Gỡ nút thắt, nối mạch vốn cho tăng trưởng

Toàn cảnh diễn đàn

Nhu cầu vốn cho một chu kỳ tăng trưởng mới đang gia tăng, nhưng bài toán của nền kinh tế không đơn thuần là huy động thêm tiền. Quan trọng hơn, dòng vốn cần được khơi thông, phân bổ hiệu quả và dịch chuyển đến những khu vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng. Điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi cách các gia đình Việt Nam quản lý và phân bổ tài sản.

Tại Vietnam Investment Forum 2027 diễn ra ngày 12/11, các chuyên gia cùng chung quan điểm rằng, mô hình phân bổ vốn dựa nhiều vào những kênh truyền thống đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi. Với nền kinh tế, hệ thống ngân hàng khó có thể tiếp tục gánh vác phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn. Còn với các gia đình sở hữu tài sản lớn, việc tập trung quá nhiều nguồn lực vào bất động sản hay doanh nghiệp gia đình cũng bộc lộ những giới hạn về thanh khoản và khả năng nắm bắt cơ hội mới.

KHẢ NĂNG LAN TỎA LÀ NÚT THẮT

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, nền kinh tế Việt Nam đã bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, với sự đóng góp của cả những động lực truyền thống và các động lực đang hình thành. Dự kiến tăng trưởng GDP năm 2026 có thể đạt 9,5 - 9,7% và tăng lên 10% vào năm 2027.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là một vấn đề cần được quan tâm. Đó là khả năng lan tỏa của dòng vốn đến khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tương xứng với nhu cầu tăng trưởng.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia

TS. Cấn Văn Lực chỉ ra rằng, khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam hiện đến từ khu vực FDI, trong khi khu vực này cũng chiếm khoảng 73% kim ngạch nhập khẩu. Điều này phản ánh những hạn chế về năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nội địa.

Một điểm nghẽn khác nằm ở cấu trúc nguồn vốn. Trong nhiều năm, hệ thống ngân hàng vẫn đóng vai trò chủ lực cung ứng vốn cho nền kinh tế. Nhưng khi nhu cầu đầu tư tăng lên, việc tiếp tục dựa quá nhiều vào tín dụng sẽ tạo áp lực lên thanh khoản và chi phí vốn.

Đáng chú ý, mặt bằng lãi suất đã không còn thuận lợi như giai đoạn tiền rẻ trước đây. Có bốn nguyên nhân khiến lãi suất tăng nhanh từ khoảng cuối năm 2025 gồm định hướng tăng trưởng tín dụng được điều chỉnh lên mức cao hơn, xu hướng giảm lãi suất trên thế giới chững lại, nhu cầu tích lũy vốn để chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới và áp lực lạm phát.

"Dư địa giảm lãi suất hiện không còn nhiều. Ngay cả khi có thể tiếp tục giảm, việc điều hành cũng cần thực hiện từng bước, có trọng tâm thay vì giảm đồng loạt, bởi điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với hệ thống tài chính", ông Lực nhấn mạnh.

Từ góc độ thị trường, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam, đưa ra một chỉ báo đáng chú ý về mức độ sẵn sàng đầu tư của khu vực doanh nghiệp.

Cụ thể, qua nghiên cứu báo cáo tài chính 9 tháng đầu năm của nhiều doanh nghiệp lớn niêm yết, ông Hải nhận thấy tổng tài sản có tăng nhưng mức tăng chi tiêu vốn đầu tư (CapEx) còn khá thấp. Thậm chí, nếu loại trừ phần tăng trưởng đến từ Vingroup, mức tăng đầu tư của nhóm doanh nghiệp còn lại tương đối hạn chế.

Theo ông Hải, một trong những nguyên nhân quan trọng là chi phí vốn tăng nhanh. Trong hơn một năm qua, lợi suất trái phiếu Chính phủ tăng khoảng 130 điểm cơ bản, trong khi phần bù rủi ro mà doanh nghiệp phải trả cũng tăng thêm hơn 300 điểm cơ bản.

Nếu khoảng 1,5 năm trước, một doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu với lãi suất 8,5 - 8,7%, thì hiện nay mức lãi suất có thể lên tới 10,5 - 11%, thậm chí 12%, tùy thuộc năng lực tài chính và mức độ cấp thiết của dự án.

Vì vậy, ông Hải cho rằng, Việt Nam hiện mới ở giai đoạn đầu của chu kỳ tăng trưởng mới, khi nguồn lực vẫn chủ yếu được đưa vào khu vực công. Để tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ hơn, cần hình thành hiệu ứng lan tỏa, thu hút dòng vốn tư nhân tham gia.

“Chúng ta cần gia tăng độ sâu tài chính của nền kinh tế, thay vì chỉ dựa vào ngân sách và hệ thống ngân hàng”, ông Hải nhấn mạnh.

Do đó, phát triển thị trường vốn không chỉ là yêu cầu nhằm bổ sung nguồn tiền cho nền kinh tế mà còn giúp giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn đối với hệ thống ngân hàng. Muốn vậy, thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần tìm lại trạng thái cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát rủi ro và khả năng huy động vốn.

Bởi lẽ, nếu các yêu cầu tuân thủ trở nên quá nặng nề, chi phí huy động vốn sẽ tăng lên và doanh nghiệp cũng mất đi động lực tiếp cận thị trường.

