GS.BS Nguyễn Văn Chương: Từ chiến sĩ 'nhẹ cân' đến chuyên gia chống đau

GS.TS.BSCC Nguyễn Văn Chương là một trong những chuyên gia hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực Nội Thần kinh và Chống đau. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, ông không chỉ tận tâm cứu chữa người bệnh mà còn góp phần đặt nền móng cho chuyên ngành Chống đau, đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ và thúc đẩy sự phát triển của thần kinh học nước nhà.

GS.TS Nguyễn Văn Chương (áo xanh) hướng dẫn học trò. Ảnh: VNHN.

Sinh năm 1954 tại huyện Thường Tín (cũ), Hà Nội, GS.TS.BS Nguyễn Văn Chương là con thứ ba trong gia đình có 8 anh chị em. Cha ông là giáo viên tiểu học, mẹ làm nông nghiệp. Biến cố cha mất sớm khiến mọi gánh nặng mưu sinh dồn lên vai người mẹ.

Trong bối cảnh nông thôn thời bấy giờ, việc phân phối lương thực được tính theo sức lao động. Dù gia đình đông con nhưng tất cả đều còn trong độ tuổi đến trường, chỉ có mẹ là lao động chính. Vì vậy, với vai trò là con trai lớn, ông sớm cùng mẹ gánh vác công việc gia đình.

Năm 1971, khi mới 17 tuổi và đang học lớp 10 Trường cấp III Thường Tín, Nguyễn Văn Chương tình nguyện nhập ngũ theo tiếng gọi của Tổ quốc, dù vẫn đau đáu ước mơ được tiếp tục học tập. Trước ngày lên đường, ông vẫn đến trường dự bài kiểm tra chất lượng học kỳ I. Thấy học trò xuất hiện, thầy giáo xoa đầu và hỏi: “Chương chiến đấu đến giờ phút cuối cùng à?”. Ông đáp: “Vâng, thưa thầy, em vẫn muốn đi học tiếp”. Kết quả, ông đạt điểm xuất sắc và được tạo điều kiện xét tốt nghiệp cấp III.

Nhập ngũ, ông được biên chế về Sư đoàn 338 đóng quân tại Thanh Hóa. Với thể trạng khi đó chỉ cao 157 cm, nặng 39 kg, ông được xếp vào tiểu đoàn dành cho chiến sĩ “thấp bé nhẹ cân”, áp dụng chế độ rèn luyện và nâng cao thể lực riêng.

Khát vọng theo ngành y đã nhen nhóm trong ông từ những năm học cấp II, sau khi chứng kiến cha qua đời vì căn bệnh u gan cổ trướng. Bước ngoặt đến vào năm 1972, khi ông được đơn vị lựa chọn cử đi đào tạo lớp y tá tại Nông Cống. Hoàn thành khóa học, ông phục vụ thương, bệnh binh tại bệnh xá sư đoàn ở Ninh Bình, sau đó được điều động về Phú Thọ và bắt đầu con đường đào tạo bác sĩ.

Trước kỳ thi vào Học viện Quân y, Nguyễn Văn Chương được ôn tập bổ sung kiến thức văn hóa. Dù chưa học hết chương trình phổ thông, ông tiếp thu nhanh, được giao làm cán sự hai môn Toán và Hóa. Năm 1976, ông trúng tuyển Học viện Quân y với 26 điểm. Tuy nhiên, chỉ sau ba ngày nhập học, ông được cử học ngoại ngữ tại Đại học Ngoại ngữ (Thanh Xuân) để chuẩn bị sang Cộng hòa Dân chủ Đức học đại học.

Năm 1984, ông tốt nghiệp Trường Đại học Ernst-Moritz-Arndt Greifswald. Trở về nước, ông được phân công điều trị thương binh tại chiến trường biên giới phía Bắc. Một năm sau, ông chuyển về công tác tại Học viện Quân y, vừa giảng dạy vừa khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Quân y 103.

