Giữ nhịp khung dệt giữa buôn làng

Bà H’Né cẩn thận trưng bày các sản phẩm thổ cẩm của địa phương

Miệt mài giữ nghề truyền thống

Sinh ra và lớn lên ở buôn Tuôr, bà H’Né BYă (sinh năm 1959) làm quen với khung dệt từ khi còn nhỏ. Bên mẹ, bà và các chị trong buôn, cô bé H’Né say mê nhìn từng đường chỉ hiện lên trên mặt vải. Từ sự tò mò ban đầu, bà học cách chọn sợi, nhuộm màu, tạo hoa văn rồi dần trở thành người thạo nghề.

Bà H’Né nhớ lại: “Ngày trước, hầu như phụ nữ Ê Đê nào cũng biết dệt thổ cẩm. Từ những tấm vải do chính đôi tay mình làm ra, họ may váy áo, khăn choàng, tạo những vật dụng trang trí trong nhà dài. Với phụ nữ Ê Đê, thổ cẩm không đơn thuần là trang phục hay một sản phẩm thủ công mà gắn với đời sống tinh thần và bản sắc văn hóa của buôn làng”.

Theo thời gian, nhịp sống hiện đại khiến những khung dệt ngày càng ít được sử dụng. Người trẻ không còn mặn mà với nghề, nhiều gia đình chuyển sang mua quần áo may sẵn. Trước nguy cơ nghề truyền thống mai một, bà H’Né luôn trăn trở tìm cách truyền lại nghề cho thế hệ trẻ.

UBND xã Hòa Phú phối hợp với các đơn vị thiện nguyện tổ chức lớp tập huấn dệt thổ cẩm cho phụ nữ buôn Tuôr. Dù lớn tuổi, bà H’Né vẫn nhiệt tình tham gia hướng dẫn học viên. Tại nhà sinh hoạt cộng đồng của buôn, người phụ nữ gắn bó cả đời với khung dệt trở thành người truyền nghề cho lớp trẻ.

Lớp học dệt thổ cẩm tại buôn Tuôr thu hút nhiều học viên tham gia

Bà hướng dẫn từ những công đoạn cơ bản như mắc sợi lên khung, điều chỉnh lực tay, đưa thoi đến cách tạo từng hoa văn. Những ngày đầu, không ít học viên còn lúng túng, người để sợi rối, người dệt lệch hoa văn, bà H’Né kiên nhẫn hướng dẫn, sửa từng lỗi nhỏ.

Từ những đôi tay còn vụng về, đường dệt dần ngay ngắn hơn. “Cầm tay chỉ việc” không chỉ giúp học viên nắm được kỹ thuật mà còn góp phần giữ lại một nghề đã gắn bó với buôn làng qua nhiều thế hệ.

Gìn giữ hồn văn hóa trong từng đường dệt

Với bà H’Né, dạy dệt thổ cẩm không chỉ để có thêm người biết nghề. Điều bà muốn truyền lại còn là những câu chuyện phía sau mỗi hoa văn, bởi đó là một phần tinh hoa văn hóa của đồng bào mình.

Trên những tấm thổ cẩm, hình ảnh chim muông, con suối, bông lúa, núi rừng... được dệt tỉ mỉ. Mỗi đường nét phản ánh đời sống, tín ngưỡng và mối quan hệ gần gũi của người Ê Đê với thiên nhiên.

Dù đã lớn tuổi, bà H’Né vẫn say mê với nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình

Vì thế, trong những buổi học, bà H’Né không chỉ hướng dẫn cách đưa thoi hay tạo hoa văn mà còn kể cho học viên nghe về ý nghĩa của từng họa tiết. Để khi tự tay dệt nên một sản phẩm, những người phụ nữ trẻ hiểu rằng mình đang tiếp nối một phần ký ức văn hóa của buôn làng.

Sự kiên trì của bà H’Né cùng sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội đã tạo nên không khí mới quanh những khung dệt.

Những khung dệt từng thưa vắng nay có thêm những bàn tay trẻ. Từ lớp học, ngày càng nhiều phụ nữ trong buôn làm quen với nghề, từng bước học cách tạo nên những hoa văn truyền thống.

Sau gần 10 buổi tối miệt mài học nghề, chị H’Mư Niê đã tự tay hoàn thành sản phẩm đầu tiên. Chiếc chăn chưa thật sắc sảo như sản phẩm của những người thợ lâu năm, nhưng với chị đó là niềm vui lớn.

Hoa văn trên từng tấm thổ cẩm được các học viên của bà H’Né dệt nên

“Tôi rất hạnh phúc khi được học dệt thổ cẩm và tự tay làm ra sản phẩm cho gia đình. Giờ đây tôi đã biết dệt, có thể làm thêm nhiều vật dụng trong nhà, thậm chí làm sản phẩm bán cho khách du lịch. Sau này tôi cũng sẽ dạy lại cho con mình để nghề dệt thổ cẩm luôn được gìn giữ”, chị H’Mư Niê chia sẻ.

Không dừng ở những tấm chăn, một số phụ nữ sau khi học nghề đã bắt đầu làm túi xách, khăn choàng và các sản phẩm trang trí. Những sản phẩm này mở thêm cơ hội để chị em bán cho du khách, tăng thu nhập cho gia đình trong thời gian nông nhàn.

Tuy nhiên, đầu ra sản phẩm vẫn là bài toán cần được quan tâm nếu muốn nghề dệt phát triển bền vững. Với bà H’Né, trước hết phải giữ được nghề, giữ được niềm say mê và để ngày càng có nhiều phụ nữ trẻ biết ngồi vào khung dệt.

Từ những khung dệt giản dị ở buôn Tuôr, một nghề truyền thống đang được đánh thức bằng chính đôi tay của những người phụ nữ Ê Đê

Giờ đây, đến buôn Tuôr, không khó để bắt gặp những người phụ nữ ngồi dệt thổ cẩm. Những cô gái trẻ khi rảnh rỗi lại say mê bên khung dệt, làm những món đồ yêu thích để tặng người thân. Tiếng khung dệt đều đặn vang lên giữa buôn làng, như nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Ông Trần Văn Thể, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hòa Phú cho biết, để duy trì và phát triển nghề, xã đã thành lập Câu lạc bộ thổ cẩm, tạo không gian để các học viên sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm.

Địa phương cũng định hướng quảng bá sản phẩm thông qua các hoạt động du lịch, đồng thời kết nối với các đơn vị du lịch để mở rộng kênh quảng bá và tiêu thụ sản phẩm.

Từ những khung dệt giản dị ở buôn Tuôr, một nghề truyền thống đang được đánh thức bằng chính đôi tay của những người phụ nữ Ê Đê. Mỗi sợi chỉ được nối lại, mỗi hoa văn được hoàn thành cũng là một cách để ký ức văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.