TỪ NẮM GIỮ TÀI SẢN SANG QUẢN TRỊ TOÀN BỘ DANH MỤC

Nếu ở cấp độ nền kinh tế, bài toán đặt ra là làm thế nào để dòng vốn được phân bổ đến những khu vực có khả năng tạo ra giá trị cao hơn, thì ở cấp độ mỗi gia đình sở hữu tài sản lớn, yêu cầu tương tự cũng đang xuất hiện. Việc nắm giữ nhiều tài sản không còn đồng nghĩa với khả năng bảo toàn và gia tăng giá trị nếu danh mục thiếu thanh khoản, không tạo ra dòng tiền hoặc chưa được quản trị theo một chiến lược dài hạn.

Đây cũng là lý do mô hình Family Office ngày càng được quan tâm. Theo bà Nguyễn Thị Minh Thu, Giám đốc Điều hành Công ty Tư vấn Tài chính và Đầu tư Index Partners, qua quá trình làm việc với các Family Office tại Việt Nam và Đông Nam Á, bà nhận thấy mối quan tâm của nhóm khách hàng này đang dần thay đổi.

Thay vì chỉ tập trung vào từng tài sản riêng lẻ, các gia đình ngày càng quan tâm đến tổng thể tài sản, khả năng thanh khoản và nhu cầu sử dụng vốn trong những giai đoạn khác nhau.

“Mục tiêu ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo đảm an toàn và khả năng thanh khoản của toàn bộ danh mục, sau đó mới đến cơ hội tăng trưởng của từng tài sản”, bà Thu nhận định.

Bà Nguyễn Thị Minh Thu, Giám đốc Điều hành Công ty Tư vấn Tài chính và Đầu tư Index Partners

Đây là sự thay đổi đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh thói quen đầu tư của các gia đình Việt Nam lâu nay. Bất động sản và vàng thường được ưu tiên nhờ tính hữu hình, khả năng tích lũy và cảm giác an toàn khi nắm giữ. Trong khi đó, những tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu hay vốn cổ phần tư nhân chưa chiếm tỷ trọng tương xứng.

Bà Thu cho rằng, sự thay đổi trong môi trường lãi suất và những biến động của thị trường tài sản đang khiến các gia đình lớn phải nhìn lại cấu trúc danh mục. Những tài sản có khả năng tạo ra dòng tiền ổn định, chẳng hạn trái phiếu hoặc các khoản nợ ưu tiên thanh toán, ngày càng được quan tâm.

Bởi với một gia đình có thể sở hữu nhiều bất động sản hoặc nắm giữ cổ phần tại những doanh nghiệp quy mô lớn, nhưng nếu phần lớn tài sản không tạo ra dòng tiền và khó chuyển đổi thành tiền mặt, họ có thể bỏ lỡ những cơ hội đầu tư mới.

Không chỉ dừng ở việc lựa chọn các kênh đầu tư, cách thức quản lý tài sản cũng đang trở thành vấn đề quan trọng. Theo bà Thu, Family Office tại Việt Nam hiện phần lớn vẫn gắn chặt tài sản của gia đình với hoạt động kinh doanh, trong khi thiếu những cơ cấu quản trị chuyên nghiệp và kế hoạch đầu tư dài hạn.

Điều này có thể tạo ra những hạn chế khi gia đình muốn dịch chuyển vốn giữa các loại tài sản, thị trường hoặc thế hệ sở hữu. Đặc biệt, tài sản của nhiều gia đình vẫn nằm trong doanh nghiệp do chính họ gây dựng, khiến việc tách bạch giữa vốn phục vụ hoạt động kinh doanh và vốn dành cho đầu tư cá nhân không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Theo bà Thu, việc phát triển các mô hình Family Office chuyên nghiệp, cùng một khung pháp lý và chính sách thuế phù hợp, sẽ giúp các gia đình quản lý tài sản bài bản hơn, đồng thời thuận lợi trong chuyển giao tài sản giữa các thế hệ.

Thực tế, đây không đơn thuần là câu chuyện của nhóm người siêu giàu. Khi quy mô tài sản của các cá nhân và gia đình Việt Nam tiếp tục tăng, nhu cầu quản lý tài sản theo hướng chuyên nghiệp cũng sẽ mở rộng.

Số liệu Knight Frank ghi nhận, năm 2024 Việt Nam có khoảng 5.500 cá nhân sở hữu tài sản trên 10 triệu USD, đứng thứ 6 tại Đông Nam Á. Quy mô nhóm khách hàng này được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới.

Nhìn rộng hơn, hai câu chuyện về nguồn vốn cho tăng trưởng và sự dịch chuyển tài sản của các gia đình thực chất có mối liên hệ chặt chẽ. Một nền kinh tế muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao cần có thị trường vốn đủ sâu để huy động nguồn lực dài hạn. Trong khi đó, những người sở hữu tài sản cũng cần những kênh đầu tư đa dạng, minh bạch và chuyên nghiệp để đưa dòng tiền vào các hoạt động tạo ra giá trị.

Vì vậy, thách thức của chu kỳ tăng trưởng mới không chỉ là có thêm bao nhiêu tiền, mà là làm thế nào để nguồn lực đang nằm trong ngân hàng, bất động sản, doanh nghiệp và các danh mục đầu tư có thể được phân bổ hiệu quả hơn.