Hà Nội tinh gọn hơn 1.200 đầu mối trường học: Chất lượng đào tạo sẽ được đo thế nào?

Tinh gọn đầu mối nhưng không giảm điều kiện học tập

Sắp xếp lại mạng lưới trường học là một trong những thay đổi đáng chú ý của ngành giáo dục và đào tạo Hà Nội trước thềm năm học 2026-2027. Theo thông tin được công bố tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học mới, sau sắp xếp, thành phố giảm 53,3% đầu mối trường học, tương ứng 1.251 trường.

Hà Nội định hướng tổ chức kiểm tra định kỳ toàn thành phố để đánh giá thực chất chất lượng dạy và học - Ảnh: Báo QĐND

Việc tổ chức lại mạng lưới được thực hiện chủ yếu theo hai mô hình: trường một cấp học có nhiều cơ sở, phân hiệu và trường có nhiều cấp học. Điểm đáng chú ý là việc giảm đầu mối không đồng nghĩa với thu hẹp tương ứng mạng lưới lớp học phục vụ học sinh. Các cơ sở trường lớp tiếp tục được khai thác, trong khi thành phố bổ sung khoảng 1.800 phòng học. Trong số này, khoảng 800 phòng có thể đưa vào sử dụng ngay, 1.000 phòng tiếp tục được hoàn thiện.

Cách tổ chức này đặt ra một bài toán quản trị mới. Thay vì mỗi cơ sở có một bộ máy quản lý tương đối độc lập như trước, một trường sau sắp xếp có thể phải quản lý nhiều địa điểm hoặc nhiều cấp học. Phạm vi điều hành vì vậy rộng hơn, từ nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất đến hoạt động chuyên môn và an toàn trường học.

Điều quan trọng hơn là khoảng cách địa lý hoặc sự khác nhau về điều kiện giữa các điểm trường không được phép trở thành khoảng cách về chất lượng giáo dục. Điều đó đòi hỏi hệ thống quản trị phải đủ khả năng theo dõi hoạt động tại từng cơ sở và phát hiện sớm những điểm nghẽn để phân bổ giáo viên, thiết bị và nguồn lực phù hợp.

Đây cũng là yêu cầu phù hợp với định hướng chung của Chính phủ trong năm học 2026-2027. Thủ tướng yêu cầu ngành Giáo dục chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”; tăng phân cấp, quyền chủ động gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và khai thác dữ liệu phục vụ quản trị.

Với Hà Nội, yêu cầu này càng đáng chú ý sau khi quy mô quản lý của nhiều trường thay đổi. Tinh gọn đầu mối mới chỉ giải quyết một phần của bài toán tổ chức. Hiệu quả cuối cùng phải được phản ánh ở chất lượng dạy và học, mức độ thuận tiện đối với phụ huynh, học sinh và khả năng sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực giáo dục.

Từ quản lý trường học đến quản trị bằng dữ liệu

Một thay đổi khác đáng chú ý trong năm học mới là cách tiếp cận đối với đánh giá chất lượng. Thay vì chủ yếu nhìn vào những chỉ số thành tích tổng hợp, định hướng quản trị mới đặt ra yêu cầu theo dõi sự phát triển của học sinh trên nhiều phương diện. Dữ liệu giáo dục vì vậy không chỉ là điểm số mà còn có thể bao gồm năng lực ngoại ngữ, nghệ thuật, cảm xúc - xã hội (SEL), thể lực, dinh dưỡng và mức độ vận động.

Đối với kết quả học tập, Hà Nội định hướng tổ chức kiểm tra định kỳ toàn thành phố để đánh giá thực chất chất lượng dạy và học. Việc sử dụng dữ liệu chung có thể giúp cơ quan quản lý nhận diện rõ hơn sự chênh lệch giữa các cơ sở, từ đó có giải pháp hỗ trợ phù hợp thay vì chỉ dựa vào các báo cáo thành tích.

Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu chung của ngành Giáo dục trong năm học 2026-2027. Chính phủ yêu cầu thực hiện nghiêm quy định về kiểm tra, đánh giá; khắc phục bệnh thành tích và bảo đảm việc đánh giá phản ánh thực chất năng lực người học. Chuyển đổi số cũng được xác định phải gắn với việc xây dựng dữ liệu giáo dục “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”.

Khi dữ liệu đủ tin cậy, cơ quan quản lý có thể nhìn thấy không chỉ một trường đạt kết quả cao hay thấp, mà quan trọng hơn là học sinh đã thay đổi như thế nào sau một quá trình học tập. Đây là lý do “mức độ tiến bộ của học sinh” đang trở thành một chỉ số đáng chú ý trong cách đánh giá chất lượng giáo dục của Hà Nội.

