Gợi mở hướng để tăng sức chống chịu cho nền kinh tế

Tác động lớn

Biến động địa - chính trị, đặc biệt căng thẳng tại Trung Đông, đang tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu, làm gia tăng rủi ro về nguồn cung, giá cả, vận tải và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh cùng quá trình công nghiệp hóa và chuyển đổi số, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trở nên cấp thiết hơn.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Khắc Kiên

Tại Hội thảo “Biến động địa - chính trị và chiến lược đảm bảo năng lượng” do Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 9-4, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực dự báo, đa dạng hóa nguồn cung và tăng tính linh hoạt của hệ thống năng lượng.

Công nhân dầu khí đang khai thác trên giản khoan ngoài khơi. Ảnh: Khắc Kiên

Theo phân tích của TS Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới) cho hay: Lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp và rõ nét nhất chính là năng lượng. Mặc dù Việt Nam đã có hai nhà máy lọc dầu lớn là Dung Quất và Nghi Sơn, đáp ứng khoảng 68% nhu cầu, nhưng phần còn lại vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu gần 27,74 triệu tấn xăng dầu và khí hóa lỏng, trong đó riêng khu vực Trung Đông chiếm tới 39% giá trị nhập khẩu năng lượng.

TS Hà Huy Ngọc, Giám đốc Trung tâm Chiến lược và Chính sách (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới). Ảnh: Khắc Kiên

Đáng chú ý, cơ cấu năng lượng của Việt Nam vẫn tồn tại nhiều “điểm nghẽn” về tự chủ. Nhu cầu xăng dầu và khí đốt khoảng 26,65 triệu tấn mỗi năm, nhưng sản xuất trong nước chỉ đáp ứng khoảng 54,4%. Với các mặt hàng cụ thể, mức độ phụ thuộc còn lớn hơn: Nhiên liệu bay Jet-A1 chỉ tự chủ khoảng 38%, LPG đáp ứng 12%, còn LNG gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Chưa kể đến các ngành khác như phân bón.

"Những ngành sử dụng nhiều năng lượng hoặc phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nhiên liệu như vận tải, hàng không, logistics, sản xuất điện, hóa chất, thép, nhựa… đều chịu tác động dây chuyền", TS Hà Huy Ngọc nói

Cần hệ sinh thái cân bằng

Trước những tác động đa chiều, TS Hà Huy Ngọc nhấn mạnh: Về dài hạn, câu chuyện an ninh năng lượng tiếp tục là vấn đề then chốt. Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời tháo gỡ vướng mắc để sớm đưa các dự án điện gió, điện mặt trời vào vận hành, bổ sung nguồn cung trong bối cảnh rủi ro gián đoạn từ bên ngoài ngày càng lớn.

Khí hóa để đảm bảo nguồn cung và xanh hóa. Ảnh: Khắc Kiên

Trong thách thức cũng ẩn chứa cơ hội, nhưng để tận dụng được, đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt và tầm nhìn dài hạn trong hoạch định chính sách, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng “huyết mạch” của nền kinh tế.

Đối với Việt Nam, tác động từ biến động năng lượng toàn cầu thể hiện rõ qua chi phí logistics, nguồn cung nguyên liệu và hoạt động xuất khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng – một lĩnh vực được đánh giá là vẫn còn nhiều dư địa cải thiện.

Hiện, các doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh chiến lược, từ quản lý chi phí đến kỳ vọng tăng trưởng, nhằm thích ứng với giai đoạn khó khăn có thể kéo dài. Đồng thời, chuyển đổi xanh và sử dụng năng lượng hiệu quả đang trở thành xu hướng không thể đảo ngược.

Đối phó với tình hình, Tổng Giám đốc Tổng Công ty May 10 Thân Đức Việt chia sẻ: Doanh nghiệp tập trung vào kiểm soát chi phí và nâng cao năng suất lao động. Các biện pháp như tiết kiệm năng lượng, tối ưu định mức nguyên liệu và giảm thời gian lãng phí trong sản xuất được ưu tiên triển khai nhằm giảm áp lực chi phí.

Song song với đó, chuyển đổi năng lượng đang trở thành một chiến lược dài hạn. Trong ba năm qua, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà, hiện chiếm khoảng 20–30% tổng lượng điện tiêu thụ. "Việc sử dụng năng lượng tái tạo không chỉ giúp giảm chi phí điện mà còn nâng cao vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đáp ứng các tiêu chuẩn về phát triển bền vững", ông Thân Đức Việt nói.

Ngành công nghiệp hỗ trợ đã cũng có nhiều ứng phó tiết giảm tiêu hao năng lượng. Ảnh: Khắc Kiên

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng Xanh Hà Đăng Sơn cho biết: Các chính sách gần đây của Chính phủ, đặc biệt là Chỉ thị 10, đã nhấn mạnh việc khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản – tự tiêu, kết hợp với các giải pháp lưu trữ năng lượng.

Đây được xem là hướng đi giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong nguồn cung điện, đặc biệt trong bối cảnh nguy cơ thiếu điện do thời tiết cực đoan như hiện tượng El Nino.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, pin lưu trữ hiện vẫn chưa phải giải pháp toàn diện do chi phí cao và khả năng cung cấp điện còn hạn chế. Do đó, việc phát triển năng lượng tái tạo cần đi kèm với các nguồn điện nền như điện khí hoặc các giải pháp ổn định hệ thống.

Về dài hạn, bài toán năng lượng không thể giải quyết bằng một giải pháp đơn lẻ. Thay vào đó, cần xây dựng một hệ sinh thái cân bằng giữa các nguồn năng lượng nhằm đảm bảo tính ổn định, hiệu quả và bền vững cho nền kinh tế.