Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy xuất khẩu trong bối cảnh mới

Áp lực tăng trưởng trong bối cảnh nhiều biến động

Tại Hội nghị “Trao đổi, tháo gỡ khó khăn và giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu trong tình hình mới” do Sở Công Thương Hà Nội phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức, ông Nguyễn Thế Hiệp - Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho biết, năm 2026 là năm đầu tiên Thành phố triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, trong đó xuất khẩu tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của Thủ đô.

Theo đó, Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu từ 12% trở lên, gắn với chuyển dịch cơ cấu theo hướng bền vững, tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến, công nghệ cao, thân thiện môi trường và có giá trị gia tăng lớn. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này trong bối cảnh hiện nay là thách thức không nhỏ.

Theo báo cáo của Sở Công Thương Hà Nội, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội đạt 20,764 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm trước; Nhập khẩu đạt 47,256 tỷ USD, tăng 13%. Bước sang năm 2026, những khó khăn từ thị trường quốc tế bắt đầu bộc lộ rõ hơn khi trong quý I, kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 4,185 tỷ USD, giảm 8,6% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu đạt 12,337 tỷ USD, tăng 18,8%.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tác động từ tình hình địa chính trị thế giới, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí logistics và năng lượng tăng cao, kéo theo sức mua toàn cầu suy giảm. Bên cạnh đó, việc tạm dừng xuất khẩu xăng dầu để bảo đảm an ninh năng lượng trong nước cũng khiến kim ngạch mặt hàng này giảm mạnh tới 98,4%.

Dù vậy, hoạt động xuất nhập khẩu của Hà Nội vẫn ghi nhận một số điểm tích cực. Các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc và ASEAN vẫn duy trì tăng trưởng ở mức khác nhau, trong đó EU và Trung Quốc có mức tăng khá cao. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu tăng mạnh ở nhóm nguyên vật liệu đầu vào như máy móc thiết bị, điện tử, hóa chất… góp phần duy trì hoạt động sản xuất và ổn định đời sống.

Tại Hội nghị, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định, DN đang phải đối mặt với nhiều rủi ro trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy bất định, từ xung đột địa chính trị đến xu hướng bảo hộ và các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng. Đặc biệt, chi phí logistics, vận tải và bảo hiểm tăng cao đang trở thành áp lực lớn đối với năng lực cạnh tranh của DN.

Theo ông Hải, trong bối cảnh mới, logistics không chỉ là khâu hỗ trợ mà đã trở thành yếu tố cạnh tranh mang tính quyết định. DN cần chủ động tối ưu chi phí, đa dạng hóa đối tác và thị trường để giảm thiểu rủi ro.

Xúc tiến thương mại thực chất, chuyên sâu

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là đẩy mạnh tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Hà Nội hiện đang hỗ trợ DN khai thác hiệu quả 17 FTA thông qua cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là triển khai cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) điện tử qua hệ thống eCoSys, giúp rút ngắn thời gian giao dịch và tận dụng ưu đãi thuế quan.

Song song với đó, hoạt động xúc tiến thương mại tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, chuyên sâu. Thành phố dự kiến tổ chức nhiều đoàn xúc tiến thương mại, tham gia hội chợ quốc tế, chương trình kết nối giao thương và quảng bá hàng Việt tại các hệ thống phân phối lớn trên thế giới, qua đó mở rộng thị trường xuất khẩu.

Một xu hướng đáng chú ý được các chuyên gia đề cập là xuất khẩu trực tuyến. Ông Trần Đình Toản - đại diện Liên minh hỗ trợ Xuất khẩu trực tuyến (VESA) cho rằng, thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành trụ cột quan trọng trong phát triển thương mại bền vững, đặc biệt với DN nhỏ và vừa.

Theo ông Toản, hình thức này giúp DN rút ngắn khoảng cách với thị trường quốc tế, giảm phụ thuộc vào khâu trung gian. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, DN cần đầu tư bài bản về công nghệ, hợp tác với các đơn vị cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp trong lĩnh vực logistics, vận hành và kiểm định chất lượng.

Từ phía DN và các hiệp hội, nhiều kiến nghị cụ thể cũng được đưa ra. Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội Trần Đức Nghĩa đề xuất tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bên liên quan nhằm giảm chi phí, thời gian và nâng cao hiệu quả hoạt động logistics. Trong khi đó, ông Nguyễn Vân - Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA) kiến nghị, cần có chính sách giảm lãi suất vay xuống mức 5 - 6% để hỗ trợ DN xuất khẩu giảm áp lực chi phí và mở rộng sản xuất.

Các DN cũng mong muốn Thành phố tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về chính sách thuế, thủ tục xuất khẩu và tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để duy trì và mở rộng sản xuất.

Phát biểu kết luận, Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Võ Nguyên Phong nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 12% trong năm 2026 đòi hỏi các giải pháp phải mạnh mẽ, kịp thời và sát thực tiễn hơn. Sở sẽ tiếp thu toàn bộ ý kiến, kiến nghị của DN, phân loại theo từng nhóm để xử lý hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền. Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tập trung vào các giải pháp trọng tâm như nâng cao năng lực cạnh tranh của DN, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, cải thiện môi trường kinh doanh và hỗ trợ DN thích ứng với các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế.