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách.

Nghệ nhân ưu tú về loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian (dân ca người Nùng: Sli, lượn, Pựt lằn...) Nông Thị Ngần, xã Quảng Uyên chia sẻ: Chúng tôi rất tự hào về những dân ca, phong tục của dân tộc Nùng. Nếu được quan tâm bảo tồn, truyền dạy cho thế hệ trẻ và gắn với phát triển du lịch thì không chỉ giữ được bản sắc mà còn giúp người dân có thêm thu nhập, cuộc sống tốt hơn. Các học viên đến học các lớp truyền dạy của tôi có rất nhiều chị em tại các làng, điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh đến để học tập và thực hành cho du khách khi đến tham quan, tìm hiểu.

Những làn điệu hát Then, những lễ hội truyền thống, những làng nghề, ẩm thực đặc sắc… hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm du lịch độc đáo nếu được đầu tư đúng mức. Đồng thời, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc số hóa di sản, xây dựng các nền tảng quảng bá văn hóa trực tuyến, phát triển nội dung sáng tạo số là hướng đi tất yếu. Khi văn hóa được “số hóa” và “kể lại” bằng ngôn ngữ hiện đại, không gian phát triển sẽ được mở rộng, giá trị văn hóa sẽ được nhân lên, tạo ra động lực mới cho kinh tế địa phương.

Đồng bộ giải pháp, đánh thức nguồn lực văn hóa trở thành động lực nội sinh và sức mạnh mềm

Một trong những giải pháp mang tính nền tảng khác là huy động sức mạnh của toàn xã hội vào phát triển văn hóa. Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ dựa vào nguồn lực nhà nước thì khó có thể đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Nhà nước cần giữ vai trò kiến tạo, định hướng, ban hành cơ chế, chính sách thuận lợi; đồng thời khuyến khích, thu hút doanh nghiệp, tổ chức và người dân tham gia vào quá trình sáng tạo, sản xuất và kinh doanh các sản phẩm văn hóa. Khi văn hóa được đặt trong dòng chảy của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sẽ hình thành một hệ sinh thái năng động, trong đó mỗi chủ thể đều có thể đóng góp và hưởng lợi từ các giá trị văn hóa.

Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ cơ sở là nhiệm vụ không thể thiếu. Gia đình, nhà trường, cộng đồng và cả không gian mạng cần trở thành những “tế bào” vững chắc, nơi các giá trị tốt đẹp được nuôi dưỡng và lan tỏa. Việc đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở cần được quan tâm đúng mức, bảo đảm không chỉ “có” mà còn “hoạt động hiệu quả”. Một môi trường văn hóa lành mạnh sẽ góp phần hình thành lối sống tích cực, nâng cao ý thức cộng đồng, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, cần chủ động đưa văn hóa trở thành “sức mạnh mềm” của địa phương. Cao Bằng không chỉ phát triển cho mình, mà còn phải định vị hình ảnh trong không gian khu vực và quốc tế. Việc quảng bá các giá trị văn hóa đặc sắc, xây dựng thương hiệu địa phương gắn với bản sắc dân tộc, gắn với các danh thắng nổi tiếng sẽ góp phần nâng cao vị thế của tỉnh. Khi văn hóa trở thành “ngôn ngữ chung” để kết nối, giao lưu và hợp tác, thì cơ hội phát triển sẽ được mở rộng hơn bao giờ hết.

Nhìn một cách tổng thể, các giải pháp nêu trên không tồn tại riêng lẻ, mà có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ cho nhau. Đổi mới tư duy là khâu đột phá; gắn văn hóa với kinh tế và chuyển đổi số là động lực trực tiếp; huy động nguồn lực xã hội là điều kiện bảo đảm; xây dựng môi trường văn hóa là nền tảng; còn phát huy sức mạnh mềm là mục tiêu hướng tới. Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, nhất quán, sẽ tạo ra sức cộng hưởng mạnh mẽ, giúp tháo gỡ những “điểm nghẽn” đang tồn tại.

Các địa phương tăng cường công tác tuyên truyền, tạo điều kiện để người dân thực hiện tốt nếp sống văn minh, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển. Ảnh: Thế Vĩnh

Tại cuộc họp triển khai nhiệm vụ năm 2026 của ngành văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh, đồng chí Hà Nhật Lệ, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: Triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW trong điều kiện cụ thể của tỉnh chúng ta cần xác định rõ: phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Văn hóa phải được đặt ở vị trí trung tâm trong hoạch định chính sách, gắn chặt với phát triển kinh tế, du lịch và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tỉnh sẽ tập trung khơi dậy và phát huy mạnh mẽ nguồn lực nội sinh từ văn hóa, coi đây là nền tảng để phát triển nhanh nhưng bền vững. Đề nghị ngành tiếp tục phát huy vai trò tham mưu, chủ động phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan nhằm triển khai hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển các chỉ tiêu thuộc lĩnh vực văn hóa. Tập trung quy hoạch, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích. Gắn tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, nghệ thuật với bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển du lịch địa phương.

Khi tư duy được đổi mới, giải pháp được triển khai đồng bộ, nguồn lực được khơi thông và con người được đặt ở vị trí trung tâm, văn hóa sẽ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, lan tỏa vào mọi lĩnh vực của đời sống. Đồng thời, trong quá trình đó, việc kiên định bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực văn hóa không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là “la bàn” định hướng, bảo đảm cho sự phát triển đúng hướng, giữ vững bản sắc dân tộc trước những tác động đa chiều của hội nhập. Khi văn hóa vừa được phát huy như một nguồn lực phát triển, vừa được giữ gìn như cốt lõi giá trị tinh thần, Cao Bằng sẽ có đủ nội lực để vươn lên mạnh mẽ, phát triển nhanh nhưng vẫn bền vững, giàu bản sắc trong dòng chảy chung của đất nước.