Gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy thu mua lúa tạm trữ

Hoạt động thu hoạch lúa đang diễn ra khá sôi động trên các cánh đồng ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong bối cảnh cung vượt cầu trên thị trường thế giới, chi phí logistics tăng cao và dòng vốn tín dụng chưa được khơi thông kịp thời, hoạt động thu mua lúa của doanh nghiệp trở nên thận trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến đầu ra và giá bán của nông dân.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn sản xuất thương mại Phước Thành IV, tỉnh Vĩnh Long, khó khăn lớn hiện nay không chỉ đến từ thị trường mà còn nằm ở dòng vốn.

Việc giải ngân tín dụng chậm khiến doanh nghiệp thiếu nguồn lực để thu mua lúa trong thời điểm chính vụ. Trong khi đó, chi phí vận chuyển tăng mạnh do tác động từ xung đột địa chính trị, đặc biệt là khu vực Trung Đông, khiến giá cước quốc tế tăng từ 10-30%, còn vận tải nội địa cũng tăng 10-20%.

Ông Thành cho biết thêm, các doanh nghiệp hiện vẫn đang “nghe ngóng” diễn biến thị trường trước khi quyết định thu mua quy mô lớn. Lượng tồn kho gạo toàn cầu còn cao khiến các hợp đồng xuất khẩu mới được ký kết chậm, làm giảm động lực thu mua ngay từ đầu vụ.

Bên cạnh đó, quy định thanh toán không dùng tiền mặt đối với các giao dịch hơn 5 triệu đồng cũng tạo ra rào cản nhất định, khi nhiều nông dân chưa có tài khoản ngân hàng, gây khó khăn cho việc thu mua trực tiếp tại ruộng.

Trong bối cảnh đó, Công ty Phước Thành IV dự kiến thu mua khoảng 20.000-30.000 tấn lúa để duy trì hoạt động chế biến, đồng thời chờ tín hiệu thị trường thuận lợi hơn trước khi mở rộng xuất khẩu.

Các doanh nghiệp đang nỗ lực thu mua lúa cho nông dân nhưng mong muốn chính sách tín dụng thuận lợi hơn.

Ở góc độ toàn ngành, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) nhận định, thị trường lúa gạo thế giới đang rơi vào tình trạng dư cung, khiến giá giảm và tạo áp lực lớn cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Đáng chú ý, một số thị trường chủ lực đang điều chỉnh chính sách nhập khẩu. Philippines - thị trường quan trọng của gạo Việt tăng cường các tiêu chuẩn về kiểm dịch và vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời có xu hướng giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Việt Nam.

“Khó khăn lớn nhất hiện nay của ngành hàng lúa gạo là thị trường. Nếu không giải quyết được, giá lúa sẽ tiếp tục chịu áp lực giảm”, ông Nam nhấn mạnh.

Tuy vậy, theo VFA, nhiều doanh nghiệp vẫn đã có sẵn hợp đồng xuất khẩu, do đó cần tranh thủ thời điểm thu hoạch rộ để đẩy mạnh thu mua, góp phần ổn định thị trường và hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất được nhiều doanh nghiệp và hiệp hội cùng nhìn nhận vẫn là tín dụng. Việc thiếu vốn khiến doanh nghiệp không thể thu mua tạm trữ quy mô lớn, dẫn đến tình trạng nguồn cung dồn ra thị trường cùng lúc trong mùa thu hoạch, gây áp lực giảm giá.

Chính sách tạm trữ lúa gạo được xem là giải pháp quan trọng để ổn định thị trường trong bối cảnh hiện nay.

Chủ tịch VFA kiến nghị hệ thống ngân hàng cần có chính sách lãi suất phù hợp và mở rộng hạn mức tín dụng, giúp doanh nghiệp có điều kiện thu mua và tạm trữ lúa gạo. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm ổn định giá và bảo đảm lợi ích cho nông dân.

Cùng quan điểm, đại diện Công ty Trung An cho rằng việc nâng hạn mức tín dụng là yếu tố then chốt để doanh nghiệp tham gia tích cực vào hoạt động thu mua tạm trữ.

Chia sẻ thêm về thực tế thị trường, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An cho biết, giá nhiên liệu tăng và chi phí logistics leo thang đã tác động rõ rệt đến hoạt động xuất khẩu.

Chi phí vận chuyển một container gạo sang châu Âu đã tăng gần gấp đôi, từ khoảng 1.500 USD lên 2.800 USD. Thời gian giao hàng cũng kéo dài từ 40 ngày lên hơn 2 tháng, trong khi việc đặt container trở nên thiếu ổn định.

Dù vậy, theo ông Bình, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở logistics mà là đầu ra tiêu thụ. Các hợp đồng xuất khẩu mới hạn chế, giá gạo xuất khẩu trung bình giảm xuống dưới 400USD/tấn. Một số dòng gạo chất lượng cao vẫn giữ được thị trường, nhưng sản lượng không lớn.

Nhờ liên kết, giá thu mua lúa của doanh nghiệp cao hơn thị trường, giúp nông dân giảm bớt áp lực.

Trong bối cảnh đó, nông dân là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Công ty Trung An hiện đang liên kết sản xuất khoảng 9.000ha lúa, tương đương 81.000 tấn sản lượng, với nhu cầu vốn thu mua lên tới 500 tỷ đồng. Nhờ liên kết, giá thu mua lúa của doanh nghiệp cao hơn thị trường, giúp nông dân giảm bớt áp lực.

Ông Bình cho rằng, để mở rộng thu mua tạm trữ, cần có chính sách tín dụng linh hoạt, ưu tiên các doanh nghiệp có năng lực. Có thể triển khai các khoản vay ngắn hạn từ 6 tháng đến 1 năm để hỗ trợ tiêu thụ lúa trong thời điểm cao điểm thu hoạch.

Về lâu dài, việc tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết chuỗi là giải pháp căn cơ. Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong ngành. Theo đó, nông dân và doanh nghiệp sẽ liên kết chặt chẽ hơn, sản xuất theo nhu cầu thị trường và được bao tiêu sản phẩm.

Tuy nhiên, ông Bình cũng lưu ý tiến độ triển khai đề án hiện còn chậm. Một số dự án liên kết quy mô lớn của doanh nghiệp vẫn chưa được phê duyệt, khiến nguồn vốn tín dụng dù đã sẵn sàng cũng chưa thể giải ngân.

“Thời gian từ nay đến năm 2030 không còn nhiều. Cần sự vào cuộc quyết liệt hơn của các cơ quan quản lý để đưa chủ trương vào thực tiễn”, ông Bình đề xuất.

Trong bối cảnh nhiều biến động, việc tháo gỡ các điểm nghẽn về tín dụng, thị trường và tổ chức sản xuất sẽ đóng vai trò quyết định, giúp ngành lúa gạo duy trì ổn định và bảo đảm sinh kế cho hàng triệu nông dân.

VĂN ÚT