Trong quá trình công tác, ông nhiều lần được cử đi tu nghiệp ở nước ngoài, nổi bật là chương trình đào tạo tại Cộng hòa Liên bang Đức giai đoạn 1999–2000 về Lâm sàng thần kinh, Ghi điện thần kinh, Siêu âm Doppler mạch máu não, đồng thời thực hành chuyên môn tại các bệnh viện như Bệnh viện Quân y Hamburg, Bệnh viện Quân y Berlin và Bệnh viện Đa khoa Trung tâm Hamburg Sankt Georg. Những nền tảng chuyên môn này đã góp phần quan trọng vào quá trình phát triển sự nghiệp của một trong những chuyên gia đầu ngành về thần kinh sau này.

Trong thời gian công tác với cương vị y tá tại các bệnh xá của Sư đoàn 338, BS Nguyễn Văn Chương trực tiếp điều trị nhiều thương, bệnh binh từ chiến trường chuyển về, đồng thời cấp cứu và chăm sóc người dân bị thương sau các trận ném bom của không quân Mỹ. Những ngày tháng ấy đã để lại trong ông ký ức không thể phai về nỗi đau thể xác mà người bệnh phải chịu đựng.

Chứng kiến nhiều thương binh mang những vết thương nặng, cơn đau tái phát khi thuốc giảm đau vừa hết tác dụng, ông luôn day dứt với ước mong có một mũi tiêm đủ hiệu quả để giúp họ giảm đau trong nhiều ngày. Đến nay, ông vẫn không quên tiếng gọi đầy ám ảnh của một bệnh nhân: "Chương ơi, tao đau lắm, tao không chịu được".

Chính những trải nghiệm từ chiến trường đã trở thành động lực theo ông suốt hơn nửa thế kỷ làm nghề. Từ những trăn trở khi còn phục vụ tại bệnh xá của Sư đoàn 338, GS.TS.BS Nguyễn Văn Chương đã trở thành một trong những người tiên phong tiếp cận và phát triển lĩnh vực Chống đau tại Việt Nam.

Ông là người đặt nền móng cho chuyên ngành Chống đau, đồng thời sáng lập Hội Chống đau thành phố Hà Nội năm 2013 và Hội Nghiên cứu Đau Việt Nam năm 2023, giữ cương vị Chủ tịch. Hai tổ chức quy tụ nhiều nhà khoa học thuộc các chuyên ngành khác nhau, hoạt động trên tinh thần tự nguyện nhằm kết nối đội ngũ chuyên môn, nâng cao trình độ nghiên cứu, giảng dạy và thực hành Chống đau, góp phần chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Song song với công tác chuyên môn, ông liên tục tổ chức các hội nghị khoa học cập nhật kiến thức, mở các khóa đào tạo kỹ năng Chống đau cho bác sĩ trên cả nước. Ông cũng trực tiếp tư vấn, hỗ trợ thành lập nhiều đơn vị Chống đau tại các bệnh viện đa khoa tỉnh, thành phố và bệnh viện chuyên ngành, đồng thời chuyển giao kỹ thuật ngay tại cơ sở, góp phần đưa chuyên ngành này phát triển rộng khắp trong hệ thống y tế Việt Nam.

Trên cương vị Chủ nhiệm Bộ môn Thần kinh, GS.TS.BS Nguyễn Văn Chương góp phần thúc đẩy nhiều kỹ thuật lâm sàng tại Khoa Thần kinh và Khoa Đột quỵ, nâng cao hiệu quả điều trị. Ông chủ biên và tham gia biên soạn 24 đầu sách chuyên ngành, nổi bật là bộ "Thực hành lâm sàng Thần kinh học" gồm 5 tập, được sử dụng rộng rãi và tái bản nhiều lần. Ông cũng thực hiện nhiều đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ và cấp cơ sở, công bố hơn 130 bài báo khoa học trong nước và quốc tế, đồng thời đào tạo, bồi dưỡng nhiều thế hệ bác sĩ, nhà khoa học trẻ. Dù đã nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục tham gia khám, chữa bệnh tại nhiều cơ sở y tế với quan niệm: "Còn sức khỏe, còn tận hiến với nghề"