Thay vì chỉ nhìn vào số học sinh giỏi, thành tích thi cử hoặc giải thưởng, việc theo dõi mức tiến bộ cho phép đánh giá sát hơn hiệu quả của quá trình dạy học. Một học sinh có điểm xuất phát thấp nhưng tiến bộ rõ rệt sau một năm học cũng cần được nhìn nhận như một kết quả giáo dục có giá trị.

Cách đánh giá này đồng thời có thể tạo động lực cho giáo viên quan tâm nhiều hơn đến nhóm học sinh cần hỗ trợ. Trong mô hình đánh giá dựa nhiều vào thành tích tuyệt đối, giáo viên dạy lớp có đầu vào tốt thường có lợi thế. Nhưng nếu đo mức độ tiến bộ, nỗ lực giúp một học sinh yếu cải thiện năng lực cũng có thể được ghi nhận.

Đo sự tiến bộ nhưng không tạo thêm áp lực điểm số

Đưa mức độ tiến bộ của học sinh vào hệ thống đánh giá là một hướng tiếp cận mới, song cách triển khai sẽ quyết định hiệu quả thực chất. Sự phát triển của một học sinh chịu tác động của nhiều yếu tố, từ năng lực ban đầu, điều kiện gia đình, sức khỏe, môi trường sống đến khả năng tự học và sự hỗ trợ của giáo viên. Vì vậy, nếu mức độ tiến bộ được quy giản thành chênh lệch giữa hai lần kiểm tra, kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ chất lượng giáo dục.

Rủi ro khác là khi một chỉ số được sử dụng để đánh giá giáo viên hoặc nhà trường, chính chỉ số đó có thể tạo ra động lực chạy theo thành tích nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp. Chẳng hạn, nếu quá chú trọng kết quả các bài kiểm tra, nhà trường và giáo viên có thể tăng cường luyện đề nhằm cải thiện điểm số trong ngắn hạn. Khi đó, mục tiêu đánh giá sự tiến bộ toàn diện của học sinh lại có nguy cơ quay trở về “cuộc đua điểm số”. Vì thế, dữ liệu cần được xem là công cụ hỗ trợ quản trị thay vì mục tiêu cuối cùng của giáo dục.

Một hệ thống đánh giá hợp lý cần kết hợp nhiều nhóm chỉ số, đặt kết quả học tập trong tương quan với điểm xuất phát của học sinh và điều kiện cụ thể của từng trường. Những năng lực khó lượng hóa như sáng tạo, hợp tác, khả năng thích ứng, sức khỏe tinh thần hay sự tự tin của học sinh cũng cần có vị trí phù hợp.

Yêu cầu này càng quan trọng khi sau sắp xếp, một trường có thể bao gồm nhiều điểm trường với điều kiện kinh tế - xã hội và chất lượng đầu vào khác nhau. Nếu chỉ so sánh điểm số tuyệt đối giữa các cơ sở, dữ liệu có thể tạo ra một bức tranh chưa đầy đủ.

Ngược lại, nếu được sử dụng đúng cách, dữ liệu có thể giúp nhà trường xác định nơi cần tăng cường giáo viên, nhóm học sinh cần phụ đạo, cơ sở cần bổ sung thiết bị hoặc những phương pháp giảng dạy cần điều chỉnh.

Ở góc độ rộng hơn, đây cũng là phép thử đối với quá trình chuyển từ “quản lý” sang “quản trị” giáo dục. Việc giảm hơn 1.200 đầu mối có thể làm bộ máy gọn hơn, nhưng hiệu quả của việc sắp xếp cuối cùng có lẽ không chỉ nằm ở số lượng đơn vị giảm đi. Thước đo quan trọng hơn là chất lượng giữa các cơ sở có được duy trì đồng đều, nguồn lực có được sử dụng hiệu quả hơn và học sinh có nhận được sự hỗ trợ tốt hơn hay không.

Năm học 2026-2027 vì vậy có thể xem là giai đoạn quan trọng để Hà Nội kiểm nghiệm mô hình tổ chức mới. Khi một đầu mối phải quản trị nhiều cơ sở hoặc nhiều cấp học, dữ liệu, phân cấp và trách nhiệm giải trình sẽ trở thành những yếu tố then chốt. Nếu việc tinh gọn bộ máy đi cùng một hệ thống quản trị đủ hiệu quả, dữ liệu được sử dụng đúng mục đích và sự tiến bộ thực chất của từng học sinh trở thành trọng tâm, thay đổi về tổ chức sẽ không chỉ dừng ở việc giảm đầu mối. Đó mới là nền tảng để nâng chất lượng giáo dục trong bối cảnh quy mô dân số và nhu cầu học tập tại Thủ đô tiếp tục gia tăng.